I SA/Gl 1327/12

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 punkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej k.p.a.) – po rozpatrzeniu zażalenia dłużnika I. Ł. – N., na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] Nr [...][...], którym nie wyrażono zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27 czerwca 2012 r. o numerach: [...] oraz [...] wystawionych przeciwko dłużnikowi – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny.

W dniu 27 czerwca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., na podstawie decyzji z dnia [...], obejmującej składki na ubezpieczenia zdrowotne za okres od maja do października 2005 r., wystawił przeciwko I. Ł.-N., tytuły wykonawcze Nr [...] i [...]. Organ egzekucyjny (Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C.) nadał wymienionym tytułom klauzule o skierowaniu do egzekucji w dniu ich wystawienia (27 czerwca 2012 r.). Tytuły wykonawcze zostały doręczone dłużnikowi w dniu 3 lipca 2012 r.

Pismem z dnia 11 lipca 2012 r. zobowiązana zwróciła się o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do października 2005 r., jak również o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27 czerwca 2012 r., wskazując na brak przesłanek z art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W zażaleniu na to postanowienie zobowiązana wskazała, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie zostało poprzedzone doręczeniem jej upomnień, zaś istniejące i dochodzone zaległości powstały w 2005 r., a więc przed zawarciem związku małżeńskiego. Podkreśliła, że od chwili wszczęcia postępowania do dnia wydania zaskarżonego postanowienia zobowiązana nie osiągnęła żadnych dochodów, zarzucając również, że w wydanym postanowieniu organ I instancji nie przytoczył art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Na poparcie swoich zarzutów powołała wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2012 r. o sygn. akt II UK 339/11, wedle którego małżonek nie ponosi odpowiedzialności za niezapłacone w terminie składki, jeśli zaległości powstały jeszcze przed ślubem.

Rozpatrując zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przytaczając treść art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., obecnie t.j. Dz. U z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna") wyjaśnił, że zgodnie z § 2 tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Według organu z zestawienia obydwu regulacji jednoznacznie wynika, że w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, postępowanie musi być umorzone, natomiast art. 59 § 2 daje organowi egzekucyjnemu możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego, pozostawiając organowi prawo do oceny, czy istotnie zaistniała wymieniona przesłanka skutkująca stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Organ II instancji wskazał, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dłużnika odnoszący się do braku doręczenia upomnienia, a więc przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania. Organ nadzoru uznał mianowicie, że podstawą wystawienia tytułów wykonawczych była decyzja z dnia [...] określająca zaległe składki ubezpieczeniowe za okres od maja 2005 do października 2005. Na podstawie akt sprawy organ ustalił, że decyzję zobowiązana otrzymała w dniu 24 maja 2012 r. W ocenie organu wystawienie tytułów wykonawczych nie musiało zostać poprzedzone skierowaniem do zobowiązanej upomnień przedegzekucyjnych, bowiem organ nie miał takiego obowiązku, co wynika z § 13 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ uznał także, że powołany przez zobowiązaną wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II UK 339/11 nie odnosi się do sytuacji przedstawionej przez stroną w zażaleniu.

Organ II instancji ustalił także, że ZUS w decyzji z dnia [...] określił zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne tylko zobowiązanej, w decyzji tej nie został natomiast wskazany mąż zobowiązanej M. N..

Odnosząc się do żądania strony, wyrażonego dopiero w zażaleniu, by podstawą wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia uczynić art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 3 lipca 2012 r., tj. w dniu otrzymania przez zobowiązaną odpisów tytułów wykonawczych, co uniemożliwiło podjęcie przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, jak również wystąpienie w trybie art. 36 ustawy egzekucyjnej do odpowiednich organów celem ustalenia składników majątku. Organ podkreślił, że jedynym dokumentem stwierdzającym brak składników majątku dłużnika jest jej wniosek o umorzenie z dnia 11 lipca 2012 r.

Odpowiadając na zarzut nie informowania zobowiązanej o zaległościach przez okres 6 lat organ podał, że zobowiązanie w dacie wystawienia tytułów wykonawczych było wymagalne.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że nie kierował egzekucji do majątku małżonka dłużnika, jak i do ich majątku wspólnego uznając zarzut bezprawnego działania organu egzekucyjnego za chybiony.

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. zobowiązana zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1) art. 6 k.p.a poprzez działanie organu I i II instancji wbrew przepisom prawa,

2) art. 7 k.p.a przez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności dokonanie ustaleń jednostronnie i niezgodnie z zasadami logiki,

3) art. 77 § 1 k.p.a przez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego,

4) art. 80 k.p.a wskutek przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie jej z ukierunkowaniem na wykazanie uchybień strony skarżącej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.

Przytaczając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy oraz obszerne fragmenty zaskarżonego postanowienia skarżąca podniosła ponownie zarzut nie informowania jej o istniejącej zaległości przez okres 6 lat, mimo że ZUS posiadał pełną wiedzę w zakresie wpływających składek w okresie zatrudnienia u różnych pracodawców po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej oraz dokonując wypłat zasiłków chorobowych i macierzyńskich, umożliwiających w tamtym czasie uregulowanie dochodzonych obecnie zobowiązań.

Zobowiązana wskazała również, że w niniejszej sprawie przywołanie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2012 r. było w pełni uzasadnione, a argumentacja Dyrektora Izby Skarbowej nieadekwatna do okoliczności faktyczno- prawnych, oraz pozbawiona logiki w sytuacji, gdy skarżąca nie osiąga żadnych dochodów z jakiejkolwiek działalności, bezprzedmiotowe jest wypełnienie oświadczenia o dochodach, skoro ich nie uzyskuje i nie posiada. Skarżąca wskazała, że uregulowanie należności nastąpiłoby z kwoty uzyskiwanej z tytułu wynagrodzenia osiąganego przez męża lub majątku wspólnego (co także naruszałoby prawo). Ponadto decyzja mogła być wydana także po zawarciu związku małżeńskiego, lecz tylko w sytuacji gdy sama osiągała przychód (środki finansowe) chociażby liczony w połowie, natomiast zaspokojenie ich ze środków finansowych męża czy ruchomego majątku wspólnego jest prawnie niedopuszczalne.

Zdaniem skarżącej skoro we wniosku wykazywany był brak przychodów i majątku na dzień wydania decyzji, to organ I instancji winien z urzędu uwzględnić treść art. 59 § 2 ustawy podatkowej (mógł to uczynić również Dyrektor Izby Skarbowej w K.) tym bardziej, że dysponował bazą danych związaną z wpływającymi na konto zobowiązanej składkami, natomiast Dyrektor Izby Skarbowej bazą informacji o osiąganych dochodach w poszczególnych latach. Ponadto spełnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji przez organ I instancji nie było w ogóle badane, nie mówiąc już o kalkulacji kosztów, jakie w wyniku egzekucji niewielkiej w sumie należności poniesie ZUS.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację podniesioną w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z dnia 11 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz ponownie podniósł okoliczności przemawiające za bezskutecznością prowadzonej egzekucji.

Na rozprawie w dniu 4 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej zaakcentował, że zarzut z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji był od początku podstawą żądania strony skarżącej ponadto przyznał, że postępowanie wobec małżonka skarżącej nie jest prowadzone.

Pełnomocnik organu podniosła, że kwestia umorzenia postępowania w związku z jej bezskutecznością będzie przedmiotem ewentualnego rozstrzygnięcia wówczas, gdy organ dokona ustaleń co do majątku zobowiązanej, do tej pory jednak nie wdrożył żadnego środka egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 punkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Skarga analizowana według powyższych kryteriów nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem w wyniku przeprowadzenia sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia prawa ani zasad postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z wnioskiem skarżącej z dnia 11 lipca 2012 r. organy były zobowiązane zbadać, czy istniały przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W toku postępowania pomiędzy stronami zaistniał spór w zakresie podstawy prawnej, w oparciu o którą zobowiązana dochodzi umorzenia postępowania. W ocenie skarżącej od początku dochodziła zakończenia postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., w ocenie organu zarzut został przedstawiony dopiero w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. W wymienionym wyżej wniosku skarżąca wniosła o "umorzenie w całości postępowania związanego z postępowaniem egzekucyjnym", natomiast w zażaleniu na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] podniosła okoliczności związane zarówno z naruszeniem art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., jak również z art. 59 § 2 tej ustawy. Zdaniem Sądu skoro skarżąca domagała się umorzenia postępowania egzekucyjnego, obie wskazane podstawy prawne winny być przedmiotem rozpoznania. Organ II instancji, pomimo podnoszonych wątpliwości, zajął stanowisko w zakresie zarówno jednej jak i drugiej podstawy prawnej dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Natomiast zgodnie z § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541) postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu.

Zasadnym jest zatem przyjęcie, że użycie w § 13 ww. rozporządzenia zwrotu "należność określona w orzeczeniu" oznacza, że upomnienie nie jest wymagane w przypadku, gdy chodzi o egzekucję należności, których wysokość została określona w deklaratoryjnym orzeczeniu dotyczącym wymiaru zobowiązań powstających z mocy prawa. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "orzeczenia" użytym przez ustawodawcę w § 13 pkt 1 ww. rozporządzenia, rozumieć należy, każde wydawane przez organy administracji publicznej rozstrzygniecie określające daną należność pieniężną w tym również decyzję, postanowienie czy inne akty indywidualne będące źródłem obowiązków objętych egzekucją administracyjną, o których mowa w art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Po 465/10 i przywołany tam wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 marca 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 1431/06 oraz Komentarz D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji 2007, Oficyna Wydawnicza UNIMEX, wyd. 1, jak również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II FSK 2310/10 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 455/10; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie podstawą prawną wystawienia tytułów wykonawczych z dnia 27 czerwca 2012 r., na podstawie których wszczęto w tej sprawie postępowanie egzekucyjne, była prawomocna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], którą wierzyciel określił stronie skarżącej wysokość nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do października 2005 r. wraz z odsetkami. Decyzję doręczono stronie w dniu 24 maja 2012 r. Postępowanie egzekucyjne mogło zatem zostać wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, bowiem należność pieniężna została określona w orzeczeniu, pod którym rozumieć należy wydanie decyzji określającej należność pieniężną. Wydanie przez właściwy organ administracji decyzji z dnia [...] określającej wysokość zobowiązania z tytułu składek ZUS na skutek niewykonania przez podatnika ustawowego obowiązku zapłacenia tej należności nie zmienia charakteru egzekwowanej należności i nie powoduje powstania obowiązku uprzedniego doręczenia dłużnikowi upomnienia przez wierzyciela. To oznacza, że zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia przez organ egzekucyjny uznać należy za bezpodstawny i co za tym idzie brak było podstaw do umorzenia przez organ postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Przechodząc do drugiej ze wskazanych przez skarżącą podstawy prawnej umorzenia podstępowania egzekucyjnego, przewidzianej w art. 59 § 2 u.p.e.a., w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów dotyczących braku informacji o zaistniałej zaległości oraz ewentualnego dochodzenia wierzytelności z majątku męża zobowiązanej.

Z decyzji ZUS z dnia [...] wynika, że skarżąca w dniu 17 kwietnia 2012 r. została zawiadomiona o wszczęciu postępowania dotyczącego zaległości wobec ZUS. Organ w decyzji powołał przepisy ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") stanowiące podstawę dochodzenia należności. Z treści art. 46 u.s.u.s. wynika że, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Zatem ubezpieczony, prowadząc działalność gospodarczą, jest zobowiązany do zapłaty składki we właściwej wysokości i we właściwym terminie. Powinność ta ciąży na płatniku i nie może on się z tego obowiązku zwolnić, powołując się na długotrwałość postępowania prowadzonego przez organ ubezpieczeniowy. Zgodnie natomiast z przepisem art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym w 2005 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zatem zarzut skarżącej dotyczący nieudzielania jej informacji o zaległości z tytułu składek przez okres 6 lat jest bezpodstawny w zestawieniu z wymienionym przepisami u.s.u.s.

Odnosząc się natomiast do zarzutu prowadzenia ewentualnej egzekucji wobec męża skarżącej stwierdzić należy, że z akt sprawy nie wynika podejmowanie przez organ jakichkolwiek czynności zmierzających do objęcia małżonka zobowiązanej postępowaniem egzekucyjnym. Organ zaprzeczył tej okoliczności, natomiast pełnomocnik skarżącej na rozprawie w dniu 4 września 2013 r. przyznał, że w stosunku do męża skarżącej nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące jej zaległości wobec ZUS.

Na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że organ egzekucyjny (Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) nadał tytułom wykonawczym klauzule o skierowaniu do egzekucji w dniu ich wystawienia tj. 27 czerwca 2012 r. Skarżącej tytuły wykonawcze zostały doręczone w dniu 3 lipca 2012 r., natomiast w dniu 18 lipca 2012 r. wpłynął do organu wniosek skarżącej (z dnia 11 lipca 2012 r.) o umorzenie postępowanie egzekucyjnego.

Sporny element sprawy przedstawiony w opisie dotychczasowego jej przebiegu wskazuje na to, że strona skarżąca za moment bezskuteczności egzekucji uznaje własne oświadczenie woli, w którym informuje organ egzekucyjny o braku majątku podlegającego egzekucji, które kieruje do tego organu zaledwie kilka dni po otrzymaniu tytułów wykonawczych stanowiących podstawę egzekucji.

Biorąc pod uwagę ustalony w toku postępowania stan faktyczny oraz powołane przepisy normujące okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego należy zauważyć, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania. Skarżąca powołuje w skardze przede wszystkim okoliczności związane ze swoją trudną sytuacją finansową oraz brakiem majątku podlegającego egzekucji, które jednak nie stanowią podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Należy bowiem podkreślić, że we wskazanym art. 59 ustawy egzekucyjnej ustawodawca zawarł zamknięty katalog przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania. Tym samym organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia o umorzeniu w razie, gdy żadna z tych przesłanek nie wystąpi. Niewątpliwie treść art. 59 nie wskazuje na żadną przesłankę odnoszącą się do stanu majątkowego zobowiązanego. Niemniej, oceniając ten aspekt sytuacji skarżącej w kontekście powoływania się w skardze oraz uprzednio w toku postępowania – na element świadczący o bezskuteczności egzekucji – to jest na przesłankę z art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którą postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, trzeba stwierdzić, że prawidłowo organy oceniły, iż w świetle ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego przepis ten nie znajdzie zastosowania.

Zaakcentować należy, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W wyroku z dnia 5 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 1453/07) wskazał, że umorzenie możliwe jest, gdy w ogóle nie można ustalić żadnego majątku zobowiązanego.

Umorzenie postępowania na gruncie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest fakultatywne, gdyż zaistnienie przesłanki ustawowej jedynie uprawnia organ prowadzący postępowanie do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, lecz nie nakłada w tej mierze żadnego obowiązku. Odnośnie fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania należy stwierdzić, że podnoszona przez skarżącego trudna sytuacja materialna mogłaby skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego pod tym jednak warunkiem, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Tymczasem z akt wynika, że organ w dacie złożenia wniosku przez skarżącą nie zdołał podjąć żadnych czynności pozwalających na ustalenie majątku zobowiązanej, natomiast zdaniem skarżącej złożenie przez nią oświadczenia o jego braku jest wystarczającą przesłanką uzasadniającą umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie omawianego przepisu.

Unormowania u.p.e.a. gwarantują zobowiązanemu ochronę, gdyż egzekucja administracyjna nie może zagrażać egzystencji zobowiązanego, co wynika z przepisów art. 8 – 10 u.p.e.a. Wobec tego brak dochodów może być przeszkodą w skutecznym prowadzeniu czynności egzekucyjnych, nie uzasadnia ono jednak umorzenia postępowania. Brak środków utrzymania, nie przesądza jednak o tym, że w przyszłości zobowiązana nie osiągnie żadnych innych dochodów, bądź nie zostanie ujawniony jej nowy majątek podlegający egzekucji. Z akt sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne jest dopiero w początkowej fazie, co uzasadnia dalsze jego prowadzenie, które ewentualnie doprowadzi do ustalenia, czy istnieje przesłanka uzasadniająca jego umorzenie. Na obecnym etapie postępowania wniosek taki nie jest uprawniony. Umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Do dokonania ustaleń w tym zakresie uprawniony i zobowiązany jest wyłącznie organ egzekucyjny w trybie powołanej ustawy egzekucyjnej, natomiast z całą pewnością nie może o tym decydować dłużnik składając jedynie oświadczenie o braku majątku podlegającego egzekucji.

Podkreślenia wymaga także to, że na tle art. 59 § 2 u.p.e.a. organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II FSK 1506/07). Ustawodawca użył tu zwrotu "może być umorzone", co oznacza, że po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Z przywołanego przepisu wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko i wyłącznie w sytuacjach, gdy w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpi przeszkoda o charakterze trwałym, która powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania stało się niemożliwe lub niecelowe. Zatem istotą umorzenia jest przerwanie prowadzonego postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danym konkretnym przypadku zaistniałym w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych we Wrocławiu z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 872/09 i z dnia 14 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 169/10, w Gliwicach z dnia 10 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/GL 402/10 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2012 r. sygn. akt II FSK 2369/10; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe rozważania do powołanego przez skarżącą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 620/11 podnieść należy, że w wyroku tym Sąd wskazał, iż organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. – regulacji przewidującej uznanie administracyjne, zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko takie postępowanie pozwala na podjęcie zgodnego z prawem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygniecie dowolnym, co implikuje jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Reasumując, w niniejszej sprawie organ prawidłowo przyjął, że nie zaistniały ustawowe przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Biorąc zatem pod uwagę powyższe, wobec braku zasadności podniesionych przez skarżącą zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, za nieuzasadniony uznać również należy zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny oraz Dyrektora Izby Skarbowej określonych w art. 6, 7, 77 i 80 k.p.a. zasad działania na podstawie przepisów prawa, praworządności, jak również rozpatrzenia całego materiału dowodowego i jego oceny. Uznać bowiem należy, że prowadzone przez ZUS postępowanie egzekucyjne zgodne jest zarówno z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i czyni zadość określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadom ogólnym postępowania administracyjnego, w takim zakresie, w jakim zasady te na mocy art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają w postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie.

W tych okolicznościach Sąd, uznając zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.