III SA/Wa 909/13

Uzasadnienie

Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z [...] października 2012 r., określił Skarżącej (Spółce, Stronie) – P. Sp. z o. o. z siedzibą w O. wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2007 r. do listopada 2008 r., w uzasadnieniu wskazując łączna kwotę zobowiązania w wysokości 52.972,00 zł.

Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 21 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8. poz. 60 z późn. zm.), dalej "O.p.", zgodnie z treścią którego, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.

Przepis ten na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm.), dalej "r.z.s.z.n." ma zastosowanie do wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Skarżąca była zobowiązana do dokonywania wpłat na Fundusz w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat, składając jednocześnie Zarządowi Funduszu deklaracje miesięczne i roczne według ściśle określonego wzoru. Należności, do uiszczania których zobowiązana jest strona, wynikają przede wszystkim z miesięcznych i rocznych deklaracji, do składania których strona obowiązana jest na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji (...). Zatem już z samych przepisów prawa wynika obowiązek wykonania zobowiązania podatkowego bez uprzedniego doręczenia decyzji. Podatnik jest zobowiązany sam obliczyć i wpłacić podatek, a za termin płatności podatku uważa się ostatni dzień, w którym zgodnie z przepisami wpłata powinna nastąpić. W przypadkach stwierdzenia lub podejrzenia niewykonania zobowiązania podatkowego wydawane są decyzje określające, a te są konsekwencją stosowania zasady samoobliczania i dotyczą działania organów podatkowych.

W związku z tym, że strona nie wywiązała się z zapłaty należności wobec Funduszu, organ I instancji wydał decyzję zgodnie z dyspozycją art. 21 § 3 O.p.

Organ podkreślił, że określenie zobowiązania, zostało wyliczone na podstawie danych zgromadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na brak złożenia przez Skarżącą, mimo licznych wezwań, deklaracji oraz dokumentów, z których wynikałoby ewentualne uprawnienie strony do obniżenia wpłat na PFRON. Organ wyjaśnił, że pismem z 28 maja 2012 r. strona poinformowała, że nie zatrudniała w zakładzie w Polsce więcej niż 4-6 pracowników, w związku z czym nie ma obowiązku składania deklaracji oraz dokonywania wpłat na PFRON. Ponadto w kolejnym piśmie wyjaśniła, że posiada zakład w B., który jest samodzielny organizacyjnie, posiada majątek własny w postaci np. urządzeń do aplikacji mas tynkarskich i zatrudniający pracowników. Spełnią w ocenie strony, wszystkie przesłanki, żeby uznać Oddział za pracodawcę. Strona poinformowała, że rozlicza się ze wszystkich zobowiązań, w tym księgowych i podatkowych na terenie Niemiec. Ponadto strona poinformowała, że swoją działalność prowadzi wyłącznie w Niemczech, a biuro w Polsce spełnia jedynie funkcję służebną.

Skarżąca nie nadesłała, żądanych przez organ dokumentów, a jedynie pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r., poinformowała, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w dotychczasowej korespondencji. Ponadto po raz kolejny wskazała, że z przesłanych do Funduszu umów o pracę wynika, że pracodawcą jest P. Oddział w B.. Regulamin, który powstał dla potrzeb Spółki w Polsce został adoptowany dla Oddziału w B.. Strona nie dosłała jednak deklaracji ZUS DRA.

Pismem z 13 sierpnia 2012 r. Skarżąca poinformowała, że "wymagana dokumentacja (zgodnie z wytycznymi) została wysłana z B. i najprawdopodobniej rozminęła się z bieżącym pismem. Inne dokumenty takie jak statut Spółki, regulamin, struktura organizacyjna były dostarczone we wcześniejszej korespondencji".

Organ I instancji nie uznał wyjaśnień strony, jako podstawę do wyliczenia wysokości zobowiązania za okres od grudnia 2007 r. do listopada 2008 r. przyjął dane o zatrudnieniu z ZUS i na tej podstawie wydał zaskarżoną decyzję.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 210 § 1 pkt 5, 6 i 8 oraz § 4 ustawy O.p. w związku z art. 247 § 1 pkt 3 i 6 O.p., poprzez: wydanie niewykonalnej decyzji, brak wskazania jakiego okresu dotyczy obowiązek zapłaty składek na PFRON, brak w uzasadnieniu decyzji wskazania, wiarygodnego sposobu ustalenia liczby zatrudnionych pracowników, podpisanie decyzji przez osoby nieuprawnione.

Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z [...] lutego 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 21 § 3 O.p., oraz art. 49 ust. 1 r.z.s.z.n. Zgodnie z art. 21 ust. 1 r.z.s.z.n.,

Po przeanalizowaniu akt sprawy organ odwoławczy zgodził się z rozstrzygnięciem Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Powołał się na art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.), dalej "Kodeks Pracy", i wyjaśnił, że z przedstawionych przez stronę kopii umów o pracę wynika, że pracodawcą dla zatrudnionych pracowników jest P. Spółka z o.o. z siedzibą w O., a nie jak twierdzi strona - Oddział w B.. Zgodnie z § 13 umowy o pracę "Po zakończeniu prac w Niemczech, pracownik jest zobowiązany zgłosić się w siedzibie firmy w O. w ciągu 3 dni roboczych. Niestawiennictwo będzie traktowane jako porzucenie pracy przez pracownika".

Ponadto z umów tych wynika, że pracownik zatrudniony w tym samym okresie ma podpisane dwie umowy o pracę - jedną ze Spółką P. Spółka z o.o. w O., a drugą z P. Spółka z o.o. Oddział w B., a kolejną umowę wraz z aneksem przedłużającym ponownie ze Spółką P. Spółka z o.o. w O..

Organ odwoławczy podkreślił, że organ pierwszej instancji w piśmie z 7 sierpnia 2012 r. wezwał Stronę do wyjaśnienia tej kwestii, ale strona w żadnym ze swoich pism nie ustosunkowała się do powyższego. Ponadto strona po dwukrotnych wezwaniach nie dosłała zestawienia zatrudnienia ogółem w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy wszystkich pracowników z podziałem na krajowych i zagranicznych, w tym także pracowników niepełnosprawnych (o których mowa w art. 21 ust. 5 r.z.s.z.n. Również przesłany przez stronę Regulamin wynagradzania pracowników oddelegowanych na kontrakty budowlane w Niemczech ustalony został przez P. Spółka z o.o. z siedzibą w O., a nie Oddział w B., co, w ocenie organu, świadczy o tym, że Oddział w B. nie jest na tyle wyodrębnioną finansowo i organizacyjnie jednostką, której można by przypisać przymiot samodzielnego pracodawcy.

Ponadto § 3 ust. 3 umowy Spółki wskazuje, że Spółka może tworzyć oddziały, przedstawicielstwa, zakłady usługowe, wytwórcze i handlowe, a także łączyć się z innymi podmiotami gospodarczymi na mocy uchwały Zgromadzenia Wspólników z zachowaniem obowiązujących przepisów, jednakże nie ma zapisu, że tworzone oddziały czy przedstawicielstwa będą pracodawcami w rozumieniu Kodeksu pracy.

Odnosząc się do powyższego stwierdzić należy, że niemieckiemu Oddziałowi Spółki nie można przypisać przymiotu samodzielnego pracodawcy, jedynym pracodawcą bowiem jest, w ocenie organu, P. Spółka z o.o. z siedzibą w O..

Odnosząc się natomiast do zarzutu niewykonalności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, iż okres zobowiązania został określony w sposób uniemożliwiający jego identyfikację, organ odwoławczy wyjaśnił, że zapis powyższy konkretnie wskazuje jakiego miesiąca danego roku dotyczy określone zobowiązanie. Podany jest on zgodnie z normą ISO 8601 właśnie po to, aby zapewnić jednoznaczność interpretacji numerycznego zapisu daty. Norma ISO 8601 (międzynarodowa norma ISO określająca sposób zapisu daty i czasu - obecna wersja ISO 8601:2004) polega na ustaleniu momentu w czasie, za pomocą odpowiedniego sformatowania ciągów znaków ustawionych w porządku od najbardziej znaczących (rok) do najmniej znaczących. Odnosząc się do wątpliwości strony co do zgodności z prawem podpisów osób wydających decyzję organ odwoławczy powołał się na art. 53 ust. 2 i ust. 3 r.z.s.z.n.

W skardze na powyższą decyzję Skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła przy tym podobnie jak w odwołaniu naruszenie art. 210 § 1 pkt 5, 6 i 8 oraz § 4 O.p. w związku z art. 247 § 1 pkt 3 i 6 O.p., poprzez: wydanie niewykonalnej decyzji, brak wskazania jakiego okresu dotyczy obowiązek zapłaty składek na PFRON, brak w uzasadnieniu decyzji wskazania wiarygodnego sposobu ustalenia liczby zatrudnionych pracowników, podpisanie decyzji przez osoby nieuprawnione.

Ponadto strona zarzuciła nie wyjaśnienie istoty problemu, poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony zgodnie z art. 199 O.p., oraz naruszenie art. 3 Kodeksu Pracy poprzez uznanie, że P. Spółka z o.o. Oddział w B. nie jest samodzielnym pracodawcą.

W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Sąd w pierwszej kolejności chciałby się odnieść do zarzutu podniesionego w skardze, dotyczącego braku upoważnień do wydawania decyzji w sprawie przez osoby, które ją podpisały. Na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. pełnomocnicy Ministra Pracy i Polityki Społecznej, złożyli do akt sprawy upoważnienie z dnia 7 sierpnia 2012 r. i z dnia 9 października 2012 r. udzielone przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych dla I. G. oraz D. S. do reprezentowania PZPFRON. Zarzuty w tym zakresie nie mogły więc zostać uznane za zasadne.

Podstawowym przepisem w ustawie o rehabilitacji osób niepełnosprawnych, który ustanawia obowiązek dokonywania wpłat na PFRON jest art. 21 ust. 1. Przepis ten adresowany jest do wszystkich pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. W przepisie tym określony został sposób obliczania należnych wpłat i wynika z niego, że podstawą do tych wyliczeń jest, generalnie rzecz ujmując, różnica pomiędzy wskaźnikiem zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6%, a rzeczywistym stanem zatrudnienia takich osób. Przepis ten statuuje zatem generalną zasadę, od której istnieją wyjątki określone, w dalszych ustępach tego artykułu oraz w art. 22. Regulacje zawarte w tych przepisach ustanawiają zwolnienia od obowiązku wpłat na PFRON, określonych kategorii podmiotów, względnie przewidują możliwość obniżenia tych wpłat (art. 22). W myśl powołanego art. 21 ust. 1 r.z.s.z.n , obowiązek wpłat na PFRON ciąży na pracodawcy. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie zawiera własnej definicji pracodawcy, tym samym stosuje się do niej art. 3 k.p. zgodnie z którym Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Generalnie rzecz ujmując, w świetle tego przepisu można wskazać na dwie grupy pracodawców. Są nimi: jednostki organizacyjne i osoby fizyczne. Do grona tych pierwszych należy zaliczyć:

– wszelkie podmioty posiadające osobowość prawną (w szczególności spółki kapitałowe, przedsiębiorstwa państwowe, stowarzyszenia, fundacje),

– wyodrębnione jednostki organizacyjne osób prawnych, a także

– nieposiadające osobowości prawnej, samodzielne jednostki organizacyjne, niewchodzące w skład struktury osób prawnych (np. spółki osobowe oraz wyodrębnione jednostki organizacyjne tychże spółek),

jeżeli tylko zatrudniają pracowników we własnym imieniu.

Podkreślenia wymaga stwierdzenie, że każda z przedstawionych powyżej jednostek może zostać uznana za pracodawcę, pod warunkiem że zatrudnia pracowników we własnym imieniu. A zatem przymiotu pracodawcy, w przedstawionym rozumieniu, nie będzie posiadała osoba fizyczna czy też jednostka organizacyjna działająca na podstawie upoważnienia wydanego przez pracodawcę i zatrudniająca pracowników w jego imieniu.

Ze zdolnością do zatrudniania pracowników wiąże się zarówno możliwość nawiązania, zmiany treści oraz rozwiązania stosunku pracy, jak i obowiązek realizowania zobowiązań wypływających z tego stosunku. Brzmienie przedmiotowego przepisu jest konsekwencją przyjęcia przez polskiego ustawodawcę, w ramach rodzimego prawa pracy, konstrukcji prawnej pracodawcy opartej na tzw. modelu zarządczym. Zgodnie z nim o statusie pracodawcy decyduje kryterium posiadania uprawnień do zarządzania daną jednostką organizacyjną w sferze przedmiotowo-podmiotowej. Chodzi tutaj o swoisty rodzaj "władztwa" odnoszącego się do składników majątkowych przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części i wynikające z tego faktu kompetencje o charakterze kierowniczym w stosunku do zatrudnionych w nim pracowników. Nie jest przy tym istotne, czy tak pojmowany pracodawca posiada osobowość prawną, czy też nie. Również bez znaczenia pozostaje fakt stosunków własnościowych odnoszących się do poszczególnych składników majątkowych, na podstawie których omawiana jednostka organizacyjna prowadzi swą działalność. Istotne jest natomiast to, aby pracodawca ten posiadał zdolność do zatrudniania pracowników we własnym imieniu.

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca Spółka nie przedstawiła dowodów pozwalających na stwierdzenie, że jej oddział w B. był samodzielnym pracodawcą w rozumieniu Kodeksu pracy. Skarżąca Spółka w toku postępowania nie przedstawiła, żadnych dowodów potwierdzających podnoszoną przez nią okoliczność, że jej oddział w B. był wyodrębniony prawnie w strukturze Spółki a także był wyodrębniony majątkowo i organizacyjnie. Odział ten nie prowadził odrębnej księgowości i nie sporządzał odrębnych sprawozdań finansowych..

W ocenie Sądu mając na uwadze pojęcie pracodawcy funkcjonujące na gruncie prawa polskiego, nie można podzielić stanowiska Strony, iż wodrębniony organizacyjnie oddział – w B. w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, należało uznać za pracodawcę w rozumieniu art. 3 Kp.

Oznacza to, że w celu ustalenia poziomu zatrudnienia u pracodawcy należało zsumować stan zatrudnienia we wszystkichjej jednostkach organizacyjnych jak to uczyniły organy orzekające w niniejszej sprawie.

W takiej sytuacji organ zasadnie uznał, że w rozpoznanej sprawie Skarżąca Spółka była pracodawcą w rozumieniu Kodeksu pracy także w stosunku do pracowników wykonujących pracę na terytorium Niemiec. Zdaniem Sądu brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze strony osób uprawnionych do działania w imieniu Skarżącej Spółki, na okoliczności samodzielnego charakteru oddziału Skarżącej w B. nie stanowił naruszenia art. 199 O.p., które mogłoby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Informacje, które Skarżąca chciała przekazać organowi w tym przesłuchaniu, bez szkody dla potrzeby ochrony jej interesów w prowadzonym w sprawie postępowaniu, Skarżąca mogła przekazać w formie pisemnych wyjaśnień, do których mogła dołączyć dokumenty, które jej zdaniem organ powinien był uwzględnić przy wydawaniu decyzji. Formułując w skardze zarzut naruszenia art. 199 O.p. przez nieprzeprowaedzenie dowodu z przesłuchania strony Skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności, które przy pomocy tego środka dowodowego można byłoby wyjaśnić i które nie mogły być wyjaśnione przez złożenie pisemnych wyjaśnień w toku postępowania.

Niezasadny był zarzut określenia w decyzji organu pierwszej instancji obowiązku wpłaty na PFRON bez precyzyjnego wskazania w tej decyzji miesięcy, których obowiązek ten dotyczył. Przyjęty w decyzji sposób oznaczenia tych okresów przez oznaczenie miesięcy i lat przy pomocy cyfr arabskich, jest stosowany w praktyce przy formułowaniu tekstów. Dodatkowo organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji w jej uzasadnieniu wskazał w sposób precyzyjny okresy, których dotyczyła decyzja. Zatem w rozpoznanej sprawie nie istniały podstawy do twierdzenia, że z treści decyzji organu pierwszej instancji nie wynikał zakres czasowy obowiązku okresowego tą decyzją.

Wskazana w decyzji liczba pracowników przyjęta przez organ do wyliczenia wysokości należnych od Skarżącej wpłat na PFRON znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. W aktach sprawy (k-1 akt administracyjnych) znajduje się wydruk elektroniczny z bazy danych ZUS poświadczony za zgodność z oryginałem przez pracownika organu, na podstawie, którego ustalano liczbę pracowników zatrudnianych przez Skarżącą w poszczególnych okresach wymienionych w decyzji. Do korzystania z powyższych danych organy orzekające w sprawie uprawnione były skorzystać na podstawie art.49 c r.z.s.z.n, wobec nieprzedstawienia przez Stronę informacji i dokumentów w tym zakresie, do złożenia których wielokrotnie była wzywana, o czym świadczą pisma znajdujące się w aktach sprawy (k-24, k -28, k-29, k-34 akt administracyjnych) Powyższe dane potwierdzają, że Skarżąca w okresach, których dotyczyła decyzja zatrudniała wskazaną w decyzji liczbę pracowników. Zauważenia również wymaga, iż w skardze Strona kwestionuje liczbę pracowników wskazaną w decyzji, nie dlatego, że jest ona błędnie ustalona, ale z powodu niezapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie, choć o możliwości tej została powiadomiona pismem z dnia 29 sierpnia 2012 r.(k-90 akt administracyjnych) oraz pismem z dnia 5 grudnia 2012 r.(k-117 akt administracyjnych). W skardze jak i w trakcie prowadzonych postępowań administracyjnych w sprawie i czynności sprawdzających Strona również nie wskazała jaka liczbę pracowników zatrudnia, ograniczając się jedynie do lakonicznych twierdzeń, iż liczba ta wynosi mniej niż 25.Organy obu instancji oparły się więc na tym materiale dowodowym, który zdołały samodzielnie zgromadzić w sprawie i zdaniem Sądu jest on wystarczający do podjęcia decyzji w sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 j. t.)