II SA/Gl 601/13

Uzasadnienie

Dnia 17 sierpnia 2009 r. L. W. złożył kierowany do Prezydenta Miasta R. wniosek o zarejestrowanie samochodu marki [...] przedkładając m.in.:

Fakturę VAT Marża nr [...] wystawioną przez "A" [...] S., ul. [...];

Kserokopię zaświadczenia nr [...] o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej;

[...] umowę kupna-sprzedaży potwierdzającą zbycie pojazdu przez A. G. przedsiębiorcy "A";

[...] dowód rejestracyjny samochodu marki [...] wraz z tłumaczeniem;

[...] wtórnik karty pojazdu wraz z tłumaczeniem;

Zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu wraz z dokumentem identyfikacyjnym pojazdu wystawione przez Stację Kontroli Pojazdów w R.;

Oświadczenie wprowadzającego pojazd T. M.;

Oświadczenie T. M. o sprowadzeniu pojazdu na lawecie w związku z brakiem tablic;

Oświadczenie L. W. o zakupie samochodu bez tablic rejestracyjnych;

Dokument potwierdzający zapłatę akcyzy nr [...] wydany przez Urząd Celny w R. oddział Celny R.

Na podstawie ww. dokumentów w oparciu o art. 74 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r., Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. 2012, poz. 1137) dokonano rejestracji czasowej z urzędu wydając pozwolenie czasowe oraz zalegalizowane tablice rejestracyjne, znak legalizacyjny i nalepkę kontrolną.

Dnia [...] r. wydano decyzję nr [...] o zarejestrowaniu pojazdu marki [...], o numerze nadwozia [...] - wydając dowód rejestracyjny serii [...] kartę pojazdu serii [...], tablice rejestracyjne [...], znak legalizacyjny [...], nalepkę kontrolną [...].

W dniu [...] r. do organu wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego w G. nr [...] w odniesieniu do decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] r. o zarejestrowaniu samochodu osobowego marki [...], o numerze rejestracyjnym [...], na L. W. W uzasadnieniu wskazano, iż w toku śledztwa nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w G., sygn. akt [...], stwierdzono, że dokumenty przedłożone do rejestracji ww. pojazdu w postaci dowodu rejestracyjnego - "[...]" oraz karty pojazdu -"[...]" są fałszywe. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia [...] r., nr [...] i z dnia [...] r. nr [...]. Z ekspertyzy wynika, że fałszerstwo nastąpiło poprzez podrobienie. W powyższym sprzeciwie Prokurator Okręgowy w G. podniósł, że cyt. "W niniejszej sprawie podrobienie dokumentów służących rejestracji pojazdu jest niewątpliwe i nosi cechy oczywistości. Zachodzi także konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji samochodu, dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów". Prokurator Okręgowy wskazał również, że cyt. "Posłużenie się tymi dokumentami jako podrobionymi jest przedmiotem zarzutu popełnienia przestępstwa m.in. z art. 270 § 1 k.k., przedstawionego osobie zbywającej pojazd na rzecz L. W.".

Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2012 r. nr Km-II.5410.664.2012 Prezydent Miasta R. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie rejestracji ww. pojazdu.

Pismem z dnia 27 sierpnia 2012 r. Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. Prezydentowi Miasta R. przesłano kserokopię opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia [...] r. i [...] r. wykonanych na podstawie ekspertyzy kryminalistycznej przeprowadzonej w Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Wojewódzkiej Policji w K. w sprawie "przeciwko T. M. podejrzanemu o przestępstwo określone w art. 270 § k.k. i inne".

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R., działając m.in. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] r. o zarejestrowaniu pojazdu marki [...] o oraz odmówił rejestracji ww. pojazdu.

W uzasadnieniu organ I instancji opisał przebieg postępowania pierwotnego w przedmiocie rejestracji pojazdu oraz postępowania wznowionego. Następnie przytoczył art. 145 § 1 pkt 1 § 2 k.p.a. wskazując, że z uwagi na stwierdzone w przedłożonej przez Prokuraturę opinii fałszerstwo dowodów w sprawie zachodziła konieczność wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezydenta Miasta R. Spełniona została także przesłanka z § 2 przywołanego artykułu bowiem pozostawienie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o zarejestrowaniu pojazdu pomimo wydania jej na podstawie sfałszowanych dokumentów mogłoby wywołać poważną szkodę dla interesu społecznego.

Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej uznając ją za krzywdzącą wniósł L. W. Wskazał, że samochód nabył w dobrej wierze od osoby trudniącej się zawodowo sprzedażą i to ta osoba jest odpowiedzialna za zaistniałą sytuację. Postępowanie właściciela komisu nie może skutkować odpowiedzialnością osoby trzeciej, będącej nabywcą pojazdu. W konsekwencji odmawiając obecnie prawa do zarejestrowania pojazdu Prezydent Miasta R. podważył zasadę zaufania obywatela do państwa prawa albowiem nie uwzględnił braku winy odwołującego się w zaistniałej sytuacji.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu przytoczyło i omówiło art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. wskazując następnie, że w rozpatrywanej sprawie spełnienie warunku dotyczącego wystąpienia fałszywego dowodu, który był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy nie budzi wątpliwości. Z opinii z dnia [...] r. Nr [...] sporządzonej przez eksperta Laboratorium Kryminalistycznego KWP w K. wynika, że dokument "[...]" wydany dla pojazdu [...] o nr [...] został podrobiony. Z opinii z dnia [...] r. nr [...] sporządzonej przez eksperta Laboratorium Kryminalistycznego KWP w K. wynika, że dokument "[...]" dla przedmiotowego pojazdu również został sfałszowany. Jednoznaczne jest także stwierdzenie, że sfałszowane dokumenty były podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Dokumenty te (dowód rejestracyjny oraz karta pojazdu) mają bowiem podstawowe znaczenie dla rejestracji pojazdu. Zdaniem Kolegium, w sprawie zaistniała także przesłanka z § 2 art. 145 k.p.a. - oparta na dopuszczalnym wyjątku. Sfałszowanie dowodu nie zostało do tej pory stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, jednak należy przyjąć, że sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego. Zdaniem Kolegium decyzja o rejestracji takiego pojazdu w praktyce sankcjonuje fałsz dowodu, nadaje także jego właścicielom pewne uprawnienia, np. prawo legalnego posługiwania się dowodem rejestracyjnym, tj. dokumentem który w sposób niewątpliwy potwierdza nieprawdziwe dane. W następstwie tego, osoby posługujące się takim dowodem uchodzą za prawowitych właścicieli pojazdu, co przecież nie jest prawdą i może godzić w interesy osób trzecich. Pozostawienie zatem w obrocie prawnym decyzji wydanej w oparciu o stan faktyczny ustalony na podstawie fałszywych dowodów stanowiłoby poważną szkodę dla tak rozumianego interesu społecznego.

Pismem z dnia 4 marca 2013 r. L. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wydaną przez organ II instancji decyzję. Skarżący podniósł, iż winę za fałszerstwo dokumentów ponosi właściciel komisu, co do którego toczy się postępowanie karne, nie zaś on jako nabywca samochodu. Zaakcentował nadto, że fakt sfałszowania dokumentów nie został jeszcze potwierdzony. Dodatkowo wskazał, że samochód jest mu niezbędny celem dojazdu na badania i konsultacje medyczne. Skarżący podał schorzenia na jakie cierpi on sam i jego małżonka podkreślając, że samochód jest małżonkom niezbędny do prawidłowego funkcjonowania.

Skarga została wniesiona w terminie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 28 maja 2013 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Prokuratury Rejonowej del. do Prokuratury Okręgowej w G. W trakcie rozprawy przed tut. Sądem w dniu 21 sierpnia 2013 r. Prokurator wniósł o oddalenie skargi. Poinformował też Sąd, przedkładając odpis orzeczenia, iż prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R. Wydział II Karny uznał oskarżoną A. L. za winną tego, że działając czynem ciągłym, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu użycia za autentyczne, podrobiła umowy kupna sprzedaży samochodów wpisując w ich treść, jako sprzedających, dane osób fizycznych pochodzenia niemieckiego, oraz podrobiła podpisy tych osób, w tym podrobiła wskazaną powyżej umowę dotyczącą samochodu nabytego następnie przez skarżącego L. W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającym jej wzruszenie, a tym samym wniesiona skarga musi zostać oddalona.

Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. jedną z przesłanek, których zaistnienie obliguje organ do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną jest wyjście na jaw, iż dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Co do zasady sfałszowanie dowodu musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu. Jednakowoż w myśl § 2 przywołanego przepisu postępowanie może zostać wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jednak jedynie wówczas jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Dopuszczalność zatem wznowienia przez organ postępowania bez czekania np. na wyrok potwierdzający sfałszowanie dokumentów dopuszczalne jest jedynie pod warunkiem kumulatywnego zaistnienia dwóch przesłanek:

1) oczywistości dokonania fałszerstwa istotnego dla sprawy dowodu;

2) niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia ludzkiego lub zagrożenia powstaniem poważnej szkody dla interesu społecznego, których to zagrożeń w inny sposób nie da się uniknąć.

Odnosząc się do pojęcia oczywistości należy w tym miejscu podkreślić, że nie można pojęcia tego wykładać w sposób czysto literalny, sugerujący, że tylko i wyłącznie fałszywość dokumentów widoczna na pierwszy rzut oka i to przez laika stanowi o oczywistości fałszerstwa. Uznanie, iż fałszerstwo jest oczywiste, a więc jednoznaczne, ewidentne, co do którego brak jakichkolwiek wątpliwości, może bowiem wymagać wiedzy fachowej, może też stanowić efekt posłużenia się odpowiednim aparatem bądź metodą, dającymi nie pozostawiający wątpliwości wynik.

Organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu właśnie na podstawie art. 145 § 2 k.p.a. Uznał bowiem, iż sfałszowanie dokumentów ma charakter oczywisty, dokonana zaś na podstawie dowodów tych rejestracja stwarza zagrożenie dla interesu społecznego. Tezy te zaakceptowało SKO w K. utrzymując zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w mocy.

Orzekające w sprawie organy oparły się na ekspertyzach dokonanych w Laboratorium Kryminalistycznym KWP w K. stwierdzających, iż ekspert nie ma najmniejszych wątpliwości co do faktu podrobienia dokumentów zarówno w sprawie przedmiotowego [...], jak i innych pojazdów (z toczących się w tut. Sądzie równolegle analogicznych spraw wynika, iż w postępowaniu przeciwko T. M. przedmiotem ekspertyz są dokumenty dotyczące kilkuset samochodów). Ekspert stwierdził bowiem, że dokumenty "[...]" oraz "[...]" wydane dla ww. pojazdu, a także podlegające badaniu analogiczne dokumenty odnoszące się do innych samochodów, mają nadrukowane techniką poligraficzną "włókna zabezpieczające" widoczne w promieniach UV. Włókna te nie są zatopione w masie papieru, także seria i numer blankietu wykonane zostały techniką z termicznym utrwalaniem obrazu, niewłaściwą dla autentycznych dokumentów. Jak wynika z treści opinii ekspert nie ma pewności, a jedynie przypuszczenie, iż fałszywe dokumenty, z uwagi na cechy zbieżne w postaci identycznego rozkładu włókien, są wytworem jednej drukarni. Sam fakt podrobienia dokumentów jest jednak jego zdaniem ewidentny. Twierdzeń zawartych w ekspertyzach Sąd w obecnym składzie w żadnej mierze nie podważa. Są one przekonujące, spójne i stwarzają co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, graniczące z pewnością, iż rzeczywiście dokumenty przedłożone do rejestracji były dokumentami fałszywymi.

Pomimo to w rozpoznanych przez Sąd sprawach rejestracji innych objętych tym samym śledztwem samochodów (np. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 263/13 i II SA/Gl 271/13) tut. Sąd uchylił decyzję Kolegium wskazując, że po to by móc mówić o ewidentnej oczywistości należało jeszcze w trakcie postępowania przeprowadzić czynność niemal automatycznie nasuwającą się w postaci zapytania każdego z organów niemieckich, które rzekomo wydały dokumenty o jakich mowa powyżej, czy konkretny dokument jest czy też nie jest przezeń wystawiony. Odpowiedź na postawione pytanie mogłaby w sposób jednoznaczny albo, w połączeniu z treścią ekspertyz, przesądzić o oczywistości fałszerstwa bądź też ewentualnie zaprzeczyć trafności ekspertyzy. Z nieznanych przyczyn ani organ I ani organ II instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego takiej informacji nie zasięgnęły pomimo, iż w sposób niewątpliwy przesądziłaby o tym czy istotnie w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 145 § 2 k.p.a. Z tego też względu Sąd uchylił zaskarżone wówczas decyzje celem uzupełnienia postępowania dowodowego, uznając, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., że postępowanie organu dotknięte było uchybieniem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie stanowiącej przedmiot obecnej sądowej kontroli ujawniona została jednak nowa okoliczność, powodująca, iż skarga L. W. musi zostać oddalona. W trakcie rozprawy przed tut. Sądem w dniu 21 sierpnia 2013 r. Prokurator poinformował bowiem Sąd, przedkładając odpis orzeczenia, iż prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R. Wydział II Karny uznał oskarżoną A. L. za winną tego, że działając czynem ciągłym, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu użycia za autentyczne, podrobiła umowy kupna sprzedaży samochodów wpisując w ich treść, jako sprzedających, dane osób fizycznych pochodzenia niemieckiego, oraz podrobiła podpisy tych osób, w tym podrobiła wskazaną powyżej umowę dotyczącą samochodu nabytego następnie przez skarżącego L. W.

W konsekwencji ww. wyroku, jak również faktu, iż umowa kupna-sprzedaży, o której mowa, potwierdzająca zbycie pojazdu przez A. G. kupującemu przedsiębiorcy "A" stanowiła jeden z dokumentów będących podstawą dokonanej na wniosek L. W. rejestracji pojazdu nie ulega już wątpliwości, iż rejestracja nastąpiła w oparciu m.in. o dokument sfałszowany, a fakt fałszerstwa został potwierdzony prawomocnym wyrokiem. Odpadła zatem określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przesłanka uprawniająca i obligująca Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Niewątpliwym jest bowiem, że w chwili obecnej uchybienia organów polegające na niedochowaniu należytej staranności w zakresie uprawdopodobnienia przesłanki z art. 145 § 2 k.p.a. tj. uznania oczywistości sfałszowania dokumentu przestały już mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W chwili obecnej organ uprawniony byłby już bowiem i jednocześnie zobligowany do wznowienia postępowania w sprawie rejestracji pojazdu nie na podstawie wskazanej w art. 145 § 2 k.p.a. oczywistości fałszerstwa dokumentu lecz na podstawie art. 145 § 1 k.p.a., albowiem fałszerstwo jednego z dokumentów w oparciu, o które dokonano rejestracji, zostało potwierdzone opisanym wyżej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w R.

Jednocześnie Sąd stwierdza, iż w pełni popiera tezę wyrażoną przez organ II instancji (w kontekście wprawdzie art. 145 § 2 k.p.a. jednak w istocie o znacznie szerszym zakresie), że zarejestrowanie na podstawie podrobionych dokumentów wielu samochodów ma wymiar społeczny i stanowi takie poważne zagrożenie dla interesu społecznego, którego w inny sposób niż poprzez uchylenie rejestracji nie da się uniknąć. Zdaniem Sądu niewątpliwym jest, iż w państwie prawa niedopuszczalne jest tolerowanie sytuacji, w której po jednoznacznym stwierdzeniu, że nastąpiło fałszerstwo dokumentów organy administracyjne tolerowałyby dalsze korzystanie i obrót samochodami w ten sposób zarejestrowanymi. Stan taki w rażący sposób naruszałby bowiem elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej, przeczyłby pewności prawa, a nadto godziłby w interesy ewentualnych nabywców. W konsekwencji podniesione w skardze argumenty odnoszące się do sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego małżonki nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

W świetle przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.