II SA/Op 370/13

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi, wniesionej przez R. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 czerwca 2013 r., nr [...], podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola odmawiającą przyznania zasiłku celowego skarżącemu na zakup wersalki.

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Wnioskiem z dnia 3 stycznia 2013 r. R. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPR) w Opolu o przyznanie pomocy finansowej na dożywianie, lekarstwa, wersalkę oraz pościel. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, [...], nie otrzymuje renty, emerytury, ani innej pomocy i brakuje mu środków do życia. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 14 stycznia 2013 r., wnioskodawca doprecyzował, że w zakresie złożonego wniosku domaga się przyznania pomocy w formie zasiłku celowego.

W dniu 17 stycznia 2013 r. pracownik socjalny poinformował wnioskodawcę o możliwości wybrania przez niego jednej z dwóch używanych, ale będących w dobrym stanie wersalek z Domu Dziennego Pobytu "[...]". Jednakże R. S. oświadczył w dniu 23 stycznia 2013 r., że nie przyjmie oferowanej mu przez MOPR używanej wersalki. Stanowisko to powtórzył w dniu 30 stycznia 2013 r. dodając, że "jeżeli dyrekcja MOPR zapłaciła tyle tysięcy za źle wykonane prace hydrauliczne, zniszczenie junkersa i inne szkody, to może też sfinansować mu zakup nowej wersalki." Powyższe okoliczności utrwalone zostały w protokołach.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2013 r. Dyrektor MOPR w Opolu, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, przyznał R. S. zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu leków oraz dofinansowanie zakupu poszwy na kołdrę i poduszkę, a także na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Ponadto, w dniu 31 stycznia 2013 r. Dyrektor MOPR w Opolu wydał także decyzję nr [...], którą - na podstawie art. 39, w związku z art. art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362, z późn. zm.) oraz § 1 pkt. 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) - odmówił R. S. przyznania zasiłku celowego na zakup wersalki. W uzasadnieniu organ wskazał na dochód wnioskodawcy w kwocie 542 zł (389 zł zasiłek stały i 153 zł zasiłek pielęgnacyjny). Stwierdził, że ww. dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Organ dodał, że ustawodawca nie stworzył po stronie organów dysponujących środkami pomocy społecznej obowiązku zaspokojenia wszystkich, chociażby nawet najbardziej uzasadnionych potrzeb osoby lub rodziny ubiegającej się o taką pomoc i do tej pomocy uprawnionej. Zaznaczył, że w myśl art. 36 pkt 2 lit. e ustawy, świadczeniem z pomocy społecznej jest również pomoc rzeczowa. W związku z tym, pracownik socjalny zaproponował stronie możliwość wybrania jednej z dwóch używanych wersalek w dobrym stanie z Domu "[...]", jednak strona odmówiła przyjęcia pomocy w proponowanej formie. Wskazując, że zgłoszone przez stronę we wniosku potrzeby zostały zaspokojone w części dotyczącej zakupu leków i pościeli organ wyjaśnił, że na realizację zasiłków celowych w bieżącym miesiącu przeznaczono w planie finansowym MOPR ok. 22 300 zł, co przy wypłacie ok. 223 świadczeń daje średnio zasiłek w kwocie około 100 zł, w zależności od sytuacji osoby lub rodziny. W pierwszej kolejności pomocą objęte są osoby i rodziny bez dochodu, a następnie te, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego. Nadmienił, że R. S. sfinansowano remont mieszkania otrzymanego z Urzędu Miasta Opola, a ponadto pokrywana jest większość zgłaszanych przez niego potrzeb, takich jak zakup leków, odzieży, obuwia, pościeli, żywności, [...], wyrobienie legitymacji PZN oraz kosztów przejazdu do Kliniki [...] w [...]. Podkreślił, że koszt zakupu nowej (najtańszej) wersalki wraz z przewozem wynosi ok. 1 000 zł (kwota ustalona w sklepach meblowych na terenie Opola). Biorąc tę okoliczność pod uwagę, a także fakt, że wnioskodawca nie wyraził zgody na przyjęcie bezpłatnie używanej wersalki w dobrym stanie, postanowiono odmówić przyznania pomocy finansowej na zakup wersalki.

W odwołaniu od powyższej decyzji R. S. podniósł, że nie posiada rozkładanej kanapy lecz rozkładany fotel. Stwierdził, iż proponowane wersalki z Domu "[...]" są "po nieboszczykach" i osobach chorych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało odwołanie za bezzasadne i decyzją z dnia 27 czerwca 2013 r. postanowiło utrzymać w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że R. S. zamieszkuje w jednopokojowym mieszkaniu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, orzeczonym na stałe. Dochód skarżącego w miesiącu grudniu 2012 r. składał się z zasiłku stałego z pomocy społecznej w wysokości 389 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. Bezsprzecznie, skarżący nie wyraził zgody na przyjęcie jednej z dwóch proponowanych używanych w dobrym stanie, wersalek z Domu "[...]", ponieważ uznał, że pochodzą od osób zmarłych. Wskazując, że MOPR co miesiąc pokrywa wiele potrzeb zgłoszonych przez stronę, Kolegium wyjaśniło, że rozstrzygnięcie dotyczące przyznania zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego, a organ rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Kolegium zaznaczyło, że pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. W przypadku, gdy środki będące w dyspozycji organu nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących, rzeczą organu jest wyważenie przyznawanej pomocy, czyli uwzględnianie sytuacji osób uprawnionych do świadczeń odpowiednio do swoich możliwości. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy. Na podstawie przedstawionej oceny Kolegium uznało, że odmowa przyznania R. S. zasiłku celowego na zakup wersalki była uzasadniona, albowiem wnioskodawca nie podał żadnych racjonalnych argumentów uzasadniających odmowę przyjęcia zaproponowanej pomocy w formie rzeczowej. Kolegium zwróciło uwagę na realizację przez MOPR zasiłków celowych w styczniu 2013 r., podając przeznaczoną kwotę, ilość dokonanych wypłat oraz średnią kwotę zasiłku. Dostrzegło również, że większość potrzeb zgłoszonych przez stronę we wniosku z dnia 3 stycznia 2013 r. została uwzględniona w decyzji z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, leków i pościeli. Skoro wnioskodawca otrzymał tę pomoc w kwocie 233 zł, tj. powyżej średniej przewidzianej w styczniu 2013 r., to nie można organowi pierwszej instancji stawiać zarzutu, iż nie objął on strony pomocą i przekroczył granice uznania administracyjnego odmawiając przyznania zasiłku celowego na zakup wersalki. Zaakcentowało także, że zaspokojenie tej potrzeby (nowej wersalki) przekraczałoby możliwości finansowe organu i dlatego potrzeba ta nie mogła zostać zaspokojona. Zaznaczając, że ośrodki pomocy społecznej otrzymują na pomoc środki finansowe z budżetu państwa, Kolegium podniosło, że środki te z reguły są ograniczone, a ich wydatkowanie podlega dyscyplinie budżetowej i ustawowym kontrolom. Ośrodki pomocy muszą tymi środkami dysponować w taki sposób, aby wystarczyły dla jak największej liczby osób i w jak najszerszym zakresie, co może jednak prowadzić do sytuacji, że niektóre osoby otrzymają mniejszą pomoc niż w rzeczywistości potrzebują.

Na decyzję odwoławczą R. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której poza wolą zaskarżenia tego aktu - nie sformułował jednak żadnych zarzutów, co do kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt II SA/Op 370/13, wydanym na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu ustanowił dla skarżącego adwokata.

Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. Podniósł, że organ nie wyjaśnił jaki jest stan mebli skarżącego i stwierdził, że koszt zakupu wersalki na rynku wtórnym mógłby wynieść około 100 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późń. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego i trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) - zwanej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, na mocy art. 151 P.p.s.a., skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup wersalki. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona przepisom prawa.

Rozważania w zakresie dokonanej oceny rozpocząć należy od wskazania, że zasady oraz tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182) zwanej dalej ustawą, która to stanowiła materialną podstawę prawną podjęcia zaskarżonej decyzji. Skarżący, który - jak ustalono w postępowaniu administracyjnym - prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, domagał się udzielenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Mając na uwadze jego żądanie wyjaśnić przyjdzie, że świadczenie w postaci zasiłku celowego jest jedną z określonych w art. 36 ustawy, pieniężnych form pomocy społecznej. W myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy może być on przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie tego rodzaju zasiłku w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy, a które aktualnie określone jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012, poz. 823) i zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a) tego rozporządzenia w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Ponadto, stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do zasiłku celowego przysługuje w sytuacji wystąpienia co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Na zasadzie art. 7 ustawy, pomocy społecznej udziela się m.in. z powodu ubóstwa (pkt 1), bezrobocia (pkt 4), niepełnosprawności (pkt 5), czy też długotrwałej lub ciężkiej choroby (pkt 6). W świetle przywołanych regulacji przyjąć należy, że prawo do świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy, przysługuje w przypadku ubóstwa i niepełnosprawności, osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznym jest, iż skarżący jako osoba niepełnosprawna i posiadająca niewielkie dochody był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Ponadto, dochód skarżącego nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, co oznacza, że spełnia on określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Również wnioskowaną przez skarżącego wersalkę można uznać za niezbędny przedmiot użytku domowego. Skarżący zatem spełnił wszystkie przesłanki do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku na wskazany cel.

Dostrzec jednak trzeba, że przyznanie zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego. Rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie świadczenia w tej formie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, a w szczególności użyty w nich co do zasiłku celowego zwrot "może być przyznany". To z kolei powoduje, że spełnienie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia oraz przyznania go w żądanym przez nią zakresie (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, LEX nr 79608). Uznanie administracyjne daje organowi pewną swobodę przy podejmowaniu decyzji i pozwala na wybór rozstrzygnięcia, które organ uważa za najwłaściwsze dla osiągnięcia określonych ustawą celów pomocy społecznej, zarówno co do przyznania jak i odmowy przyznania świadczenia, a także co do jego wysokości.

Jednakże cele pomocy społecznej wynikają z ogólnych zasad tej pomocy. Na zasadzie art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Z przywołanych wyżej przepisów, określających ogólne zasady pomocy społecznej wynika, iż przyznanie pomocy społecznej jest zależne zarówno od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, jak również zakresu środków przeznaczanych na ten cel. Dlatego też, przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, wskazanej w art. 7 ustawy, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Pomoc społeczna oparta jest bowiem na zasadzie pomocniczości. Jej celem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej i nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu wszystkich i wszelkich zgłoszonych potrzeb. Tym samym, nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź jej wymiar może być ograniczony (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. I OSK 1795/11, LEX nr 1145072).

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że o ile rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku celowego musi wynikać z okoliczności sprawy, ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego, to działanie w sferze uznania administracyjnego powoduje, iż organ nie jest zobowiązany spełniać każdego żądania strony w pełnym zakresie. Przyznanie stronie pomocy w formie zasiłku celowego uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także uwzględniać ogólne zasady przyznawania pomocy społecznej. Na organie ciąży obowiązek dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb innych osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają one celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej oraz możliwości finansowych organu. Przyznana pomoc musi bezwzględnie znajdować pokrycie w środkach finansowych jakim dysponuje organ. Pomoc w formie zasiłku celowego zależna jest także od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na tę pomoc oraz liczby osób ubiegających się i uprawnionych do korzystania z niej.

W tej materii dostrzec też trzeba, że z przepisów określających zasady przyznawania pomocy społecznej wynika zasada indywidualizacji i fakultatywności świadczeń. Pierwsza z nich dotyczy, z jednej strony, indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś strony, dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy. Z kolei zasada fakultatywności polega na braku możliwości domagania się przez wnioskodawcę przyznania świadczeń pomocowych określonego rodzaju oraz w określonej formie i rozmiarze (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 248/12). Osoba ubiegająca się o pomoc musi liczyć się z tym, że organ może odmówić przyznania jej świadczenia, o które wystąpiła lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku i uważa za właściwy. Korzystanie z instytucji zasiłku celowego nie może polegać na oczekiwaniu od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji, mającej charakter uznaniowy, istotną kwestią jest to, czy uwzględniony został całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz czy ocena materiału dowodowego nie była dowolna, a organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W konsekwencji, dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne Sąd bada, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy i czy rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń. Dostrzec trzeba, że kontrola sądowa decyzji uznaniowej w przedmiocie pomocy społecznej nie może odbywać się pod względem celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 115/12, LEX nr 1218837).

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej i czyniło zadość regulacji art. 106 ust. 4 ustawy, bowiem przed wydaniem decyzji przeprowadzony został wywiad środowiskowy. W postępowaniu tym ustalono zarówno sytuację osobistą jak i majątkową skarżącego. W tym celu zebrano konieczne dowody m.in. w postaci wywiadu środowiskowego, oświadczenia skarżącego o jego sytuacji majątkowe, decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego w kwocie 389 zł, decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł oraz orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozpoznania wniosku strony. Prawidłowo także został ustalony stan faktyczny, w zakresie koniecznym do podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 39 ustawy. Nie można uznać, że merytoryczne rozstrzygniecie w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup wersalki było dowolne i naruszało regulacje ustawy, a w szczególności, że w sposób niezgodny z prawem organy odmówiły skarżącemu przyznania pomocy na wnioskowany przez niego cel. Stąd stwierdzić przyjdzie, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i nie można zarzucić im dowolności w rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy.

W zaskarżonej decyzji wskazano przesłanki jakimi kierował się organ odmawiając przyznania żądanego świadczenia. Organ wyjaśnił, że w styczniu 2013 r., tj. w miesiącu w którym wydano decyzję o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup wersalki, przyznana została mu pomoc w formie zasiłku celowego na zaspokojenie jego innych niezbędnych potrzeb bytowych w łącznej kwocie 233 zł. Organ odnotował też, że skarżący regularnie objęty jest pomocą społeczną. Wskazano też na możliwości finansowe organu oraz liczbę osób ubiegających się o pomoc w formie zasiłku celowego i podano, że w styczniu 2013 r. średnia wysokość przyznawanego zasiłku wynosiła około 100 zł. W świetle zasad przyznawania pomocy społecznej uznać należy, że już tylko z tego powodu, iż skarżący w danym miesiącu otrzymał pomoc w wysokości znacznie wyższej niż jej średnia wysokość przyznawana innym osobą, organ mógł odmówić przyznania skarżącemu pomocy w wyższym wymiarze, nawet jeśli wiązało się to, tak jak w niniejszym przypadku, z odmową przyznania pomocy na dany cel. Jak już wcześniej sygnalizowano, organ zobowiązany jest brać pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, uwzględniając przy tym także potrzeby innych osób ubiegających się w danym okresie o pomoc oraz swoje możliwości finansowe (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, LEX nr 500091).

Nie może też przyznawać pomocy jeśli nie znajdzie ona pokrycia w środkach finansowych jakimi dysponuje organ. Organy są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i mogą odmówić przyznania zasiłku celowego jeśli przekracza to możliwości finansowe organu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ta kwestia była podjęta i wyjaśniona. Organ podając, że koszt zakupu nowej wersalki wynosi około 1 000 zł wraz z przywozem, jako zasadniczy powód odmowy przyznania świadczenia wskazał jednak przede wszystkim to, że potrzeba skarżącego mogła zostać zaspokojona w innej formie niż zasiłek celowy tj. w formie pomocy rzeczowej, a skarżący odmówił przyjęcia takiej pomocy. Jak wynika z materiału dowodowego, skarżącemu zaproponowano używaną wersalkę w dobrym stanie z Domu Dziennego Pobytu "[...]". Podkreślić w tej sprawie należy, że wobec zastrzeżeń skarżącego, przed wydaniem decyzji odwoławczej, organ pierwszej instancji podjął czynności wyjaśniające i ustalił, że zaproponowana skarżącemu wersalka nie była meblem po zmarłych mieszkańcach Domu "[...]", lecz została przekazana organowi (MOPR) przez osobę postronną, która postanowiła oddać ją potrzebującym - ponieważ wersalka była w bardzo dobrym stanie - a sama zakupiła sobie nowe meble. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup wersalki była dowolna. Organy dokonały bowiem oceny na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych, a przed wydaniem zaskarżonej decyzji zbadano, czy zastrzeżenia skarżącego co do pomocy rzeczowej są zasadne. Ponadto, w kontekście wynikającego z art. 4 ustawy obowiązku współdziałania strony z organem w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej, negatywnie należy ocenić odmowę przyjęcia przez skarżącego pomocy rzeczowej. Taka postawa może wskazywać na zamiar uzyskania środków finansowych, a nie na istnienie faktycznej potrzeby. Skoro przyznanie pomocy rzeczowej zaspokoiłoby potrzebę skarżącego i służyło właściwej realizacji celów pomocy społecznej, odmowę jej przyjęcia ze strony skarżącego zakwalifikować też można jako brak współdziałania, o którym mowa w art. 4 ustawy.

Wprawdzie organy nie wskazały wprost na tę regulację, niemniej jednak oceniając legalność zaskarżonej decyzji dostrzec należy, że to właśnie odmowa przyjęcia pomocy rzeczowej była zasadniczym powodem, dla którego skarżącemu nie przyznano zasiłku celowego. O ile w zaskarżonej decyzji nie wyrażono tego wprost, to jednak można przyjąć, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku znajdowała swoje umocowanie również w art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy. Współdziałania osoby spełniającej warunki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej z organami w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji bytowej stanowi istotną kwestię dla przyznania takiej pomocy. Obowiązek w tym zakresie ustawodawca wyraził wprost w art. 4 ustawy stanowiąc, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem jego ustanowienia jest aktywizacja osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Chociaż sposób jego realizacji nie został przez ustawodawcę wyraźnie sprecyzowany, przez określenie pożądanych zachowań, to jednak przyjąć trzeba, że wiąże się on z wszelkiego rodzaju aktywnością, podejmowaną przez uprawnionego do pomocy w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jako współdziałanie należy zatem rozumieć także skorzystanie przez uprawnionego z przedstawionych przez pracownika socjalnego uzasadnionych propozycji mających na celu poprawę tej sytuacji. W tym kontekście roszczeniowa i bierna postawa osoby uprawnionej do świadczeń może stanowić przesłankę odmowy przyznania pomocy społecznej. Z kolei, przepis art. 11 ust. 1 i 2 ustawy wprost określa sytuacje, których zaistnienie może skutkować taką odmową, nie formułując żadnych dodatkowych warunków jej zastosowania. Na zasadzie art. 11 ust. 2 ustawy samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia może stanowić m.in. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Ocena i rozstrzygnięcie organu w tym zakresie oparte są bowiem o konstrukcję uznania administracyjnego, na zasadzie którego organy działają również rozstrzygając o przyznaniu zasiłku celowego.

Jak już wyżej zauważono, w niniejszej sprawie organy nie przedstawiły w uzasadnieniu decyzji oceny w kontekście regulacji art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy. Pominięcie tej oceny mogłoby świadczyć o brakach w uzasadnieniu i naruszeniu w tym względzie art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Niemniej jednak, skoro organy przeprowadziły w sposób prawidłowy postępowanie wyjaśniające i uwzględniły wszystkie okoliczności faktyczne, w tym odmowę przyjęcia pomocy rzeczowej, wadliwość ta nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy i nie uzasadnia uchylenia przez Sad zaskarżonej decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie podjęte bowiem zostało w granicach uznania administracyjnego i znajduje umocowanie w przepisach prawa materialnego, w tym również w art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy.

Brak jest tym samym podstaw do zarzucenia organom dowolności. Organy zbadały sytuację osobistą wnioskodawcy i podały w sposób zrozumiały informacje dotyczące wielkości środków pieniężnych przeznaczonych w skali miesiąca na pomoc w formie zasiłków celowych oraz liczbę wnioskodawców domagających się pomocy. Ponadto przedstawiły przyczyny odmowy przyznania świadczenia.

Reasumując stwierdzić trzeba, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, a ocena organu nie naruszała zasad określających przyznanie zasiłku celowego. Motywy uzasadniające treść rozstrzygnięcia w sposób wystarczający przedstawione zostały w uzasadnieniu decyzji. Wykazano w nim, że rozstrzygnięcie jest wynikiem dokonanych ustaleń i nie jest dowolne. Ponadto, z lektury akt wynika, że skarżący regularnie otrzymuje pomoc w postaci świadczeń pieniężnych w różnych kwotach na różne cele. Jednakże nie może oczekiwać, że MOPR będzie zaspokajać wszystkie jego potrzeby w pełnym zakresie i to w sposób nieprzerwany.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że decyzje obu organów orzekających w tej sprawie nie naruszają przepisów prawa i na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.