II OSK 1086/12

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.K. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną bojową.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach, na podstawie art. 20, art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz.U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525 ze zm.), cofnął M.K. pozwolenie na posiadanie broni palnej bojowej. Organ wskazał, że nieprawomocnym wyrokiem nakazowym z dnia 8 lutego 2011 r. sygn. akt IX K 165/11 Sąd Rejonowy w Chorzowie uznał skarżącego winnym popełnienia czynu z art. 190 § 1 k.k., tj. groźby karalnej (przestępstwa przeciwko wolności). Organ stwierdził, że z uzyskanych od Sądu materiałów wynika, że skarżący groził pozbawieniem życia swojej konkubinie, jej rodzicom oraz małoletniej córce, co wzbudziło w nich uzasadnioną obawę, że groźba ta zostanie spełniona. Z materiałów tych wynika również, że skarżący jest człowiekiem nieobliczalnym, ciągle nadużywa alkoholu i awanturuje się oraz znęca się fizycznie i psychicznie nad konkubiną. Dodatkowo nieprawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Bielsku Białej z dnia 7 lutego 2011 r. sygn. IX W 29/11 skarżący uznany został za winnego dokonania nieobyczajnego wybryku poprzez obnażenie się i okazanie męskich narządów płciowych (wykroczenie z art. 140 kodeksu wykroczeń). W toku postępowania organ uzyskał szereg pozytywnych opinii o skarżącym. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że wprawdzie przestępstwo o popełnienie, którego skarżący został oskarżony, nie należy do katalogu przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, jednakże art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji nie zawiera zamkniętego katalogu okoliczności uzasadniających obawę użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Uzasadniona obawa może wystąpić również w przypadku, gdy zagrożona jest wolność człowieka, rozumiana jako wolność od strachu. Przestępstwo groźby karalnej godzi bowiem w wolność człowieka w sferze psychicznej. Dlatego też pozwolenie na broń może posiadać wyłącznie osoba posiadająca nieposzlakowaną opinię, co przejawia się przestrzeganiem prawa, spełniająca wymogi do posiadania broni oraz cechująca się nieskazitelną postawą, przez co gwarantuje, że broń będzie przez nią posiadana i używana wyłącznie zgodnie z prawem. W ocenie organu I instancji, fakt toczącego się postępowania karnego o popełnienie przestępstwa umyślnego zaprzecza nieskazitelnej postawie, jakiej organy Policji oczekują od osób, które uzyskały pozwolenie na broń. Skoro bowiem skarżącemu postawiono zarzut świadomego popełnienia czynu zabronionego, to nie daje on rękojmi bezpiecznego posiadania broni. Zdaniem organu I instancji, świadome popełnienie przestępstw niezwiązanych z bronią, nie wyklucza wystąpienia w przyszłości sytuacji niewłaściwego również świadomego zdarzenia z użyciem broni. Okoliczności czynu popełnionego przez skarżącego świadczą o tym, iż w sytuacjach stresowych staje się on porywczy i konfliktowy, nie potrafi zapanować nad swoimi negatywnymi emocjami. Takie zachowanie rodzi uzasadnioną obawę, że w takim samym lub podobnym stanie strona może korzystać z broni, a w rezultacie używać jej z narażeniem życia i zdrowia innych osób.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M.K. zarzucając organowi naruszenie art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. Skarżący podniósł, że w sprawie brak jest szczegółowego analizowania i uzasadnienia istnienia obawy użycia broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między jego dotychczasowym postępowaniem a uzasadnioną obawą. Podkreślił, że cieszy się pozytywną opinią w miejscu zamieszkania oraz w środowisku łowieckim, nigdy nie użył posiadanej broni niezgodnie z jej przeznaczeniem, jak również prawidłowo ją przechowuje.

Zaskarżoną decyzją Komendant Główny Policji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał, że przestępstwo o popełnienie którego skarżący został oskarżony, tj. groźba pozbawienia życia, pozwala zaliczyć go do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, a tym samym cofnąć mu pozwolenie na broń. Wyjaśnił, że obawa użycia broni może wynikać również z innych okoliczności, a nie tylko wymienionych w powołanym przepisie, ponieważ ustawodawca poprzez użycie wyrazu "w szczególności" ich katalogu nie zamknął. Dlatego też fakt ten dopuszcza uwzględnianie przez organy Policji w sprawach cofnięcia pozwolenia na broń również innych negatywnych okoliczności, do których, w ocenie organu, należy oskarżenie o popełnienie przestępstwa groźby bezprawnej. Dodatkowo warunkiem koniecznym dla cofnięcia pozwolenia na broń nie jest ani związek między popełnieniem przestępstwa i użyciem do niego broni, ani udowodnienie, że osoba posiadająca broń faktycznie użyła czy użyje broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego. Wystarczające jest domniemanie takiego zachowania oparte na zebranym w sprawie materiale dowodowym. Organ wskazał również, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz.U. Nr 38, poz. 195) w niniejszej sprawie nie będzie miał zastosowania art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji w nowym brzmieniu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M.K., zarzucając organowi naruszenie art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie istnieje uzasadniona obawa użycia broni przez skarżącego w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz naruszenie przepisów k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie ustaleń, które uzasadniają wydanie decyzji o cofnięciu pozwolenia na broń i utrzymanie jej w mocy. W piśmie uzupełniającym skargę złożonym na rozprawie skarżący poinformował, że sprawa o znęcanie i gwałt na konkubinie została umorzona. Wskazał również, że w aktach znajduje się opinia psychologiczna dotycząca jego konkubiny, która wskazuje na kompletną jej niewiarygodność w zakresie podawanych przez nią okoliczności dotyczących skarżącego. Ponadto w postępowaniu karnym o zakłócanie porządku publicznego, toczącym się przed Sądem Rejonowym w Tarnowskich Górach Wydział Zamiejscowy w Piekarach Śląskich skarżący został uniewinniony.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Oddalając skargę wymienionym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji wskazał, że na gruncie przepisu art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji należy rozróżnić dwie sytuacje: taką, w której osoba jest skazana lub toczy się w stosunku do niej postępowanie karne w związku z zarzutem popełnienia jednego ze wskazanych rodzajów przestępstw oraz taką, gdy takie skazanie lub postępowanie nie ma miejsca, ale z jakichś innych powodów, istnieje uzasadniona obawa użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie podstawą cofnięcia pozwolenia na broń było uznanie przez organy, że istniej uzasadniona obawa użycia przez skarżącego broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. W ocenie Sądu, organ przeprowadził rozumowanie, w ramach którego zasadnie wskazał na ustalone przez siebie przesłanki prowadzące do przyjęcia, iż taka obawa wystąpiła, a ponadto, że jest ona obawą uzasadnioną. Sąd podkreślił, że fakt popełnienia i skazania skarżącego za przestępstwo z art. 190 § 1 k.k., jak również skazanie go za czyn z art. 140 k.w. daje podstawę do przyjęcia, że skarżący nie spełnia "najwyższych standardów zachowania", wymaganych od posiadacza broni. Fakt toczącego się postępowania karnego o popełnienie przestępstwa umyślnego i następnie skazania (nawet jeżeli wyroki te w chwili orzekania były nieprawomocne) zaprzecza nieskazitelnej postawie, jakiej organy Policji oczekują od osób, które uzyskały pozwolenie na broń. Niewątpliwie organ zasadnie uznał, że okoliczności czynu popełnionego przez skarżącego świadczą o tym, iż w sytuacjach stresowych staje się on porywczy i konfliktowy, nie potrafi zapanować nad swoimi negatywnymi emocjami. Takie zachowanie rodzi uzasadnioną obawę, że w takim samym lub podobnym stanie strona może korzystać z broni, a w rezultacie używać jej z narażeniem życia i zdrowia innych osób. Skoro bowiem skarżący skazany został dwoma wyrokami nakazowymi, to nie daje on rękojmi bezpiecznego posiadania broni. Według Sądu, organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, nie dopuściły się obrazy zasady swobodnej oceny dowodów, a stanowiska wyrażone w zaskarżonych decyzjach uzasadniły w sposób wymagany przez normę proceduralną.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M.K., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i decyzji organów I i II instancji, oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 80 k.p.a. w związku z ewidentnym przekroczeniem przez organy Policji zasady swobodnej oceny dowodów, naruszenie art. 106 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i rażące naruszenie przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów i nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącego dowodów wskazujących na brak wiarygodności byłej konkubiny skarżącego i jej rodziców. Zarzucił następnie naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu wyroku do stanowiska skarżącego, iż niedorzeczne pomówienia dokonane przez byłą konkubinę skarżącego i jej rodziców mają istotne znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jak również brak jakiejkolwiek weryfikacji i analizy pomówień dokonywanych przez byłą konkubinę, zwłaszcza w kontekście orzeczeń wydawanych przez organy ścigania o umorzeniach postępowań albo wyroku uniewinniającego i jego uzasadnienia oraz przez dokonanie przez Sąd I instancji wybiórczej i dowolnej oceny materiału dowodowego w postaci wyroków nakazowych, które straciły moc i nazywanie ich "nieprawomocnymi wyrokami nakazowymi", a także wyprowadzeniu z nich nieuzasadnionych wniosków o porywczości i konfliktowość skarżącego, utraty panowania nad negatywnymi emocjami w sytuacjach stresogennych, z całkowitym pominięciem nienagannej opinii skarżącego i jego licznych odznaczeń. Zarzucił nadto naruszenie art. 11 p.p.s.a. przez uznanie się de facto przez Sąd I instancji za związany wyrokami nakazowymi wydanymi w stosunku do skarżącego w postępowaniu karnym i o wykroczenia, podczas gdy zgodnie z art. 11 p.p.s.a. Sąd jest związany wyłącznie ustaleniami wyroku prawomocnego wydanego w postępowaniu karnym. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, pomimo braku uzasadnionej obawy użycia broni przez skarżącego w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał błędnej wykładni przepisu art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, uznając, iż jego dyspozycja obejmuje dwie różne sytuacje stanowiące przesłanki cofnięcia pozwolenia na broń. W rzeczywistości zaś jest to jedna przesłanka w postaci istnienia uzasadnionej obawy, że posiadacz pozwolenia na broń może użyć tej broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Używając w dalszej części tego przepisu określenia: "w szczególności skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu albo wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie tych przestępstw" ustawa (w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie) wskazała tylko przykładowo sytuacje, których zaistnienie może wskazywać na powstanie uzasadnionej obawy użycia broni w sposób opisany tym przepisem. Dokonując wykładni tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 18 listopada 2009 r., II OPS 4/09 (ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 5) stwierdził, ze osoba skazana prawomocnie za jedno z przestępstw wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.i a. jest z samego tego faktu uznawana za osobę, co do której istnieje uzasadniona obawa użycia przez nią broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Z motywów tej uchwały wynika też, że w każdej innej sytuacji, niż prawomocne skazanie za wymienione przestępstwa, podstawą cofnięcia pozwolenia na broń może być prawidłowo dokonane, w oparciu o analizę całego zgromadzonego materiału dowodowego, ustalenie, iż w stosunku do tej osoby powstała uzasadniona obawa, iż może ona użyć broni niezgodnie z porządkiem czy bezpieczeństwem publicznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że w stosunku do skarżącego zaistniała taka obawa, ponieważ został on oskarżony o popełnienie przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. i wykroczenia z art. 140 k.w. a następnie nieprawomocnymi nakazami karnymi skazany za popełnienie zarzucanych mu czynów. Fakty oskarżenia M.K. za popełnienie wykroczenia (które nie jest przestępstwem) oraz za przestępstwo, które w systematyce kodeksu karnego nie zalicza się do czynów wymienionych w art. 15 § 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji a następnie wydanie w stosunku do niego nieprawomocnych nakazów karnych, które tracą moc po wniesieniu sprzeciwów, wymagały szczegółowego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich okoliczności, mogących wpływać na ocenę, czy skarżącego można uznać za osobę, co do której istnieje realne niebezpieczeństwo, iż może ona użyć broni w celu sprzecznym z interesem porządku i bezpieczeństwa publicznego. Należy bowiem w pełni zgodzić się z poglądami wyrażonymi w wyroku NSA z dnia 9 marca 2012 r., II OSK 2506/10 (Lex nr 1219109), iż osoby podejrzewane o popełnienie przestępstwa nie są automatycznie traktowane jako zagrażające porządkowi lub bezpieczeństwu publicznemu. Wymogu tego nie dochowano zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i przed sądem I instancji. Mimo iż ocena skarżącego z punktu widzenia przesłanki z art. 15 § 1 pkt 6 u.b.i a. wymagała uwzględnienia wszystkich okoliczności – zarówno przemawiających na jego korzyść jak i przeciwko niemu – Sąd przyjął za udowodnione tylko zachowania i jego cechy osobowościowe, które wynikały z postawionych mu zarzutów w sprawach karnych. Pomijając przy tym fakt, iż nieprawomocne wyroki w trybie nakazowym utraciły moc przyjął za udowodnione wszystkie zarzuty, których autorką była konkubina skarżącego i jej rodzina. Wyszedł przy tym dalej niż organy administracyjne, gdyż w uzasadnieniu wyroku przesądził, że skarżący popełnił zarzucane mu czyny. Wyprowadził z tego w pełni nieuzasadniony wniosek, iż zbędne jest przeprowadzenie dowodów świadczących na korzyść skarżącego, skoro i tak nie mogłyby one mieć wpływu na wynik postępowania.

O nietrafności dokonanych w sprawie ocen pośrednio świadczy fakt, że skarżący został prawomocnie uniewinniony od stawianych mu w postępowaniach karnych zarzutów. Świadczące o tym wyroki a także inne dowody przedłożone w postępowaniu sądowym świadczące o dobrej opinii skarżącego i bezpodstawnych w stosunku do niego zarzutach Wojewódzki Sąd Administracyjny bezpodstawnie pominął, jako nieznane organom rozpoznającym sprawę. Stanowiło to naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna zasadnie więc podniosła, iż Sąd I instancji naruszył przepisy art. 11, 141 § 4, i art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 80 k.p.a. przez przyjęcie wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, niewyjaśnienie i nierozważenie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i na skutek tego bezpodstawnie oddalił skargę. Dlatego na mocy art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.