I SA/Wa 1549/13

Uzasadnienie

I SA/Wa 1549/13

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta W. z [...] marca 2013 r. Nr [...] orzekającej o odmowie przyznania zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na zakup leków i szczepionki utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 4 marca 2013 r. J.S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o przyznanie mu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków i szczepionki.

W dniu 14 marca 2013 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy z J. S.

Decyzją Prezydenta W. z [...] marca 2013 r. orzeczono o odmowie przyznania J. S. zasiłku celowego specjalnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w lutym 2013 r. stanowił kwotę [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 542 zł. W ocenie organu, w sytuacji J. S. nie zaistniały żadne szczególne przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskowanej pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

J. S. wniósł odwołanie od decyzji z [...] marca 2013 r., wskazując, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, musi korzystać ze stałej opieki drugiej osoby, jego dochód stanowi emerytura wypłacana w kwocie [...] zł (po potrąceniach komorniczych) oraz 153 zł zasiłku opiekuńczego . Ponosi wydatki mieszkaniowe [...] zł, opłaca gaz – [...] zł, energię elektryczną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę przytoczyło treść przepisów art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 39 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182).

Organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego, w tym z wywiadu środowiskowego wynika, że J. S. (ur. [...].05. 1944 r.) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; mieszka wraz z córką J. S, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. J. S. legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Opiekę nad nim sprawuje córka J., która z tego tytułu otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł. Córka pomaga J. S. usługowo i partycypuje w opłatach za mieszkanie. Wnioskodawca jest osobą przewlekle chorą: leczy się na serce, nadciśnienie, jest po usunięciu guza nerki. W lutym 2013 r. tj. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o przyznanie pomocy na zakup leków i szczepionki, dochód J. S. stanowiła emerytura w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Z emerytury dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie [...] zł. J. S. płaci alimenty dla syna J. S. Zatem po odliczeniu od dochodu kwoty alimentów świadczonych na syna, dochód J. S. w miesiącu lutym 2013 r. obliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wyniósł [...] zł.

Z uwagi na fakt, że tak ustalony dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące 542 zł Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie rozpatrzył jego wniosek na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Przepis art. 41 tej ustawy stanowi:

W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany :

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Kolegium podkreśliło, że użyty w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej zwrot, iż specjalny zasiłek celowy "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca takie świadczenie jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego.

Kolegium wskazało, że sytuacja materialna i zdrowotna J. S. jakkolwiek jest bardzo trudna, to jednak nie uzasadnia przyznania pomocy finansowej na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku J. S. nie zaistniały żadne szczególne nadzwyczajne okoliczności tak dalece ingerujące w jego sytuację życiową, że nie jest on sam w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie można, w ocenie organu, uznać niskich dochodów, potraceń z emerytury dokonywanych przez komornika, konieczności ponoszenia opłat mieszkaniowych, czy konieczności wykupienia leków. Sytuacja życiowa J. S. pozostaje od kilku miesięcy niezmienna.

Organ odwoławczy podkreślił, że orzekając w ramach uznania musi mieć na względzie, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Nie oznacza to zatem, że pomoc społeczna winna pokrywać wszystkie potrzeby osób i rodzin wnioskujących o udzielenie takiej pomocy. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie zdeterminowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Organ pomocy społecznej ma obowiązek oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb przy uwzględnieniu rozmiaru środków finansowych pozostających w jego dyspozycji.

Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna winna być kierowana w pierwszej kolejności do osób, które nie dysponują żadnym dochodem lub dochody ich mieszczą się poniżej ustawowego kryterium. Organ I instancji wskazał, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i musi je dzielić tak, by z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największą liczba osób ubiegających się o wsparcie. W pierwszej kolejności wsparcie takie winni otrzymać osoby i rodziny, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. W gospodarowaniu środkami finansowymi nie może bowiem dochodzić do takiej sytuacji, że osoby które spełniają kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium. W dyspozycji OPS Dzielnicy [...] w 2012 r. na wypłatę zasiłków celowych (na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych z wyłączeniem zakupu żywności), pozostawała średnio miesięcznie kwota [...] zł. W roku 2013 proporcjonalnie dzielony budżet na ten cel pozwala wydatkować miesięcznie [...] zł (tj. niespełna 35 % kwoty z roku ubiegłego). W IV kwartale 2012 r. OPS udzielał średnio miesięcznie pomocy w formie zasiłków celowych 810 osobom.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu Kolegium wskazało, że nie mogą one zostać uwzględnione. Obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej nie pozwalają na odliczenie od kwoty dochodu potrąceń komorniczych na zaspokojenie innych należności niż alimentacyjne.

Na powyższą decyzję skargę złożył J. S. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 9, 77 § 1 i 107 § 3 kpa oraz przepisów prawa materialnego tj. art. 41 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zarzucił, że decyzje organów obydwu instancji są niespójne i nie wynika z nich, że żądana przez niego pomoc przekracza możliwości organu i koliduje z interesem społecznym.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i musi korzystać z pomocy córki. Podniósł, że osiąga dochody netto w kwocie [...] zł. miesięcznie. Wysokość czynszu wynosi [...] zł, opłata za gaz [...] zł, za energię elektryczną [...] zł. Podał, że komornik potrąca na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" [...]zł. Skarżący wskazał, że musi wykupić leki niezbędne dla ratowania życia i zdrowia.

Skarżący wskazał, że w poprzednich latach organ pomocy społecznej przyznawał mu środki na wykupienie leków oraz na szczepionki.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, co stanowiło przeszkodę do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Prawidłowo także organy odmówiły skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie oraz rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczalnej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, które nie podlega zwrotowi.

Z przepisów tych wynika, że specjalny zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawaną na podstawie uznania administracyjnego.

Uznanie administracyjne obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa.

Nie ulega również wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego w przypadku decyzji uznaniowej działanie organu oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 19 VI 2007 r., sygn. I OSK 1464/06, LEX nr 299415).

Kontrolując decyzję uznaniową Sąd ustala, czy dopuszczalne było jej wydanie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania oraz czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze, nie budzi zastrzeżeń Sądu przekonująca argumentacja organów, uzasadniająca odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w art. 41 ustawy.

Szczególnie uzasadniony przypadek, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że są to zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania, przy dołożeniu nawet największej staranności. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Należy przyjąć, że zasiłek celowy specjalny powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że w taki właśnie sposób organ rozumie instytucję specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a którego przyznanie uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej, wobec czego zarzut naruszenia tego przepisu oraz przepisów art. 2 ust.1 i art. 3 ustawy nie jest zasadny.

Zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Konsekwencją powyższego było zatem oparcie przyznania świadczenia na uznaniu administracyjnym. Takiej prawidłowej oceny organy administracji dokonały w rozpoznawanej sprawie, właściwie oceniając sytuację osobistą, rodzinną i finansową skarżącego, trafnie przyjmując, że w realiach niniejszej sprawie zasiłek celowy specjalny nie może być przyznany. Wskazywane przez skarżącego okoliczności jak: egzekucja komornicza, istniejące od wielu lat dolegliwości zdrowotne, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, konieczność ponoszenia opłat na mieszkanie i media, nie można zakwalifikować do zdarzeń nadzwyczajnych, wyjątkowych. Skarżący od wielu lat ma dolegliwości zdrowotne, był wielokrotnie hospitalizowany. Tym bardziej więc powinien uwzględniać w budżecie domowym wydatki na leki i szczepionki do planowanych ze znacznym wyprzedzeniem zabiegów operacyjnych. Biorąc pod uwagę wiek skarżącego i przewlekłe choroby na które cierpi od kilku lat wyżej wskazane wydatki nie mogą być zaliczone do "szczególnie uzasadnionego przypadku" o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Sytuacja skarżącego, chociaż trudna, to jednakże nie wyczerpuje znamion przepisu art. 41 pkt 1 ustawy, a wobec tego nie mogła skutkować wydaniem korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Organy z przyczyn wyżej omówionych nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Ponadto prawidłowe jest stanowisko organów, że dla oceny zasadności wniosku o pomoc nie mogą one pomijać okoliczności, że skarżący posiada majątek o znacznej wartości, tj. nieruchomość w M. Nieruchomość ta może poprawić jego sytuację materialną i życiową. Już chociażby z tego powodu nie sposób przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodzi ,,szczególnie uzasadniony przypadek" wskazany w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zważyć należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, oraz finansowania wszelkich potrzeb w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy i posiada własny majątek. Jak wyżej wskazano, organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego zależy w znacznym stopniu od kondycji gospodarki. Podatnicy co do zasady nie mogą pokrywać kosztów utrzymania lub wydatków osób mających własne dochody i własny majątek (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2013 r. I OSK 2029/12). Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane przez organy pomocowe. Z kolei, jak powszechnie wiadomo, ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Organy wyjaśniły, że Ośrodek Pomocy Społecznej w I kwartale 2013 r. r. może wydatkować na zasiłki celowe miesięcznie [...] zł. Podał, że liczba osób potrzebujących pomocy stale wzrasta. W IV kwartale 2012 r. organ udzielił pomocy w formie zasiłków celowych 810 osobom. Okoliczność, że skarżący w poprzednich latach otrzymywał zasiłki na zakup leków i szczepionki nie oznacza, że wszystkie późniejsze wnioski na powyższe cele muszą być uwzględniane. Organ każdorazowo ocenia sytuację osobistą i majątkową strony, a także własne możliwości finansowe. Skarżący przez wiele lat objęty był różnymi formami pomocy społecznej, co oznacza, że w zależności od sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego w danym okresie czasu oraz możliwości ośrodka pomocy społecznej otrzymywał konieczne wsparcie oraz że nie został pozostawiony bez pomocy. Jednakże nie każdy wniosek organ ma obowiązek załatwić zgodnie z oczekiwaniami strony.

Stwierdzić należy, że organy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową skarżącego oraz własne możliwości finansowe dając temu wyraz w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji, wobec czego zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania są niezasadne.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy.