II GSK 1007/12

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 r., o sygn. akt VI SA/Wa 1998/11, uwzględnił skargę [...] na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów - uchylając zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] maja 2011 r.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

I

Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] stycznia 2011 r. [...] (dalej: skarżąca) została wpisana na listę adwokatów Izby Adwokackiej w Warszawie.

Uchwałą z dnia [...] marca 2011 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie (dalej: ORA w Warszawie) wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia skarżącej z listy adwokatów, podnosząc w uzasadnieniu, iż z dokumentacji zgromadzonej w aktach osobowych skarżącej wynikało, że nie rozwiązała ona łączącego ją stosunku pracy i nadal była zatrudniona jako asystent sędziego w Sądzie Rejonowym [...]. Zdaniem ORA w Warszawie osoba, która piastuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonuje zawód notariusza, nie może być jednocześnie adwokatem.

Uchwałą z dnia [...] maja 2011 r. ORA w Warszawie - działając na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, dalej: ustawa Prawo o adwokaturze) - skreśliła skarżącą z listy adwokatów Izby Adwokackiej w Warszawie.

W uzasadnieniu uchwały ORA w Warszawie - powołując się na art. 72 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy - stwierdziła, że ratio legis tego przepisu jest oczywiste i polega na tym, iż osoby zajmujące stanowiska w wymiarze sprawiedliwości: Sądzie Najwyższym, sądach powszechnych, sądach administracyjnych i sądach wojskowych, zgodnie z ustawami regulującymi ich ustrój i właściwość (art. 175 ust. 1 i art. 176 ust. 2 Konstytucji RP) - sędziowie, referendarze sądowi, asystenci sędziów nie mogą jednocześnie posiadać uprawnienia do korzystania z tytułu zawodowego "adwokata" (art. 1 ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze). Zdaniem ORA w Warszawie, osoba taka nie można mieć jednocześnie legitymacji sędziego (referendarza, asystenta sędziego) i legitymacji adwokackiej. ORA stwierdziła, że pomijając względy jurydyczne, byłaby to niewątpliwie w odczuciu powszechnym niedopuszczalna deprecjacja zarówno organów wymiaru sprawiedliwości, jak też instytucji i organizacji pomocy prawnej. Ponadto ORA w Warszawie, nie zgadzając się ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08 – stwierdziła, że NSA wypowiedział ten pogląd w oznaczonym w wyroku składzie i w konkretnej, indywidualnej sprawie osoby, która ubiegała się o wpis (a więc w zupełnie innej, opartej na odmiennych przesłankach i przepisach – sprawie).

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej: Prezydium NRA) uchwałą z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymało w mocy w/w uchwałę ORA w Warszawie z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy adwokatów. W uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA stwierdziło, że nie można traktować poszczególnych sformułowań przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze w oderwaniu od istoty regulowanej tym przepisem materii. W ocenie Prezydium NRA, gdyby w czasie uchwalania ustawy - Prawo o adwokaturze dopuszczano możliwości zaistnienia takiej sytuacji, aby o wpis na listę adwokatów mogła ubiegać się osoba zajmująca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania, niewątpliwie ustawodawca wprowadziłby wyraźny zakaz.

Zdaniem organu odwoławczego stanowisko asystenta sędziego jest niewątpliwie stanowiskiem w szeroko pojętym wymiarze sprawiedliwości. W konsekwencji Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie dostrzegło możliwości uwzględnienia odwołania strony skarżącej. Organ odwoławczy, powołując się na przepis art. 73 ustawy Prawo o adwokaturze – stwierdził jednocześnie, że jeżeli skarżąca nie zamierza obecnie zrezygnować z zajmowanego stanowiska, celem wykonywania zawodu adwokata, może w przyszłości bez przeszkód zostać ponownie wpisana na swój wniosek na listę adwokatów, o ile ustaną przyczyny skreślenia skarżącej z listy adwokatów.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżącą wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały Prezydium NRA oraz poprzedzającej ją uchwały ORA w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 r., o sygn. akt VI SA/Wa 1998/11 uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę ORA w Warszawie z dnia [...] maja 2011 r.

Według Sądu I instancji przepisy ustawy Prawo o adwokaturze pozwalają na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa wykonywania zawodu określają przepisy art. 65 z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1a ustawy Prawo o adwokaturze. Ustalają one wymagania osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę.

W ocenie WSA wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat jest zobligowany, mocą art. 5 ustawy Prawo o adwokaturze, złożyć ślubowanie i - co ma decydujące znaczenie - wyznaczyć siedzibę zawodową oraz zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 tej ustawy. Wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje wówczas, gdy adwokat wskazał - w trybie art. 70 ustawy Prawo o adwokaturze - kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata.

Sąd I instancji podkreślił, że przy wykładni zarówno art. 4b ust. 1 pkt 1, jak i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze nie można pominąć tego, iż wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki obowiązek. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 Prawa o adwokaturze). W tej sytuacji należy uznać, iż przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 cyt. ww. ustawy, wprowadza jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy, nie odnosi się natomiast do sytuacji obejmującej ubieganie się o nabycie prawa wykonywania zawodu.

Mając na względzie powyższe, zdaniem WSA uzyskanie wpisu na listę adwokatów niewykonujących zawodu (równoznaczne z uzyskaniem jedynie prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie zaś z wykonywaniem zawodu adwokata) i kontynuowanie zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego, pozostaje w zgodzie z treścią art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Ponadto wbrew stanowisku zarówno ORA w Warszawie, jak i Prezydium NRA, przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze dotyczy wyłącznie sytuacji, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej, niż objęcie stanowiska, określonego w tym przepisie. W konsekwencji przepis ten nie ma zastosowania do sytuacji, w której osoba pełniąca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy też w organach ścigania, bądź wykonując zawód notariusza miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów. Za takim rozumieniem, zdaniem Sądu, przemawia przede wszystkim wykładnia językowa art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze (gdyż przepis mówi o objęciu stanowiska, rozpoczęciu wykonywania zawodu, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości lub ścigania, czy wykonywaniu zawodu notariusza), jak i wykładnia systemowa, uwzględniająca m. in. wskazany wyżej przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy.

II

Prezydium NRA wystąpiło ze skargą kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), tj.:

1) błędną wykładnię art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze skutkującą uznaniem, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości, podczas gdy wykładnia systemowa i celowościowa ww. przepisu wskazuje, iż bez znaczenia dla stosowania powyższego przepisu jest, czy do objęcia stanowiska w wymiarze sprawiedliwości doszło przed czy po wpisie na listę adwokatów, gdyż w obu przypadkach mamy do czynienia z adwokatem obejmującym stanowisko, w organach o których mowa w przepisie art. 74 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze;

2) błędną wykładnię art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze skutkującą uznaniem, iż przepis ten nie ma zastosowania do asystenta sędziego, gdyż pozostawanie przez adwokata niewykonującego zawodu w stosunku pracy na stanowisku asystenta sędziego - nie jest "objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości" w sytuacji, gdy asystent sędziego jest stanowiskiem pełnionym w organach wymiaru sprawiedliwości.

Argumentację na poparcie zarzutów organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie w całości.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wyrok WSA w W-wie odpowiada prawu, aczkolwiek NSA orzekający w rozpoznawanej sprawie nie podzielił niektórych argumentów wskazanych przez Sąd I instancji.

Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania.

Przepis art. 183 § 1 p.p.s.a. obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie powołuje żadnych przepisów proceduralnych, o których mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym sprawy będącym podstawą wydania zaskarżonego wyroku. W konsekwencji dla oceny trafności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny ustalony przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Tak ustalony stan faktyczny uzasadniał przyjętą przez Sąd I instancji podstawę do zastosowania prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie uznaje za niezasadny sformułowany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż przepis ten ma zastosowanie, w sytuacji gdy wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości, podczas gdy wykładnia systemowa i celowościowa cyt. przepisu wskazuje, iż bez znaczenia dla stosowania ww. przepisu jest kwestia, czy do objęcia stanowiska w wymiarze sprawiedliwości doszło przed czy po wpisie na listę adwokatów, gdyż w obu przypadkach mamy do czynienia z adwokatem obejmującym stanowisko w organach, o których mowa w przepisie art. 74 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze.

We wstępie do rozważań dotyczących wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, należy wskazać na treść tego przepisu. Zgodnie z tym przepisem okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

W rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie [...] była zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego od dnia 15 grudnia 2009 r., przy czym będąc zatrudniona na tym stanowisku, została wpisana na listę adwokatów na mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] stycznia 2011 r., a następnie skreślona z listy uchwalą ORA z dnia [...] maja 2011 r., utrzymaną w mocy uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2011 r.

Podkreślenia wymaga, że ustawodawca w ustawie – Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa do wykonywania zawodu określają przepisy art. 65 z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Ustalają one wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 ustawy – Prawo o adwokaturze. Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 ustawy - Prawo o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. Zgodnie z art. 70 cyt. ustawy – po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej.

W rozpoznawanej sprawie [...] nabyła wskutek wpisu na listę adwokatów jedynie prawo do wykonywania zawodu adwokata, lecz nie złożyła ślubowania i nie wyznaczyła siedziby zawodowej – stosownie do wymogu zawartego w art. 5 i 70 ustawy – Prawo o adwokaturze – a zatem nie wykonuje zawodu adwokata, pozostając zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego.

Ustawa - Prawo o adwokaturze reguluje przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata oraz przesłanki wykonywania zawodu adwokata. Przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata reguluje art. 65 w związku z art. 68 i 69a ustawy - Prawo o adwokaturze. Należy podzielić stanowisko przyjęte w wyroku NSA z 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 594/2008 (ONSAiWSA 2010/2 poz. 36), że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP: "Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa". Natomiast zgodnie z art. 68 ust. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze: "Okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 (...)".

Od regulacji nabycia prawa do wykonywania zawodu należy odróżnić regulację prawa do wykonywania zawodu. Według art. 69a ustawy - Prawo o adwokaturze: "Wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata (...)". Uchwała nabywa moc prawną, co ma konsekwencje dla związania adwokata ustawowymi zakazami. Według bowiem art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy (B. Adamiak, Glosa do wyroku z 20 kwietnia 2012 r., II GSK 395/2011, LexPolonica nr 3921461).

Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki obowiązek. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze). W tej sytuacji należy uznać, iż przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, wprowadza jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy, nie odnosi się natomiast do sytuacji osoby, która nabyła prawo do wykonywania zawodu.

Nie ulega wątpliwości, że ustawa - Prawo o adwokaturze nie stoi na przeszkodzie uzyskania prawa do wykonywania zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje pracę na podstawie stosunku pracy. Przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze nie można zatem interpretować w ten sposób, że na jego podstawie jest dopuszczalne skreślenie z listy adwokatów, osoby, która po uzyskaniu wpisu dalej pracuje, nie podejmując się wykonywania zawodu adwokata. Oznaczałoby to bowiem, w skrajnym przypadku, że skreślenie takiej osoby z listy adwokatów jest dopuszczalne tuż po wpisie na tą listę.

Restrykcyjną sankcję należy więc odnieść do wykonywania zawodu adwokata i pozostawaniu w stosunku pracy. Naruszenie przez adwokata bezwzględnie obowiązującego zakazu wykonywania zawodu z pozostawaniem w stosunku pracy (art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze) jest rażącym naruszeniem przepisów prawa - jest postępowaniem sprzecznym z prawem, co stanowi podstawę do pociągnięcia do odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 80 ustawy - Prawo o adwokaturze). Natomiast nie można podzielić wykładni, która wprowadza dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Podjęcie przez asystenta sędziego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata nie stwarza obowiązku zrzeczenia się swojego stanowiska. Ze względu na brak pewności nabycia prawa do wykonywania zawodu, którego źródłem jest orzeczenie okręgowej rady adwokackiej, nie jest wymagane zrzeczenie się stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, jeżeli przepis prawa takiej przesłanki wprost nie wprowadza. Takiego wymagania nie przewidział ustawodawca w ustawie - Prawo o adwokaturze, natomiast przewidział w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), w art. 26 stanowiąc, że: "Osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego". Wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek zarówno warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza (B. Adamiak, Glosa do wyroku z 20 kwietnia 2012 r., II GSK 395/2011, LexPolonica nr 3921461). Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, należy dokonać wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo o adwokaturze w ścisłym związku z treścią art. 4b ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, który stanowi, że adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Ustawodawca w art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze zawarł normę zakazującą łączenia wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy. Natomiast w art. 72 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy przewidział normę zawierającą sankcję, tj. rygor skreślenia adwokata z listy adwokatów. Zatem zastosowanie sankcji w postaci skreślenia adwokata z listy dotyczy przypadków naruszenia normy zakazującej z art. 4b ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, a więc równoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy. Taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo o adwokaturze dokonana w ścisłym związku z treścią art. 4b ust. 1 pkt 1 tej ustawy pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi., tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Artykuł 65 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje bowiem każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym - co wymaga podkreślenia - wyjątki określa ustawa. Zakres podmiotowy wolności gwarantowanej w tym przepisie obejmuje "każdego", a więc jest to wolność człowieka. Konstytucja ustanawia wolność pracy z czego wynika z jednej strony wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a z drugiej – zakaz pracy przymusowej. Trybunał Konstytucyjny szerzej ujmując tę wolność stwierdził, że oznacza ona "nie tylko brak przymusu, ale również brak ograniczeń, polegających na uniemożliwieniu podmiotom prawnym wykonywania określonego zawodu, czy zatrudnienia, nie przymuszając ich jednocześnie do robienia czegoś innego" (wyrok TK z 2 czerwca 1999 r., K 34/98, OTK 1999, Nr 5, poz. 94). Wolność pracy oznacza więc skupienie się ustrojodawcy na przyznaniu jednostce swobód związanych z pracą (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2012, s. 393). Taka wykładnia pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane samorządom korporacji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Stosownie z kolei do art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo o adwokaturze zadaniem samorządu zawodowego adwokatury jest sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata. Natomiast nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, kiedy osoba zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego jednocześnie wykonywałaby zawód adwokata. Jednakże przed jej powstaniem zabezpiecza w sposób dostateczny bezwzględnie obowiązujący zakaz zawarty w art. 4 b ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Naruszenie przez adwokata bezwzględnie obowiązującego zakazu wykonywania zawodu z pozostawaniem w stosunku pracy stanowi rażące naruszenie przepisów prawa - jest postępowaniem sprzecznym z prawem, co stanowi podstawę do pociągnięcia adwokata do odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 80 i 81 ustawy - Prawo o adwokaturze). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, że [...] – będąc zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego - nabyła jedynie prawo do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie złożyła ślubowania i nie wyznaczyła siedziby zawodowej) – nie można było zastosować wobec niej sankcji w postaci skreślenia z listy adwokatów przewidzianej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo o adwokaturze. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 204 pkt 2 p.p.s.a.