I SA/Bk 344/13
Wyrok
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
2013-10-25Nietezowane
Artykuły przypisane do orzeczenia
Do tego artykulu posiadamy jeszcze 13 orzeczeń.
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.
Skład sądu
Jacek Pruszyński
Patrycja Joanna Suwaj
Urszula Barbara Rymarska /przewodniczący sprawozdawca/Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 października 2013 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia 50% zaległości w podatku od spadków i darowizn 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...].01.2013 r. nr [...], 2. uchyla postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z [...].01.2013 r. nr [...] oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z [...].11.2012 r. nr [...], 3. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt 1 oraz postanowienia wymienione w pkt 2 nie mogą być wykonane w całości.
Uzasadnienie
W pismach z 25 października 2012 r. i 12 listopada 2012 r. skierowanych
do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł., Pani W. G. (dalej jako Skarżąca) wniosła o umorzenie zaległości w podatku od spadków i darowizn w kwocie 10.840,00 zł wraz z odsetkami, ustalonego decyzją nr [...] z [...] października 2012 r. Prośbę motywowała trudną sytuacją finansową. Wskazała, że jest osobą bezrobotną, nie ma żadnych dochodów ani oszczędności i nie ma możliwości zapłacenia takiej kwoty podatku. Podała, że w 2013 r. planuje rozpocząć działalność gospodarczą przy wsparciu - dofinansowaniu przez urząd pracy, co uwarunkowane jest niezaleganiem w podatkach. Dodała, że nie wiedziała o możliwości zwolnienia z opodatkowania otrzymanego spadku pod warunkiem zgłoszenia w terminie sześciu miesięcy w urzędzie skarbowym nabycia spadku. Jej zdaniem Sąd Rejonowy w Ł. w postanowieniu o nabyciu spadku powinien zawrzeć odpowiednie pouczenie o warunkach zwolnienia z podatku.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. przesłał wniosek Skarżącej wraz z aktami sprawy Prezydentowi Miasta Ł. w celu zajęcia stanowiska.
Postanowieniem z [...] listopada 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. umorzył 50% ww. zaległości w kwocie 5.420,00 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i odmówił umorzenia pozostałej części zaległości wraz z odsetkami. Identyczne rozstrzygnięcie Prezydent Miasta Ł. zawarł w postanowieniu z [...] stycznia 2013 r. nr [...], wydanym po przekazaniu kolejnego pisma Skarżącej wnoszącej o ponowne przeanalizowanie sprawy.
Decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. umorzył skarżącej 50% zaległości w podatku od spadków i darowizn w kwocie 5.420 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 13 zł, oraz odmówił umorzenia pozostałej części zaległości w kwocie 5.420 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 13 zł.
Organ I instancji ustalił, że ostatnie zeznanie podatkowe Skarżąca złożyła
za rok podatkowy 2006. Od 10 października 2001 r. figuruje jako osoba bezrobotna nie posiadająca prawa do zasiłku. W oświadczeniu o stanie finansowym
i majątkowym wykazała środki finansowe osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe (matka K. C. - 897,85 zł z tytułu renty, D. U. (wnuk) - 500 zł z tytułu alimentów oraz L. U. (wnuczka) - 400 zł z tytułu alimentów). Ponadto córka M. U. otrzymuje zasiłek rodzinny w łącznej wysokości 212 zł. Skarżąca wraz z ww. osobami zamieszkuje w domu jednorodzinnym z wyodrębnionymi lokalami mieszkalnymi, stanowiącym jej własność (I piętro) oraz współwłasność w części 1/2 parteru i II piętra. Majątek ruchomy w postaci podstawowego wyposażenia (sprzęt agd, rtv) Skarżąca określiła na szacunkową wartość 3.000 zł. Dodatkowo wymieniła, że jest właścicielką samochodu osobowego marki Fiat Punto, rok produkcji 1999 i szacunkowej wartości 3.500 zł. Posiada też nieruchomości (w tym nabytą w drodze spadku) o szacunkowej wartości 240.000 zł (bez obciążeń). Ponadto jest właścicielką gruntów (nieużytki) o pow. 1,30 ha. Wydatki związane z utrzymaniem Skarżącej kształtują się następująco: gaz - 60 zł, woda (i kanalizacja) - 180 zł, ogrzewanie - 1.317 zł, energia elektryczna - 228 zł, telefon - 59,90 zł, wywóz śmieci - 52 zł, podatek od nieruchomości - 1.193 zł rocznie (99,42 zł miesięcznie), ubezpieczenie na życie - 49,78 zł. Łącznie wydatki miesięczne stanowią kwotę 2.046 zł. Według oświadczenia o stanie finansowym i majątkowym córka Skarżącej M. U. wymaga stałej opieki (posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności).
Mając to na uwadze organ I instancji uznał, że sytuacja finansowo-materialna Skarżącej spełnia przesłanki istnienia ważnego interesu podatnika. Powoływane trudności natury materialnej i złożonej sytuacji życiowej stanowią istotne okoliczności uzasadniające częściowe uwzględnienie wniosku. W przypadku pozostałej kwoty zaległości wraz z odsetkami organ wskazał, że nie mógł uwzględnić wniosku
o umorzenie z uwagi na brak zgody Prezydenta Miasta Ł.
Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej w B. decyzją z [...] maja 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie podjęto wszelkie niezbędne działania w celu ustalenia jej stanu faktycznego i zbadania możliwości zastosowania wnioskowanej ulgi. Organ I instancji zebrał aktualne informacje dotyczące sytuacji finansowo-materialnej Skarżącej, wystąpił o zajęcie stanowiska
w sprawie jej żądania do jednostki samorządu terytorialnego przedstawiając niezbędne dokumenty, informował stronę o podjętych działaniach, umożliwił zapoznanie i wypowiedzenie się odnośnie zebranego materiału dowodowego.
Za bezpodstawne organ uznał zarzuty wykazujące sprzeczność istotnych ustaleń
ze zgromadzonymi w sprawie dowodami oraz błędną wykładnię prawa w zakresie przepisów o użyczeniu lokali i odrębnej własności lokali z przynależnymi częściami wspólnymi nieruchomości. Organ I instancji, jak też Prezydent Miasta Ł., dokonując oceny występowania przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego do zastosowania ulg podatkowych przyjęły prawdziwość oświadczenia o gospodarstwie domowym Skarżącej. Wobec zgody Prezydenta Miasta Ł. na umorzenie tylko 50 % zaległości podatkowej i niestwierdzenia nieprawidłowości postępowania podatkowego organu I instancji, Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji i udzielenia wnioskowanej ulgi podatkowej.
Odnosząc się do zarzutów nieprawidłowego ustalenia wielkości udziałów
w spadku po ojcu organ odwoławczy stwierdził, że nie mają one wpływu
na rozstrzygnięcie w postępowaniu dotyczącym udzielenia ulg podatkowych. Z kolei zarzuty dotyczące wysokości zobowiązania mogły być jego zdaniem podnoszone
w postępowaniu podatkowym ustalającym wysokość zobowiązania w podatku
od spadków i darowizn.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca i wywiodła skargę
do Sądu. Zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonymi w sprawie dowodami i błędną wykładnię prawa w zakresie przepisów o użyczeniu lokali
i odrębnej własności lokali z przynależnymi częściami wspólnymi nieruchomości. Podniosła, że brak pouczenia w postanowieniu Sądu Rejonowego w Ł. o nabyciu spadku o 6 miesięcznym terminie zgłoszenia jego nabycia w celu skorzystania ze zwolnienia z podatku spowodował opóźnienie w powiadomieniu urzędu o nabyciu spadku, a tym samym ustalenie wysokości zobowiązania. Dodała, że błędna interpretacja udziału w spadku i osób w nim uczestniczących przyjęta przez Prezydenta Miasta Ł., mogła mieć wpływ na błędną ocenę, że wspólnie zamieszkujące w nieruchomości osoby powinny też partycypować w spłacie zaległego podatku. Stwierdziła również, że w trakcie postępowania podatkowego wyjaśniała, że wykazane dochody osób trzecich (alimenty na wnuki, zasiłki rodzinne, renta jej matki) nie wchodzą do wspólnego gospodarstwa. Skarżąca nie "wyobraża sobie", aby alimenty na rzecz dzieci mogły być przeznaczone na spłatę zaległości. Wskazała ponadto, że niezaleganie z podatkami będzie stanowić podstawę
do ubiegania się o dotację z programu kapitał ludzki, w celu swojej aktywizacji zawodowej.
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej w uzupełnieniu skargi, zaskarżył decyzje organów obu instancji w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. Zarzucił naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 w zw. z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), albowiem organy bezpodstawnie odmówiły umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn w kwocie
5.420,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 13 zł, w sytuacji
gdy nie przeprowadziły wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, nie ustaliły rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącej
(w szczególności: nie dokonały oceny możliwości spłaty zobowiązania, nie dokonały oceny skutków ewentualnej egzekucji żądanej należności tj. czy pozbawienie Skarżącej tej kwoty nie spowoduje znacznego pogorszenia się jej sytuacji materialnej, czy będzie ona w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby i będzie mogła żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka). Zdaniem pełnomocnika uzasadnienia zaskarżonych decyzji oraz postanowienia Prezydenta Miasta Ł. nie zawierają szczegółowego określenia motywów odmowy umorzenia 50% należności, a zawarta w nich ocena istnienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego nie spełnia wszystkich warunków stawianych swobodnej ocenie dowodów.
Mając to na uwadze pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji w zakresie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn w kwocie 5.420 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 13 zł oraz uchylenie postanowienia Prezydenta Miasta Ł. z [...] listopada 2012 r. w tym zakresie,
jak też o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, które to koszty nie zostały opłacone w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżenia w tej sprawie jest decyzja wydana w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Okoliczność ta determinowała sposób prowadzenia postępowania przez naczelnika urzędu skarbowego, albowiem wpływy ze wskazanego podatku stanowią dochód własny gminy (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Dz. U. z 2010 r. nr 80, poz. 526 ze zm.).
W przypadku bowiem, gdy podatek stanowiący w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego pobierany jest przez urząd skarbowy, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności
oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego (zob. art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego). Dodać przy tym trzeba, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, do udzielania ulg podatkowych, umarzania, rozkładania
na raty i odraczania terminów płatności należności z tytułu podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego, a także zwalniania
z obowiązku pobrania bądź ograniczenia poboru tych należności mają zastosowanie przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa. Stosownie natomiast do treści art. 18 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, w przedmiocie ww. ulg przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego wydaje postanowienie, na które nie przysługuje zażalenie.
W orzecznictwie przyjęto, że postanowienie w przedmiocie zgody
na udzielenie pomocy wskazanej w art. 18 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego jest klasycznym przykładem postanowienia wydawanego
w ramach współdziałania organów, o którym mowa w art. 209 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ samorządowy zajmuje stanowisko na podstawie zebranego
przez naczelnika urzędu skarbowego materiału dowodowego, może jedynie przeprowadzić w razie potrzeby postępowanie wyjaśniające (art. 209 § 4 Ordynacji podatkowej). Bierze on pod uwagę przesłanki umorzenia, rozłożenia na raty, odroczenia terminu płatności, zwolnienia z obowiązku poboru czy też jego ograniczenia wynikające z Ordynacji podatkowej. Niewyrażenie zgody
przez przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego powoduje niemożność wydania przez organ podatkowy decyzji pozytywnej dla podatnika (płatnika) z uwagi na brak jednej z przesłanek udzielenia ulgi (identycznie
jak w przypadku braku ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego). Zgoda przewodniczącego (tak jak istnienie ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego) nie obliguje jednak organu podatkowego do pozytywnego załatwienia wniosku (wyrok NSA z 25 kwietnia 2003 r. sygn. akt III SA 3530/01, LEX nr 146096; uchwała 7 sędziów NSA z 1 marca 2010 r. II FPS 9/09, ONSAiWSA 2010/3/41).
W cytowanej uchwale II FPS 9/09 NSA stwierdził również, że postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego w przedmiocie ulgi podatkowej, o którym mowa w art. 18 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego.
Sąd administracyjny powinien jednak dokonać kontroli jego legalności
przy rozpoznawaniu skargi na decyzję dyrektora izby skarbowej, stosownie
do art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonych w sprawie rozstrzygnięć wskazać trzeba, że decyzję w przedmiocie zastosowania jednej z ulg wymienionych w 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe podejmują w ramach
tzw. uznania administracyjnego, co oznacza możliwość (nie zaś konieczność) umorzenia zaległości podatkowej w przypadku spełnienia jednej z przesłanek zawartych w przywołanym przepisie (ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego).
Podkreślenia przy tym wymaga, że sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie,
czy dokonany przez organ administracji wybór w zakresie uznania administracyjnego jest słuszny. Sąd nie rozstrzyga o tym, czy pobór podatku powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast
w pełnym zakresie zaskarżona do sądu decyzja podlega badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r.
sygn. akt l SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). W wyroku z 7 lutego 2001 r. sygn. akt
I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473 - NSA podkreślił, że sądowa kontrola legalności
tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.
Powyższe rozważania odnieść należy w pełni do procedowania
przez przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego,
który współdziała z naczelnikiem urzędu skarbowego w rozpatrzeniu wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego i przy wyrażeniu zgody (odmowie wyrażenia zgody)
na jej zastosowanie powinien uwzględnić przesłanki zawarte w art. 67a Ordynacji podatkowej.
Oceniając wydane w tej sprawie postanowienia Prezydenta Miasta Ł. oraz decyzje organów podatkowych obu instancji Sąd dopatrzył się naruszenia prawa, uzasadniającego wyeliminowanie wszystkich tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.
Konstrukcja art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej opiera się
na niedookreślonych pojęciach - ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego - których wystąpienie uprawnia organ podatkowy do umorzenia
w całości lub w części zaległości podatkowych, czy też do umorzenia odsetek
za zwłokę. Z racji tej, nie istnieje określony katalog sytuacji, które z góry mogłyby zostać zakwalifikowane jako ważny interes podatnika, czy też interes publiczny.
To okoliczności konkretnej sprawy pozwalają na stwierdzenie, czy występują powody, dla których z punktu widzenia wskazanych przesłanek uzasadnione jest zastosowanie ulgi w spłacie zaległości podatkowej. Ogólnie rzecz ujmując orzecznictwo sądów administracyjnych i doktryna prawa jako ważny interes podatnika definiuje sytuacje nadzwyczajne, wyjątkowe, losowe, uniemożliwiające uregulowanie zaległości przez podatnika, przy równoczesnym uwzględnieniu normalnej sytuacji ekonomicznej podatnika, wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei interes publiczny utożsamiany z taką dyrektywą postępowania, która nakazuje mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. (zob. wyroki NSA: z 22 kwietnia 1999 r. sygn. akt SA/Sz 850/98 i z 10 marca 2009 r. sygn. akt I FSK 31/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; Komentarz do art. 22 Ordynacji podatkowej [w:] C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz,
M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2011, wyd. IV).
Efektem takiej regulacji jest obowiązek uwzględniania zobiektywizowanych kryteriów, zgodnych z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości,
a nie subiektywnymi odczuciami podatnika. Powyższe wymaga od organu podatkowego szczególnej wnikliwości w rozważeniu, czy ważny interes podatnika
lub interes publiczny przemawiają za umorzeniem zaległości podatkowej i odsetek
za zwłokę. Szczególnego znaczenia nabiera przy tym uzasadnienie decyzji,
które ma w przekonujący sposób odzwierciedlać stanowisko organu w zakresie odmowy zastosowania wnioskowanej ulgi w całości lub w części. W związku z tym, że zgoda przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego jest jedną
z przesłanek materialnoprawnych, bez spełnienia której rozstrzygnięcie wydane następnie przez organ, któremu powierzono ostateczne załatwienie sprawy będzie niezgodne z prawem - należy stwierdzić, że również uzasadnienie stanowiska przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego jest bardzo istotne, ponieważ przesądza o przyznaniu ulgi lub odmowie jej przyznania. Postanowienie, które nie uwzględnia w całości wniosku strony powinno być zatem uzasadnione
w sposób pozwalający na poznanie motywów, jakimi kierował się przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego.
W sytuacji, gdy organ (przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego) decyduje się odmówić zastosowania wnioskowanej ulgi (nie wyraża zgody na jej zastosowanie), ale również wówczas, gdy uwzględnia wniosek podatnika w części (wyraża zgodę), powinien jasno i czytelnie wyjaśnić,
jakie przyczyny skłoniły do takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Z decyzji umarzającej w części zaległości podatkowe i o odsetki za zwłokę (jak i postanowienia
w przedmiocie wyrażenia/niewyrażenia zgody na umorzenie) powinno wynikać
w sposób przekonujący, że sytuacja podatnika jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia takie a nie inne rozstrzygnięcie, nie dając jednak podstaw do definitywnego zaniechania dochodzenia zaległości. Organ ma obowiązek wskazać konkretne okoliczności, które uzasadniają bądź nie uzasadniają potraktowania podatnika
w sposób szczególny na tle innych podatników wykonujących swoje zobowiązania wobec Państwa należycie. W innym przypadku organ naraża się na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Prezydent Miasta Ł. w postanowieniach z [...] listopada 2012 r. i z [...] stycznia 2013 r. zbyt powierzchownie uzasadnił swoją zgodę na umorzenie w części (50%) zaległości podatkowej Skarżącej wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i braku zgody na umorzenie zaległości w pozostałym zakresie. Z uzasadnienia tych postanowień nie można w żaden sposób wywieźć, jaka argumentacja przemawia za zastosowaniem tej ulgi w spłacie zaległości w takiej właśnie części. Nie można poprzestać jedynie na zdawkowym stwierdzeniu, że przedstawione przez Skarżącą argumenty związane z jej trudną sytuacją materialną stanowią z punktu widzenia ważnego interesu strony podstawę do umorzenia 50 % zaległości. Zabrakło analizy dochodów uzyskiwanych przez Skarżącą oraz wydatków przez nią ponoszonych, jak też stanu posiadanego majątku - w aspekcie wykazania, że to taka, a nie większa część lub nawet całość zaległości może zostać umorzona. Tak istotne braki w postępowaniu wskazują na dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów i nienależyte uzasadnienie stanowiska zawartego we wskazanych postanowieniach, co narusza art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, jak też ogólną zasadę przekonywania zawartą w art. 124 tej ustawy i zasadę zaufania do organów podatkowych - art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
W związku z tym, że postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego w przedmiocie ulgi podatkowej, o którym mowa w art. 18 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego może zostać objęte sądową kontrolą w sytuacji zaskarżenia decyzji organów podatkowych władnych
do rozstrzygania o zastosowaniu ulgi w spłacie zaległości podatkowej, Sąd stwierdził, że postanowienia wydane w tej sprawie przez Prezydenta Miasta Ł. nie mogą ostać się w obrocie prawnym. Powodem ich uchylenia stały się wskazane wyżej uchybienia. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę na niewłaściwą i nieznaną ustawie formę rozstrzygnięcia zawartą w sentencji postanowień. Pamiętać bowiem należy,
że w procedurze rozpatrywania wniosków o umorzenie zaległości podatkowych stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego pełni rolę organu współdziałającego i nie ma prawa stosować ulg. Dlatego też za błędne należy uznać sformułowania zawarte w sentencji kwestionowanych postanowień wskazujące,
że prezydent umorzył 50% zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę
i odmówił umorzenia pozostałej części zaległości wraz z odsetkami.
Konsekwencją skutecznego zakwestionowania przez Skarżącą stanowiska Prezydenta Miasta Ł. (postanowienia z [...] listopada 2012 r. i z [...] stycznia 2013 r.) wyrażonego w przedmiocie umorzenia zaległości skarżącej w podatku od spadków i darowizn, które było jedną z przesłanek materialnoprawnych rozstrzygnięcia, była konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji.
Dodatkowo zauważyć należy, że w przypadku podatków stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego naczelnik urzędu skarbowego związany jest brakiem zgody przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego na zastosowanie określonej ulgi (w rozpatrywanym przypadku do umorzenia 50% należności), to jednak nie może w bezkrytyczny sposób powielać stanowiska wyrażonego w postanowieniu "uzgodnieniowym". Tak postąpiły w tej sprawie organy podatkowe nazbyt ogólnie oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poprzestały jedynie na przytoczeniu ustaleń odnoszących się do sytuacji dochodowej, majątkowej i rodzinnej Skarżącej wraz z ponoszonymi przez nią wydatkami. Nie dokonały natomiast szczegółowej analizy uzyskanych danych
i nie ustaliły spłata jakiej części zaległości może pociągnąć zbyt ciężkie skutki
dla zobowiązanej i jej rodziny. Stanowisko wyrażone przez Prezydenta Miasta Ł., nie zwalnia organu podatkowego od rozważenia, czy w sprawie występują przesłanki z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej i wyczerpującego uzasadnienia decyzji.
Nie można uznać za działanie w ramach przyznanego organowi uznania administracyjnego jedynie: przytoczenie przepisów przewidujących możliwość zastosowania ulgi, wyjaśnienie sposobu rozumienia przesłanek w nich zawartych
i odwołanie się w jednym zdaniu do postanowienia wydanego w ramach uzgodnienia, ze stwierdzeniem, że trudności natury materialnej i złożonej sytuacji życiowej stanowią istotne okoliczności uzasadniające częściowe uwzględnienie wniosku.
Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze Sąd uznał, że stwierdzone uchybienia mają wpływ na wynik sprawy, a to dało podstawę do uchylenia decyzji organów podatkowych obu instancji oraz postanowień Prezydenta Miasta Ł. Orzeczono więc jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). O niewykonalności wymienionych w wyroku aktów Sąd orzekł w oparciu o art. 152 tej ustawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy podatkowe i Prezydent Miasta Ł. uwzględnią ocenę prawną oraz uwagi zawarte w wyroku. Prezydent Miasta Ł. ponownie powinien zająć stanowisko w przedmiocie wniosku Skarżącej. Prezydent dysponując informacjami niezbędnymi do zajęcia stanowiska, powinien rozpatrzyć wniosek w oparciu o przesłanki określone w 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej i swoje stanowisko wyczerpująco uzasadnić, w sposób umożliwiający poznanie jego motywów. Następnie po dokonaniu uzgodnienia organy podatkowe rozważą zasadność wniosku Skarżącej zgodnie z rezultatem współdziałania uwzględniając stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym orzeczeniu, a swoje rozstrzygnięcie uzasadnią w sposób określony w art.210 §4 Ordynacji podatkowej mając na uwadze zasadę przekonywania, o której mowa w art. 124 Ordynacji podatkowej.
Nietezowane
Artykuły przypisane do orzeczenia
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.
Skład sądu
Jacek PruszyńskiPatrycja Joanna Suwaj
Urszula Barbara Rymarska /przewodniczący sprawozdawca/
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 października 2013 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia 50% zaległości w podatku od spadków i darowizn 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...].01.2013 r. nr [...], 2. uchyla postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z [...].01.2013 r. nr [...] oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z [...].11.2012 r. nr [...], 3. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt 1 oraz postanowienia wymienione w pkt 2 nie mogą być wykonane w całości.
Uzasadnienie
W pismach z 25 października 2012 r. i 12 listopada 2012 r. skierowanych
do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł., Pani W. G. (dalej jako Skarżąca) wniosła o umorzenie zaległości w podatku od spadków i darowizn w kwocie 10.840,00 zł wraz z odsetkami, ustalonego decyzją nr [...] z [...] października 2012 r. Prośbę motywowała trudną sytuacją finansową. Wskazała, że jest osobą bezrobotną, nie ma żadnych dochodów ani oszczędności i nie ma możliwości zapłacenia takiej kwoty podatku. Podała, że w 2013 r. planuje rozpocząć działalność gospodarczą przy wsparciu - dofinansowaniu przez urząd pracy, co uwarunkowane jest niezaleganiem w podatkach. Dodała, że nie wiedziała o możliwości zwolnienia z opodatkowania otrzymanego spadku pod warunkiem zgłoszenia w terminie sześciu miesięcy w urzędzie skarbowym nabycia spadku. Jej zdaniem Sąd Rejonowy w Ł. w postanowieniu o nabyciu spadku powinien zawrzeć odpowiednie pouczenie o warunkach zwolnienia z podatku.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. przesłał wniosek Skarżącej wraz z aktami sprawy Prezydentowi Miasta Ł. w celu zajęcia stanowiska.
Postanowieniem z [...] listopada 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. umorzył 50% ww. zaległości w kwocie 5.420,00 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i odmówił umorzenia pozostałej części zaległości wraz z odsetkami. Identyczne rozstrzygnięcie Prezydent Miasta Ł. zawarł w postanowieniu z [...] stycznia 2013 r. nr [...], wydanym po przekazaniu kolejnego pisma Skarżącej wnoszącej o ponowne przeanalizowanie sprawy.
Decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. umorzył skarżącej 50% zaległości w podatku od spadków i darowizn w kwocie 5.420 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 13 zł, oraz odmówił umorzenia pozostałej części zaległości w kwocie 5.420 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 13 zł.
Organ I instancji ustalił, że ostatnie zeznanie podatkowe Skarżąca złożyła
za rok podatkowy 2006. Od 10 października 2001 r. figuruje jako osoba bezrobotna nie posiadająca prawa do zasiłku. W oświadczeniu o stanie finansowym
i majątkowym wykazała środki finansowe osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe (matka K. C. - 897,85 zł z tytułu renty, D. U. (wnuk) - 500 zł z tytułu alimentów oraz L. U. (wnuczka) - 400 zł z tytułu alimentów). Ponadto córka M. U. otrzymuje zasiłek rodzinny w łącznej wysokości 212 zł. Skarżąca wraz z ww. osobami zamieszkuje w domu jednorodzinnym z wyodrębnionymi lokalami mieszkalnymi, stanowiącym jej własność (I piętro) oraz współwłasność w części 1/2 parteru i II piętra. Majątek ruchomy w postaci podstawowego wyposażenia (sprzęt agd, rtv) Skarżąca określiła na szacunkową wartość 3.000 zł. Dodatkowo wymieniła, że jest właścicielką samochodu osobowego marki Fiat Punto, rok produkcji 1999 i szacunkowej wartości 3.500 zł. Posiada też nieruchomości (w tym nabytą w drodze spadku) o szacunkowej wartości 240.000 zł (bez obciążeń). Ponadto jest właścicielką gruntów (nieużytki) o pow. 1,30 ha. Wydatki związane z utrzymaniem Skarżącej kształtują się następująco: gaz - 60 zł, woda (i kanalizacja) - 180 zł, ogrzewanie - 1.317 zł, energia elektryczna - 228 zł, telefon - 59,90 zł, wywóz śmieci - 52 zł, podatek od nieruchomości - 1.193 zł rocznie (99,42 zł miesięcznie), ubezpieczenie na życie - 49,78 zł. Łącznie wydatki miesięczne stanowią kwotę 2.046 zł. Według oświadczenia o stanie finansowym i majątkowym córka Skarżącej M. U. wymaga stałej opieki (posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności).
Mając to na uwadze organ I instancji uznał, że sytuacja finansowo-materialna Skarżącej spełnia przesłanki istnienia ważnego interesu podatnika. Powoływane trudności natury materialnej i złożonej sytuacji życiowej stanowią istotne okoliczności uzasadniające częściowe uwzględnienie wniosku. W przypadku pozostałej kwoty zaległości wraz z odsetkami organ wskazał, że nie mógł uwzględnić wniosku
o umorzenie z uwagi na brak zgody Prezydenta Miasta Ł.
Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej w B. decyzją z [...] maja 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie podjęto wszelkie niezbędne działania w celu ustalenia jej stanu faktycznego i zbadania możliwości zastosowania wnioskowanej ulgi. Organ I instancji zebrał aktualne informacje dotyczące sytuacji finansowo-materialnej Skarżącej, wystąpił o zajęcie stanowiska
w sprawie jej żądania do jednostki samorządu terytorialnego przedstawiając niezbędne dokumenty, informował stronę o podjętych działaniach, umożliwił zapoznanie i wypowiedzenie się odnośnie zebranego materiału dowodowego.
Za bezpodstawne organ uznał zarzuty wykazujące sprzeczność istotnych ustaleń
ze zgromadzonymi w sprawie dowodami oraz błędną wykładnię prawa w zakresie przepisów o użyczeniu lokali i odrębnej własności lokali z przynależnymi częściami wspólnymi nieruchomości. Organ I instancji, jak też Prezydent Miasta Ł., dokonując oceny występowania przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego do zastosowania ulg podatkowych przyjęły prawdziwość oświadczenia o gospodarstwie domowym Skarżącej. Wobec zgody Prezydenta Miasta Ł. na umorzenie tylko 50 % zaległości podatkowej i niestwierdzenia nieprawidłowości postępowania podatkowego organu I instancji, Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji i udzielenia wnioskowanej ulgi podatkowej.
Odnosząc się do zarzutów nieprawidłowego ustalenia wielkości udziałów
w spadku po ojcu organ odwoławczy stwierdził, że nie mają one wpływu
na rozstrzygnięcie w postępowaniu dotyczącym udzielenia ulg podatkowych. Z kolei zarzuty dotyczące wysokości zobowiązania mogły być jego zdaniem podnoszone
w postępowaniu podatkowym ustalającym wysokość zobowiązania w podatku
od spadków i darowizn.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca i wywiodła skargę
do Sądu. Zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonymi w sprawie dowodami i błędną wykładnię prawa w zakresie przepisów o użyczeniu lokali
i odrębnej własności lokali z przynależnymi częściami wspólnymi nieruchomości. Podniosła, że brak pouczenia w postanowieniu Sądu Rejonowego w Ł. o nabyciu spadku o 6 miesięcznym terminie zgłoszenia jego nabycia w celu skorzystania ze zwolnienia z podatku spowodował opóźnienie w powiadomieniu urzędu o nabyciu spadku, a tym samym ustalenie wysokości zobowiązania. Dodała, że błędna interpretacja udziału w spadku i osób w nim uczestniczących przyjęta przez Prezydenta Miasta Ł., mogła mieć wpływ na błędną ocenę, że wspólnie zamieszkujące w nieruchomości osoby powinny też partycypować w spłacie zaległego podatku. Stwierdziła również, że w trakcie postępowania podatkowego wyjaśniała, że wykazane dochody osób trzecich (alimenty na wnuki, zasiłki rodzinne, renta jej matki) nie wchodzą do wspólnego gospodarstwa. Skarżąca nie "wyobraża sobie", aby alimenty na rzecz dzieci mogły być przeznaczone na spłatę zaległości. Wskazała ponadto, że niezaleganie z podatkami będzie stanowić podstawę
do ubiegania się o dotację z programu kapitał ludzki, w celu swojej aktywizacji zawodowej.
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej w uzupełnieniu skargi, zaskarżył decyzje organów obu instancji w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. Zarzucił naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 w zw. z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), albowiem organy bezpodstawnie odmówiły umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn w kwocie
5.420,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 13 zł, w sytuacji
gdy nie przeprowadziły wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, nie ustaliły rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącej
(w szczególności: nie dokonały oceny możliwości spłaty zobowiązania, nie dokonały oceny skutków ewentualnej egzekucji żądanej należności tj. czy pozbawienie Skarżącej tej kwoty nie spowoduje znacznego pogorszenia się jej sytuacji materialnej, czy będzie ona w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby i będzie mogła żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka). Zdaniem pełnomocnika uzasadnienia zaskarżonych decyzji oraz postanowienia Prezydenta Miasta Ł. nie zawierają szczegółowego określenia motywów odmowy umorzenia 50% należności, a zawarta w nich ocena istnienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego nie spełnia wszystkich warunków stawianych swobodnej ocenie dowodów.
Mając to na uwadze pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji w zakresie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn w kwocie 5.420 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 13 zł oraz uchylenie postanowienia Prezydenta Miasta Ł. z [...] listopada 2012 r. w tym zakresie,
jak też o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, które to koszty nie zostały opłacone w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżenia w tej sprawie jest decyzja wydana w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Okoliczność ta determinowała sposób prowadzenia postępowania przez naczelnika urzędu skarbowego, albowiem wpływy ze wskazanego podatku stanowią dochód własny gminy (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Dz. U. z 2010 r. nr 80, poz. 526 ze zm.).
W przypadku bowiem, gdy podatek stanowiący w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego pobierany jest przez urząd skarbowy, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności
oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego (zob. art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego). Dodać przy tym trzeba, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, do udzielania ulg podatkowych, umarzania, rozkładania
na raty i odraczania terminów płatności należności z tytułu podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego, a także zwalniania
z obowiązku pobrania bądź ograniczenia poboru tych należności mają zastosowanie przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa. Stosownie natomiast do treści art. 18 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, w przedmiocie ww. ulg przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego wydaje postanowienie, na które nie przysługuje zażalenie.
W orzecznictwie przyjęto, że postanowienie w przedmiocie zgody
na udzielenie pomocy wskazanej w art. 18 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego jest klasycznym przykładem postanowienia wydawanego
w ramach współdziałania organów, o którym mowa w art. 209 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ samorządowy zajmuje stanowisko na podstawie zebranego
przez naczelnika urzędu skarbowego materiału dowodowego, może jedynie przeprowadzić w razie potrzeby postępowanie wyjaśniające (art. 209 § 4 Ordynacji podatkowej). Bierze on pod uwagę przesłanki umorzenia, rozłożenia na raty, odroczenia terminu płatności, zwolnienia z obowiązku poboru czy też jego ograniczenia wynikające z Ordynacji podatkowej. Niewyrażenie zgody
przez przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego powoduje niemożność wydania przez organ podatkowy decyzji pozytywnej dla podatnika (płatnika) z uwagi na brak jednej z przesłanek udzielenia ulgi (identycznie
jak w przypadku braku ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego). Zgoda przewodniczącego (tak jak istnienie ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego) nie obliguje jednak organu podatkowego do pozytywnego załatwienia wniosku (wyrok NSA z 25 kwietnia 2003 r. sygn. akt III SA 3530/01, LEX nr 146096; uchwała 7 sędziów NSA z 1 marca 2010 r. II FPS 9/09, ONSAiWSA 2010/3/41).
W cytowanej uchwale II FPS 9/09 NSA stwierdził również, że postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego w przedmiocie ulgi podatkowej, o którym mowa w art. 18 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego.
Sąd administracyjny powinien jednak dokonać kontroli jego legalności
przy rozpoznawaniu skargi na decyzję dyrektora izby skarbowej, stosownie
do art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonych w sprawie rozstrzygnięć wskazać trzeba, że decyzję w przedmiocie zastosowania jednej z ulg wymienionych w 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe podejmują w ramach
tzw. uznania administracyjnego, co oznacza możliwość (nie zaś konieczność) umorzenia zaległości podatkowej w przypadku spełnienia jednej z przesłanek zawartych w przywołanym przepisie (ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego).
Podkreślenia przy tym wymaga, że sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie,
czy dokonany przez organ administracji wybór w zakresie uznania administracyjnego jest słuszny. Sąd nie rozstrzyga o tym, czy pobór podatku powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast
w pełnym zakresie zaskarżona do sądu decyzja podlega badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r.
sygn. akt l SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). W wyroku z 7 lutego 2001 r. sygn. akt
I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473 - NSA podkreślił, że sądowa kontrola legalności
tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.
Powyższe rozważania odnieść należy w pełni do procedowania
przez przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego,
który współdziała z naczelnikiem urzędu skarbowego w rozpatrzeniu wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego i przy wyrażeniu zgody (odmowie wyrażenia zgody)
na jej zastosowanie powinien uwzględnić przesłanki zawarte w art. 67a Ordynacji podatkowej.
Oceniając wydane w tej sprawie postanowienia Prezydenta Miasta Ł. oraz decyzje organów podatkowych obu instancji Sąd dopatrzył się naruszenia prawa, uzasadniającego wyeliminowanie wszystkich tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.
Konstrukcja art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej opiera się
na niedookreślonych pojęciach - ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego - których wystąpienie uprawnia organ podatkowy do umorzenia
w całości lub w części zaległości podatkowych, czy też do umorzenia odsetek
za zwłokę. Z racji tej, nie istnieje określony katalog sytuacji, które z góry mogłyby zostać zakwalifikowane jako ważny interes podatnika, czy też interes publiczny.
To okoliczności konkretnej sprawy pozwalają na stwierdzenie, czy występują powody, dla których z punktu widzenia wskazanych przesłanek uzasadnione jest zastosowanie ulgi w spłacie zaległości podatkowej. Ogólnie rzecz ujmując orzecznictwo sądów administracyjnych i doktryna prawa jako ważny interes podatnika definiuje sytuacje nadzwyczajne, wyjątkowe, losowe, uniemożliwiające uregulowanie zaległości przez podatnika, przy równoczesnym uwzględnieniu normalnej sytuacji ekonomicznej podatnika, wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei interes publiczny utożsamiany z taką dyrektywą postępowania, która nakazuje mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. (zob. wyroki NSA: z 22 kwietnia 1999 r. sygn. akt SA/Sz 850/98 i z 10 marca 2009 r. sygn. akt I FSK 31/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; Komentarz do art. 22 Ordynacji podatkowej [w:] C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz,
M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2011, wyd. IV).
Efektem takiej regulacji jest obowiązek uwzględniania zobiektywizowanych kryteriów, zgodnych z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości,
a nie subiektywnymi odczuciami podatnika. Powyższe wymaga od organu podatkowego szczególnej wnikliwości w rozważeniu, czy ważny interes podatnika
lub interes publiczny przemawiają za umorzeniem zaległości podatkowej i odsetek
za zwłokę. Szczególnego znaczenia nabiera przy tym uzasadnienie decyzji,
które ma w przekonujący sposób odzwierciedlać stanowisko organu w zakresie odmowy zastosowania wnioskowanej ulgi w całości lub w części. W związku z tym, że zgoda przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego jest jedną
z przesłanek materialnoprawnych, bez spełnienia której rozstrzygnięcie wydane następnie przez organ, któremu powierzono ostateczne załatwienie sprawy będzie niezgodne z prawem - należy stwierdzić, że również uzasadnienie stanowiska przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego jest bardzo istotne, ponieważ przesądza o przyznaniu ulgi lub odmowie jej przyznania. Postanowienie, które nie uwzględnia w całości wniosku strony powinno być zatem uzasadnione
w sposób pozwalający na poznanie motywów, jakimi kierował się przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego.
W sytuacji, gdy organ (przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego) decyduje się odmówić zastosowania wnioskowanej ulgi (nie wyraża zgody na jej zastosowanie), ale również wówczas, gdy uwzględnia wniosek podatnika w części (wyraża zgodę), powinien jasno i czytelnie wyjaśnić,
jakie przyczyny skłoniły do takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Z decyzji umarzającej w części zaległości podatkowe i o odsetki za zwłokę (jak i postanowienia
w przedmiocie wyrażenia/niewyrażenia zgody na umorzenie) powinno wynikać
w sposób przekonujący, że sytuacja podatnika jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia takie a nie inne rozstrzygnięcie, nie dając jednak podstaw do definitywnego zaniechania dochodzenia zaległości. Organ ma obowiązek wskazać konkretne okoliczności, które uzasadniają bądź nie uzasadniają potraktowania podatnika
w sposób szczególny na tle innych podatników wykonujących swoje zobowiązania wobec Państwa należycie. W innym przypadku organ naraża się na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Prezydent Miasta Ł. w postanowieniach z [...] listopada 2012 r. i z [...] stycznia 2013 r. zbyt powierzchownie uzasadnił swoją zgodę na umorzenie w części (50%) zaległości podatkowej Skarżącej wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i braku zgody na umorzenie zaległości w pozostałym zakresie. Z uzasadnienia tych postanowień nie można w żaden sposób wywieźć, jaka argumentacja przemawia za zastosowaniem tej ulgi w spłacie zaległości w takiej właśnie części. Nie można poprzestać jedynie na zdawkowym stwierdzeniu, że przedstawione przez Skarżącą argumenty związane z jej trudną sytuacją materialną stanowią z punktu widzenia ważnego interesu strony podstawę do umorzenia 50 % zaległości. Zabrakło analizy dochodów uzyskiwanych przez Skarżącą oraz wydatków przez nią ponoszonych, jak też stanu posiadanego majątku - w aspekcie wykazania, że to taka, a nie większa część lub nawet całość zaległości może zostać umorzona. Tak istotne braki w postępowaniu wskazują na dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów i nienależyte uzasadnienie stanowiska zawartego we wskazanych postanowieniach, co narusza art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, jak też ogólną zasadę przekonywania zawartą w art. 124 tej ustawy i zasadę zaufania do organów podatkowych - art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
W związku z tym, że postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego w przedmiocie ulgi podatkowej, o którym mowa w art. 18 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego może zostać objęte sądową kontrolą w sytuacji zaskarżenia decyzji organów podatkowych władnych
do rozstrzygania o zastosowaniu ulgi w spłacie zaległości podatkowej, Sąd stwierdził, że postanowienia wydane w tej sprawie przez Prezydenta Miasta Ł. nie mogą ostać się w obrocie prawnym. Powodem ich uchylenia stały się wskazane wyżej uchybienia. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę na niewłaściwą i nieznaną ustawie formę rozstrzygnięcia zawartą w sentencji postanowień. Pamiętać bowiem należy,
że w procedurze rozpatrywania wniosków o umorzenie zaległości podatkowych stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego pełni rolę organu współdziałającego i nie ma prawa stosować ulg. Dlatego też za błędne należy uznać sformułowania zawarte w sentencji kwestionowanych postanowień wskazujące,
że prezydent umorzył 50% zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę
i odmówił umorzenia pozostałej części zaległości wraz z odsetkami.
Konsekwencją skutecznego zakwestionowania przez Skarżącą stanowiska Prezydenta Miasta Ł. (postanowienia z [...] listopada 2012 r. i z [...] stycznia 2013 r.) wyrażonego w przedmiocie umorzenia zaległości skarżącej w podatku od spadków i darowizn, które było jedną z przesłanek materialnoprawnych rozstrzygnięcia, była konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji.
Dodatkowo zauważyć należy, że w przypadku podatków stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego naczelnik urzędu skarbowego związany jest brakiem zgody przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego na zastosowanie określonej ulgi (w rozpatrywanym przypadku do umorzenia 50% należności), to jednak nie może w bezkrytyczny sposób powielać stanowiska wyrażonego w postanowieniu "uzgodnieniowym". Tak postąpiły w tej sprawie organy podatkowe nazbyt ogólnie oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poprzestały jedynie na przytoczeniu ustaleń odnoszących się do sytuacji dochodowej, majątkowej i rodzinnej Skarżącej wraz z ponoszonymi przez nią wydatkami. Nie dokonały natomiast szczegółowej analizy uzyskanych danych
i nie ustaliły spłata jakiej części zaległości może pociągnąć zbyt ciężkie skutki
dla zobowiązanej i jej rodziny. Stanowisko wyrażone przez Prezydenta Miasta Ł., nie zwalnia organu podatkowego od rozważenia, czy w sprawie występują przesłanki z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej i wyczerpującego uzasadnienia decyzji.
Nie można uznać za działanie w ramach przyznanego organowi uznania administracyjnego jedynie: przytoczenie przepisów przewidujących możliwość zastosowania ulgi, wyjaśnienie sposobu rozumienia przesłanek w nich zawartych
i odwołanie się w jednym zdaniu do postanowienia wydanego w ramach uzgodnienia, ze stwierdzeniem, że trudności natury materialnej i złożonej sytuacji życiowej stanowią istotne okoliczności uzasadniające częściowe uwzględnienie wniosku.
Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze Sąd uznał, że stwierdzone uchybienia mają wpływ na wynik sprawy, a to dało podstawę do uchylenia decyzji organów podatkowych obu instancji oraz postanowień Prezydenta Miasta Ł. Orzeczono więc jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). O niewykonalności wymienionych w wyroku aktów Sąd orzekł w oparciu o art. 152 tej ustawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy podatkowe i Prezydent Miasta Ł. uwzględnią ocenę prawną oraz uwagi zawarte w wyroku. Prezydent Miasta Ł. ponownie powinien zająć stanowisko w przedmiocie wniosku Skarżącej. Prezydent dysponując informacjami niezbędnymi do zajęcia stanowiska, powinien rozpatrzyć wniosek w oparciu o przesłanki określone w 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej i swoje stanowisko wyczerpująco uzasadnić, w sposób umożliwiający poznanie jego motywów. Następnie po dokonaniu uzgodnienia organy podatkowe rozważą zasadność wniosku Skarżącej zgodnie z rezultatem współdziałania uwzględniając stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym orzeczeniu, a swoje rozstrzygnięcie uzasadnią w sposób określony w art.210 §4 Ordynacji podatkowej mając na uwadze zasadę przekonywania, o której mowa w art. 124 Ordynacji podatkowej.