VI SA/Wa 929/13

Uzasadnienie

Uchwałą nr [...] z dnia [...] października 2012 r. Komisji egzaminacyjnej

(Nr 1) do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wydaną na podstawie art. 74f § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1 158, z późn. zm.), stwierdzono, że A. K. syn M. i B. uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z drugiej i trzeciej części egzaminu, Komisja egzaminacyjna ustaliła., że:

a) z pierwszej części egzaminu notarialnego, stanowiącej zestaw pytań testowych otrzymał 54 punkty, co stanowi ocenę niedostateczną,

b) z drugiej części egzaminu notarialnego - ocenę dostateczną,

c) z trzeciej części egzaminu notarialnego - ocenę dobrą.

Zgodnie z treścią art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskane przez zdającego oceny, Komisja egzaminacyjna ustaliła, że A. K. uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Odwołanie od tej uchwały wniósł zdający A. K.

Odwołanie zostało oparte na następujących zarzutach:

- niezgodności z treścią art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie pytań testowych, w szczególności o numerach: 22, 30, 55, 57, 64, 80, 82, 84, 85 i 86, jako nieistotnych dla praktyki notarialnej, nie sprawdzającej wiedzy merytorycznej zdającego,

- skonstruowaniu niektórych pytań w taki sposób, że nie służyły wykazaniu się wiedzą i umiejętnością jej praktycznego zastosowania, a jedynie polegały na sprawdzeniu, czy zdający, na czas egzaminu, zapamiętał na pamięć drobiazgowe zapisy artykułów, w szczególności pytań nr: 27, 30, 50, 52, 55, 60, 74, 76, 88, 95 i 96,

- poważnych wątpliwości co do sposobu przeprowadzenia egzaminu na podstawie zapisów ustawy - Prawo o notariacie i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej; zdaniem zdającego Komisja egzaminacyjna powołując się na art. 74f § 1 ustawy powinna już po pierwszej części egzaminu ogłosić wyniki i nie dopuścić osób, które uzyskały negatywną ocenę do dalszej części egzaminu.

Zdający powołał się nadto na dobre i bardzo dobre oceny z kolokwiów przeprowadzanych w trakcie aplikacji. Wniósł o zaliczenie pierwszej części egzaminu i pozytywną weryfikację jego wyniku końcowego.

Uchwałą z dnia [...] stycznia 2013 r. Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...] - [...] września 2012 r. na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, że przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza podlega sprawdzeniu nie tylko w kontekście wymienionych w art. 79 ustawy - Prawo o notariacie, czynności notarialnych. "W aspekcie prawnym działania służbowe notariusza zmierzają ku zabezpieczeniu pewności obrotu prawnego, a w konsekwencji również ładu prawnego. W aspekcie społecznym zaś niezmiernie cenny jest fakt postrzegania notariusza przez wiele podmiotów prawa jako podstawowe źródło wiedzy o aktualnym stanie prawnym. Często przedstawicieli tego zawodu określa się jako "prawników pierwszego kontaktu..." (por. R. Wrzecionek, Czynności notarialne w prawie spółek, LEX 2012).

Zdaniem organu nie ma dostatecznych podstaw do wybiórczego traktowania przepisów z zakresu dziedzin prawa ujętych w art. 74 ustawy – Prawo o notariacie, pod kątem ich związku z wykonywaniem czynności notarialnych. Gdyby taka była wola ustawodawcy, to zapewne ów katalog byłby węższy. Trudno byłoby poszukiwać

takiego związku w pytaniach z zakresu prawa konstytucyjnego, czy prawa o ustroju sądów i prokuratur oraz innych organów ochrony prawnej. Materia tam zawarta nie obejmuje zagadnień z praktyki notarialnej, a mimo to z woli ustawodawcy podlega sprawdzeniu na egzaminie notarialnym. Już uwzględnienie tych dziedzin prawa w art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie stanowi samoistny argument przemawiający przeciwko zawężającej wykładni wskazanej regulacji.

Organ dodawał, że względy wykładni językowej nie sprzeciwiają się uznaniu za dopuszczalne konstruowania pytań bez konieczności wiązania ich z czynnościami notarialnymi. Sformułowanie "w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania" stawia na pierwszym planie wiedzę prawniczą. Zakres jej sprawdzania wyznacza zaś oznaczony katalog dziedzin prawa, w niektórych przypadkach, z założenia wykraczających poza zakres czynności notarialnych. Sprawdzenie wiedzy i zarazem umiejętności jej praktycznego zastosowania, dokonuje się w ramach, dwóch pozostałych części egzaminu.

Reasumując organ podkreślił, że egzamin notarialny służy sprawdzaniu przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu notariusza także w zakresie niepowiązanym z konkretnymi czynnościami notarialnymi, ale mieszczącym się w granicach przedmiotowych wyznaczonych w art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie. Granice te podlegają w każdym przypadku uszczegółowieniu poprzez podanie do publicznej wiadomości na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości oraz w Biuletynie Informacji Publicznej ustalonego przez zespół do przygotowania pytań testowych i zatwierdzonego przez Ministra Sprawiedliwości wykazu tytułów aktów prawnych, według stanu prawnego obowiązującego w dniu ogłoszenia, z których wybrane stanowią podstawę opracowania pytań testowych na egzamin notarialny (art. 74 § 12 ustawy - Prawo o notariacie).

Organ wskazał też, że uwagi zdającego na temat uzyskiwania w toku aplikacji pozytywnych ocen nie mogły wpłynąć na wynik odwołania, ponieważ nie dotyczą przebiegu egzaminu ani ewentualnych nieprawidłowości w ocenie pracy zdającego (w tym wypadku odpowiedzi na pytania testowe).

Brak jest normatywnych przesłanek do zakwestionowania pytań testowych ze względu na objęcie nimi kwestii szczegółowych, bądź też sformułowanie podobnie brzmiących odpowiedzi, z których tylko jedna jest poprawna. Odpowiedzi w zakwestionowanych pytaniach w każdym przypadku w istotnym stopniu różnią się od siebie treścią. Służyły wykazaniu się przez zdającego wiedzą prawniczą, oczywiście nabytą w drodze zapamiętywania.

Co do zakresu rozpoznania odwołania Komisja egzaminacyjna II stopnia powołując się na art. 74 § 1, art. 74h Prawa o notariacie, a takie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, stanęła na stanowisku, że postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ma charakter szczególny i toczy się w przedmiotowych ramach zakreślonych przez osoby odwołujące się. Ramy wyznaczane są z jednej strony zakwestionowaną w odwołaniu częścią egzaminu, z drugiej zaś zarzutami odwołania.

Dla poparcia tego stanowiska organ powołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. wydane w sprawach II GSK 1421/10 i II GSK 1289/10.

Skargę na opisaną wyżej uchwałę wywiódł zdający A.K. Zaskarżonej uchwale zarzucił:

1) naruszenie art. 74h § 7 w zw. z art. 71h § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 42 poz. 369; oraz t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158) [dalej: PrNot] polegające na prowadzeniu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia postępowania odwoławczego i w jego wyniku podjęcia zaskarżonej uchwały, przy udziale członka tego organu podlegającego z mocy prawa wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie;

2) naruszenie art. 74 § 3 PrNot polegające na jego niewłaściwej wykładni i w rezultacie uznaniu przez Komisję II stopnia, że wskazany w przepisie katalog dziedzin prawa, mający stanowić podstawę sprawdzenia przygotowania prawniczego kandydata na notariusza "z założenia" wykracza poza zakres czynności notarialnych, a sprawdzenie wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania nie dokonuje się w teście rozwiązywanym w ramach pierwszej części egzaminu, lecz wyłącznie w ramach dwóch pozostałych części egzaminu, podczas gdy stosownie do art. 74 § 3 PrNot egzamin notarialny ma polegać na sprawdzeniu przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

3) naruszenie art. 74h § 1 i § 9 PrNot w zw. z art. 74h § 12 PrNot w zw. z § 5 ust. 2-4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 114, poz. 955) [dalej: Rozporządzenie], w zw. z art. 127 § 1 i art. 128 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) [dalej: k.p.a.] poprzez ich niewłaściwą wykładnię i w rezultacie uznanie przez Komisję II stopnia, że przepisy PrNot oraz Rozporządzenia ustalają charakter prowadzonego przez Komisję II stopnia postępowania odwoławczego jako szczególny, ograniczający zakres rozpoznania sprawy przez ten organ wyłącznie co do podniesionych zarzutów i zakresu wniesionego odwołania, co doprowadziło do naruszenia obowiązujących zasad prowadzenia postępowania administracyjnego określonych w k.p.a.;

4) naruszenie art. 6, 7 i 8 k.p.a. polegające na podjęciu przez Komisję II stopnia zaskarżonej uchwały mimo udziału w czynnościach Komisji członka tego organu podlegającego wyłączeniu z mocy prawa, co stanowi przesłankę wznowienia postępowania, a nadto pozostaje w sprzeczności z obowiązkiem prowadzenia przez organy postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli oraz z obowiązkiem stania przez organy administracji publicznej na straży praworządności i dokonywania samokontroli w zakresie przestrzegania prawa.

5) naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niezbadaniu przez organ w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności na niezbadaniu prawidłowości konstrukcji wskazanych przez skarżącego w odwołaniu pytań egzaminacyjnych oraz ich zgodności z celem przeprowadzania końcowego egzaminu notarialnego, a także nieodniesienie się przez Komisję do wszystkich zarzutów stawianych przez skarżącego, w tym zarzutu co do czasu, w jakim zdający musieli uporać się z rozwiązaniem testu i pozostałych części egzaminu.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący rozbudował przytoczone zarzuty. Podniósł m. in., że w dniu [...] listopada 2012 r. notariusz M. K., prowadzący kancelarię notarialną w P., ojciec skarżącego i jednocześnie patron w trakcie odbywania przez skarżącego aplikacji notarialnej, wystąpił do Rady Izby Notarialnej z wnioskiem o podjęcie przez Radę uchwały w przedmiocie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko notariuszowi L. Z., prowadzącemu kancelarię notarialną w Warszawie, zarzucając mu we wniosku rażące naruszenie art. 50 PrNot oraz § 7-8 w zw. z § 25 zd. Pierwsze Kodeksu Etyki Zawodu Notariusza.

Wskazywał, że istniejący od wielu lat i narastający konflikt jest doskonale znany w środowisku notariuszy, a związany jest m.in. z próbą przerzucenia odpowiedzialności za brak nadzoru nad majątkiem Rady, i rzucanie oskarżeń na osobę notariusza M. K., niepoparte żadnymi faktami i dowodami, doprowadziły do naruszenia dobrego imienia notariusza M. K. jako notariusza i wieloletniego prezesa KRN. W środowisku tym nie jest żadną tajemnicą, że nastawienie notariusza L.Z. do Pana M.K. nacechowane jest ogólną niechęcią i wrogością, co uwidacznia się w różnorakich aspektach funkcjonowania w samorządzie.

Zdaniem skarżącego mimo wystąpienia jednej z bezwzględnych przesłanek wyłączenia się tego członka z udziału w postępowaniu (zgodnie z art. 74h § 7 w zw. z art. 71h § 1 PrNot), nie wyłączył się on z udziału w postępowaniu w sprawie, a w złożonym oświadczeniu zataił zaistnienie podstaw do wyłączenia się z toczącego postępowania.

W ocenie skarżącego nie ulega wątpliwości, że złożenie przeciwko notariuszowi L. Z. wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego zachwiało, a z pewnością mogło zachwiać zachowaniem przez niego obiektywnej postawy w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego z odwołania skarżącego.

Skarżący podniósł, że obiektywnie ujmując uznać można, że członek tego organu kolegialnego poprzez własne zachowanie, nacechowane negatywnymi emocjami w stosunku do ojca skarżącego, a co za tym idzie także w stosunku do skarżącego, mógł mieć negatywny wpływ na całokształt prowadzonego postępowania, w tym na sposób działania pozostałych członków Komisji II stopnia.

Skarżący wskazywał, że uchwała Komisji II stopnia, podjęta przy udziale członka tego organu podlegającego wyłączeniu z mocy samego prawa, jest aktem wadliwym, w pełni uzasadniającym jego uchylenie.

Skarżący wskazywał, że uregulowanie w przepisie art. 74h § 7 PrNot w zw. z art. 71h § 1 PrNot, podstaw wyłączenia członka organu kolegialnego, choć zbieżnych z przesłankami określonymi w art. 24 § 1 i 3 k.p.a., stanowi w tym zakresie regulację szczególną.

Zauważył, że relacja przepisów k.p.a., w tym art. 24 § 3 k.p.a., do określającego przesłanki wyłączenia członka Komisji odwoławczej art. 74h § 7 w zw. z art. 71h § 1 PrNot, pozwala stwierdzić, że o ile w art. 24 § 3 k.p.a. ustawodawca stwarza możliwość wyłączenia po uprawdopodobnieniu zaistnienia przesłanek świadczących o braku bezstronności danego pracownika (członka organ), tak przepisy PrNot wyraźnie zaostrzają tą regulację, wprowadzając bezwzględny obowiązek wyłączenia się członka organu kolegialnego od udziału w postępowaniu w sprawie, w sytuacji wystąpienia choćby jednej z przesłanek z art. 71h § 1 pkt. 1 - 4 PrNot.

Zdaniem skarżącego, wystarczającą przesłanką dla ustalenia wadliwości prowadzonego postępowania jest sama okoliczność brania udziału we wszelkich czynnościach w postępowaniu w sprawie przez tego członka organu kolegialnego, który z mocy samego prawa podlega wyłączeniu.

Skarżący podnosił, że jedną z ustawowych przyczyn wyłączenia członka organu kolegialnego, jakim jest Komisja II stopnia, od udziału w postępowaniu w sprawie, jest zgodnie z art. 71h § 1 pkt 4 PrNot, pozostawanie przez członka Komisji w stosunku do kandydata na notariusza w stosunku osobistym takiego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka Komisji.

W wydaniu zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia brał udział notariusz L.Z., który pozostaje z ojcem skarżącego w stałym konflikcie, nasilonym szczególnie wskutek żądania M. K. wszczęcia wobec niego postępowania dyscyplinarnego i to bezpośrednio w okresie poprzedzającym prace Komisji II stopnia, polegających na rozpatrywaniu sprawy z odwołania skarżącego.

Zdaniem skarżącego notariusz L. Z., składając, przed przystąpieniem do rozpatrywania sprawy z odwołania skarżącego, oświadczenie o niepozostawaniu w stosunku do skarżącego w stosunku mogącym wywołać bezstronność w orzekaniu przez tego członka, miał pełną wiedzę na temat złożonego przeciwko niemu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.

W ocenie skarżącego uczestnictwo notariusza L. Z. w postępowaniu w sprawie odwołania złożonego przez skarżącego uznać należy za niedopuszczalne z racji faktu, że skarżący, będąc synem notariusza wnoszącego o wszczęcie wobec tego członka Komisji postępowania dyscyplinarnego, nie mógł liczyć na obiektywne i bezstronne rozpoznanie jego sprawy przez Komisję, z udziałem takiej osoby.

Wskazywał, że nie można zapominać, że udział członka organu kolegialnego w postępowaniu w sprawie, z którego winien on się wyłączyć przy zaistnieniu określonych przesłanek, obejmuje nie tylko sam udział w podejmowaniu końcowej uchwały, ale także czynności poprzedzające wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia, jakimi są stosowne narady, dyskusje, wyrażanie opinii itd., co stwarza szerokie możliwości wywierania przez taką osobę wpływu na działania oraz stanowisko pozostałych członków Komisji.

Skarżący podnosił, że obiektywne spojrzenie na niniejszą sprawę pozwala stwierdzić, że notariusz L. Z. mógł w sposób negatywny, z racji osobistych uprzedzeń i własnego stosunku do ojca skarżącego, istotnie wpływać na działanie Komisji II stopnia, uniemożliwiając rzetelne i bezstronne rozpatrzenie sprawy przez ten organ.

Zaistnienie powyższej okoliczności, zatajonej przez tego członka Komisji II stopnia w złożonym oświadczeniu, stanowi wystarczającą podstawę dla uznania, że zaskarżona uchwała winna zostać uchylona z przyczyn uzasadniających wznowienie postępowania w rozumieniu zasad wynikających z k.p.a.

Nie wyłączenie się członka Komisji II stopnia z udziału w prowadzeniu postępowania z odwołania skarżącego stanowi podstawę wzruszalności decyzji w drodze wznowienia postępowania, a w myśl art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) p.p.s.a, w przypadku skargi złożonej do sądu administracyjnego, stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej uchwały.

Skarżący powoływał się na uchwałę NSA z dnia 22 lutego 2007 r. (II GPS 2/06) wskazującą, że w razie zaistnienia przynajmniej jednej z przesłanek wyłączenia, wyłączenie następuje z mocy prawa bez potrzeby wydawania w tym celu odrębnego orzeczenia. Istotą tego unormowania, podobnie jak wyłączenia sędziego w procedurze cywilnej i karnej, jest wyeliminowanie wszelkich zastrzeżeń co do bezstronności i obiektywizmu przy rozpoznawaniu określonej sprawy.

Ostatecznie podkreślał, że nie ulega wątpliwości, że członek Komisji II stopnia w osobie notariusza L. Z., z racji osobistych względów i stosunku, jaki łączy go ze skarżącym, winien wyłączyć się od postępowania w sprawie toczącej się przed Komisją II stopnia wszczętej z odwołania skarżącego.

Nie wyłączenie się przez notariusza L. Z. stanowi wystarczającą przesłankę dla uznania, że wydając zaskarżoną uchwałę Komisja II stopnia naruszyła przepisy prawa rządzące postępowaniem w niniejszej sprawie, co w pełni uzasadnia uchylenie przez Sąd podjętej uchwały w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.

Skarżący zarzucał też niewłaściwą wykładnię art. 74 § 3 Prawa o notariacie i w rezultacie uznanie przez Komisję II stopnia, że wskazany w przepisie katalog dziedzin prawa, mający stanowić podstawę sprawdzenia przygotowania prawniczego kandydata na notariusza "z założenia" wykracza poza zakres czynności notarialnych, a sprawdzenie wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania nie dokonuje się w teście rozwiązywanym w ramach pierwszej części egzaminu lecz wyłącznie w ramach dwóch pozostałych części egzaminu.

Zdaniem skarżącego, zakładając racjonalność ustawodawcy nie można twierdzić, jakoby istniała całkowita dowolność i możliwość konstruowania pytań egzaminacyjnych w całkowitym oderwaniu od charakteru i celu przeprowadzanego egzaminu notarialnego.

Skarżący wywodził, że egzamin notarialny traktowany jest przez ustawodawcę jako całość, co pozwala stwierdzić, że również pytania testowe winny mieć na celu weryfikację prawidłowego przygotowania do wykonywania zawodu.

Skarżący pozostawał także na stanowisku, że Komisja odwoławcza miała obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, a już zwłaszcza w zakresie podniesionych zarzutów niezależnie od tego, jakie zarzuty podnosił w odwołaniu skarżący.

Skarżący wskazywał też, że podjęcie przez Komisję II stopnia uchwały mimo udziału w czynnościach Komisji członka tego organu podlegającego wyłączeniu z mocy prawa stanowiło takie naruszenie art. 6, 7 i 8 k.p.a. bowiem pozostawało w sprzeczności z obowiązkiem prowadzenia przez organy postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli oraz z obowiązkiem stania przez organy administracji publicznej na straży praworządności i dokonywania samokontroli w zakresie przestrzegania prawa.

W ocenie skarżącego naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegało na niezbadaniu przez organ w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności na niezbadaniu prawidłowości konstrukcji wskazanych przez skarżącego w odwołaniu pytań egzaminacyjnych oraz ich zgodności z celem przeprowadzania końcowego egzaminu notarialnego, a także nieodniesienie się przez Komisję do uwag skarżącego odnośnie czasu, w jakim zdający musieli uporać się z rozwiązaniem testu i pozostałych części egzaminu.

W odpowiedzi na skargę Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...] -[...] września 2012 r. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W odniesieniu do zarzutu prowadzenia postępowania odwoławczego i wydania uchwały przy udziale członka podlegającego z mocy prawa wyłączeniu organ stanął na stanowisku, że z konfliktu między ojcem skarżącego, a członkiem Komisji II stopnia, przejawiającym się wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, nie wynika istnienie stosunku osobistego między samym skarżącym, a L. Z. Zdaniem organu, w skardze stosunku takiego nie wykazano. Już z samego potocznego znaczenia słowa "osobisty" wynika, że stosunek między członkiem Komisji II stopnia, a zdającym powinien być oparty na bezpośrednich kontaktach. Do takowych między skarżącym a L. Z. nie dochodziło. W ocenie Komisji, nawet jeśli między członkiem Komisji, a Panem M. K. stosunek osobisty istnieje, to nie powoduje to zaistnienia takiego stosunku między skarżącym, a członkiem Komisji II stopnia. Bezpodstawne jest rozleganie stosunku osobistego, który jak wcześniej zauważono, powinien oparty być na bezpośrednich kontaktach.

Organ wskazywał też, że Rada Izby Notarialnej w W. postanowiła o niepodejmowaniu kolejnych czynności w sprawie wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego z czego wynika, że zarzuty stawiane przez Pana M. K. są nietrafione. Tym samym nie zaistniała okoliczność budząca wątpliwość co do bezstronności członka Komisji II stopnia. Z powyższego wynika, że nie zaistniała podstawa do wyłączenia L. Z. z prac Komisji II stopnia.

Ponadto organ powołując się na orzecznictwo wskazywał, iż wyłączeniu podlega pracownik mający lub mogący mieć wpływ na rozstrzygniecie.

Organ stanął na stanowisku, iż będący członkiem Komisji II stopnia, L. Z. nie mógł wpłynąć na jej rozstrzygnięcie, gdyż było to jedyne rozwiązanie, jakie organ mógł zastosować wobec uzyskanego przez skarżącego wyniku punktowego z części pierwszej egzaminu. Organ wskazywał też, że Komisja II stopnia jest organem kolegialnym, który zgodnie z § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie Komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego głosuje nad ostateczną oceną z testu lub pracy pisemnej z zakwestionowanej części egzaminu notarialnego oraz w sprawie uchwały egzaminacyjnej o wyniku egzaminu notarialnego. Zgodnie z Protokołem z drugiego posiedzenia Komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z [...] stycznia 2013 r., Komisja II stopnia opowiedziała się jednogłośnie zarówno za niepodwyższaniem oceny skarżącego z części pierwszej egzaminu, jak i za utrzymaniem w mocy zaskarżonej uchwały. Co w kontekście art. 74h § 10 PrNot, który stanowi, iż: "Uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji wywoławczej" oznacza, że L. Z. nie mógł mieć wpływu na wynik głosownia, a w rezultacie na rozstrzygnięcie Komisji II stopnia.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Komisja egzaminacyjna II stopnia wskazywała m.in., że skoro do wykonywania zawodu notariusza niezbędna jest również szeroka wiedza prawnicza, nieuzasadnione jest twierdzenie, iż pytania testowe niedotyczące bezpośrednio czynności notarialnych są niezgodne z celem egzaminu notarialnego. Co więcej, sprawdzają one wiedzę egzaminowanego niezbędną do należytego wykonywania zawodu notariusza. Tym samym twierdzenie, iż dozwolone jest sprawdzanie wiedzy egzaminowanego w niektórych przypadkach z materii wykraczającej poza zakres czynności notarialnych, ale objętych ustawowym wyliczeniem, nie jest niezgodne z normami wynikającymi z przepisów PrNot. W rezultacie należy uznać, iż zarzut skarżącego jest chybiony.

Co do zarzutu bezzasadnego ograniczenia zakresu rozpoznania oraz naruszenia zasady dwuinstancyjności organ uznał go za nietrafny powołując orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego II GSK 195/12.

W piśmie procesowym z [...] maja 2013 r. pełnomocnik skarżącego ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę podniósł, że w ustawie Prawo o notariacie organ nie definiuje pojęcia "osobistego stosunku innego rodzaju", o którym mowa w art. 71h § 1 ust. 4 Prawa o notariacie.

Zdaniem skarżącego nie sposób uznać, jak zrobił to Organ, że stosunek między członkiem Komisji II stopnia, a skarżącym powinien być oparty wyłącznie na bezpośrednich kontaktach i w związku z tym bezpodstawne jest rozciąganie przez skarżącego stosunku osobistego łączącego członka Komisji odwoławczej z notariuszem M. K., ojcem i patronem skarżącego, również na skarżącego.

Skarżący wskazywał, że w kwestii zdefiniowania pojęcia "stosunku osobistego" wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy wskazując w jednym z orzeczeń, że "Stosunek osobisty", o jakim mowa w art. 49 k.p.c., nie musi wynikać z bezpośredniej znajomości lub bliskiego związku sędziego (odpowiednio członka organu kolegialnego) i osoby występującej w procesie w charakterze strony (odpowiednio skarżącego), lecz może być tylko pochodną zaistniałej sytuacji interpersonalnej, która doprowadza do wywołania wątpliwości co do bezstronności sędziego. Orzeczenie o wyłączeniu jest niezbędne zawsze wtedy, gdy przynajmniej u jednej ze stron powstało choćby subiektywne - ale uzasadnione - wątpienie o bezstronności sędziego."

Powoływał też orzeczenie SN, w którym wskazano, że "Przepis art. 49 k.p.c. został wydany w interesie wymiaru sprawiedliwości, który mógłby ucierpieć, gdyby w sprawie istniały choćby pozory osobistego zaangażowania czy też braku bezstronności sędziego przy orzekaniu. Z tego też w względu pojęcie "osobistego stosunku", o jakim mowa w art. 49 k.p.c. nie może być interpretowane zbyt wąsko. W szczególności istnienie tego stosunku można przyjąć nie tylko wtedy, gdy sędzia zna bezpośrednio samą stronę, ale również wówczas gdy łączy go bliższa znajomość z bliskim krewnym strony".

Skarżący wywodził, że "Stosunek osobisty" to także stosunek zabarwiony emocjonalnie. Musi mieć taki charakter, że - na podstawie doświadczenia życiowego - mógłby uzasadniać wątpliwości co do bezstronności. Z reguły, ze stosunkiem takim wiązać się powinny dodatkowo określone emocje oraz interesy ekonomiczne (przyjaźń, uczucie miłości, nienawiść wrogość, niechęć, osobiste powiązania gospodarcze).

Na co wskazywano w złożonej skardze, znany w środowisku notariuszy, istniejący i narastający od wielu lat konflikt pomiędzy ojcem skarżącego, a podlegającym wyłączeniu z mocy prawa członkiem Komisji II stopnia, a także nacechowane wrogością i niechęcią nastawienie notariusza L. Z. do ojca skarżącego przejawiające się w wielu aspektach jego funkcjonowania w samorządzie powodują, że skarżący nie mógł liczyć na obiektywne i całkowicie bezstronne rozpoznanie jego sprawy przez Komisję odwoławczą. Udział w takim postępowaniu członka tego organu podlegającego wyłączeniu z mocy prawa powoduje, że postępowanie to zostało przeprowadzone z naruszeniem prawa.

Skarżący powoływał postanowienie NSA z 16 lutego 2012 r. (I OW 26/12), w którym wskazano, że Jak wskazuje NSA "Samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie o stronniczości może stanowić przyczynę wyłączenia ze sprawy".

Zdaniem skarżącego, z obiektywnego punktu widzenia nie ulega wątpliwości, że orzekając w sprawie z odwołania skarżącego, z racji osobistych uprzedzeń wobec osoby bardzo bliskiej skarżącemu, notariusz L. Z. nie mógł zachować całkowitego obiektywizmu i bezstronności w tej sprawie, co w pełni uzasadnia jego wyłączenie od orzekania w sprawie. Tym samym uchwała podjęta z jego udziałem jest wadliwa.

W dalszej kolejności wskazywał, że wątpliwości skarżącego co do obiektywizmu notariusza L. Z. wynikają nie tylko, jak przyjmuje organ, z faktu złożenia przez ojca skarżącego wniosku o wszczęcie przeciwko temu notariuszowi postępowania dyscyplinarnego. Samo złożenie wniosku stanowić może, jeden z dodatkowych elementów mogących mieć wpływ na zachowanie przez tego Członka obiektywnej postawy w trakcie toczącego się postępowania odwoławczego.

Na okoliczności wywołujące wątpliwość skarżącego co do bezstronności notariusza L. Z. składa się całokształt dotychczasowych zachowań tego Członka Komisji II stopnia wobec ojca Skarżącego, nacechowanych wrogością i negatywnym nastawieniem w trwającym od lat konflikcie. Jak wskazywano, konflikt ten nie jest żadną tajemnicą i jest znany wśród przedstawicieli samorządu notarialnego.

Za bezzasadne uznał skarżący także twierdzenia Organu jakoby ze względu na procedurę podejmowania uchwał przez Komisję II stopnia, określoną w art. 74h § 10 PrNot, a także charakter wydanej decyzji (decyzja związana), notariusz L. Z. i tak nie mógł mieć wpływu na wynik głosowania i w rezultacie na rozstrzygnięcie Komisji II stopnia i w związku z czym nie podlegał wyłączeniu od postępowania w sprawie.

Zdaniem skarżącego, już sama okoliczność brania udziału w postępowaniu odwoławczym i podjęcia rozstrzygnięcia przy udziale członka Komisji podlegającego z mocy prawa wyłączeniu powoduje, że postępowanie prowadzone było wadliwie, a zaskarżona uchwała jest niezgodna z prawem.

Nic ma przy tym znaczenia, co sugeruje Organ, że Komisja podejmuje uchwały większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków Komisji oraz, że decyzja, jaka zapaść może w wyniku weryfikacji pierwszej części egzaminu notarialnego (tj. testu) jest w tym wypadku decyzją związaną.

Skarżący wywodził, iż to, że decyzja w przedmiocie oceny za pierwszą część egzaminu jest, czy też nie jest decyzją związaną nie ma wpływu na okoliczność, iż L. Z. podlegał wyłączeniu w postępowaniu odwoławczym.

Co należy zauważyć, przesłanki stwarzające podstawę wyłączenia członka organu kolegialnego wskazane w art. 71 h § 1 PrNot (znajdujące, zgodnie z odesłaniem z art. 74h § 7 PrNot, zastosowanie również do Komisji II stopnia) dotyczą Komisji kwalifikacyjnej powołanej dla przeprowadzenia egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, który to egzamin przebiega wyłącznie w formie testu.

Z prac takiej Komisji kwalifikacyjnej (w tym dokonania sprawdzenia i oceny testu - art. 71j § 3 PrNot) wyłączeniu podlega m.in. ten członek Komisji kwalifikacyjnej, wobec którego kandydat zakwalifikowany do egzaminu wstępnego jest osobą pozostającą wobec niego w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności (art. 71 h § 1 pkt 4 PrNot).

W odniesieniu do powyższego stwierdził, że podnoszone przez Organ w odpowiedzi na skargę argumenty mające stwarzać podstawę dla stwierdzenia, że notariusz L. Z. nie miał, bądź nie mógł mieć wpływu na wynik głosowania na zaskarżoną uchwałą i w związku z tym nie podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu odwoławczym są całkowicie bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. skutkuje uchyleniem zaskarżonej uchwały.

W niniejszej sprawie najdalej idący zarzut skargi obejmował podjęcie zaskarżonej uchwały przy udziale członka Komisji podlegającego wyłączeniu z racji pozostawania wobec zdającego w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka Komisji.

W ocenie skarżącego, stosunek ten miał wynikać z konfliktu członka Komisji z ojcem, a jednocześnie patronem zdającego, którego emanacją było złożenie przez ojca zdającego wniosku o wszczęcie wobec członka Komisji postępowania dyscyplinarnego w okresie poprzedzającym podjęcie zaskarżonej uchwały. Zaznaczyć trzeba, że organ nie kwestionował istnienia konfliktu między członkiem Komisji, a ojcem zdającego. Pozostawał jednak na stanowisku, że okoliczność ta nie ma charakteru stosunku osobistego wobec zdającego.

Zgodnie z art. 74h § 1 ustawy Prawo o notariacie od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego zdającemu przysługuje odwołanie do Komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 74f § 2.

Zgodnie z art. 74h § 7 i 8 ustawy Prawo o notariacie członek Komisji odwoławczej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie z przyczyn wskazanych w art. 71h § 1. Przepis art. 71h § 2 stosuje się. Członkowie Komisji odwoławczej przed przystąpieniem do rozpatrywania sprawy składają pisemne oświadczenia, iż nie pozostają z osobą, której dotyczy sprawa, w stosunku, o którym mowa w art. 71h § 1.

Zgodnie z art. 71h § 1 ustawy Prawo o notariacie z prac Komisji kwalifikacyjnej na czas przeprowadzania egzaminu wstępnego podlega wyłączeniu członek Komisji kwalifikacyjnej, jeżeli kandydat zakwalifikowany do egzaminu wstępnego jest:

1) jego małżonkiem;

2) osobą pozostającą z nim w stosunku:

a) pokrewieństwa albo powinowactwa do drugiego stopnia,

b) przysposobienia;

3) osobą pozostającą z nim we wspólnym pożyciu;

4) osobą pozostającą wobec niego w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka Komisji kwalifikacyjnej.

Zatem w ustawie Prawo o notariacie została zawarta regulacja dotycząca wyłączenia członków Komisji kwalifikacyjnej i odwoławczej. Tożsame regulacje znajdują się w ustawie Prawo o adwokaturze i ustawie o radcach prawnych. Przepisy te jako szczególne wyłączają stosowanie w tym zakresie k.p.a.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że członek danej Komisji podlega wyłączeniu w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 71h § 1 ustawy Prawo o notariacie.

Pojęcie "stosunku osobistego innego rodzaju", o którym mowa w art. 71h § 1 ust. 4 ustawy Prawo o notariacie nie zostało w ustawie zdefiniowane. Przepis ten wskazuje jedynie, że istnienie tego stosunku winno być oceniane z punktu widzenia potencjalnej możliwości wywołania wątpliwości co do bezstronności członka Komisji.

Ustawą z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 208, poz. 1536) zmieniono art. 19 tejże ustawy w ten sposób, że jako podstawę wyłączenia sędziego wskazano "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie" w miejsce dotychczasowej podstawy wyłączenia obejmującej "stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego" zachodzący między sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem.

Tożsame zmiany zostały w 2009 r. wprowadzone w art. 49 k.p.c.

Niewątpliwie pojęcie "okoliczności tego rodzaju" jest pojęciem szerszym i zawiera w sobie również "stosunki osobiste".

Na tle przywoływanych uregulowań powstało bogate orzecznictwo oraz opracowania doktryny.

Sąd Najwyższy już w postanowieniu z dnia 29 października 1993 r., I CO 37/93, PS 1997, nr 2, s. 47, stwierdził, że stosunek osobisty, o jakim mowa w art. 49 (k.p.c.), nie musi wynikać z bezpośredniej znajomości lub bliskiego związku sędziego i osoby występującej w procesie w charakterze strony, lecz może być pochodną zaistniałej sytuacji interpersonalnej, która wywołała wątpliwości co do bezstronności sędziego. Orzeczenie o wyłączeniu jest niezbędne zawsze wtedy, gdy przynajmniej u jednej ze stron powstało choćby subiektywne - ale uzasadnione - wątpienie o bezstronności sędziego. Kontynuację tej linii orzecznictwa stanowi wypowiedź Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 24 lipca 2009 r., II CSK 61/09, PPE 2010, nr 6, s. 75, z glosą R. Reiwera, wskazujący na sytuacje rodzące możliwość powstania stanu zagrożenia bezstronności sędziego i wywołujące osłabienie zaufania do niego.

W postanowieniu z 26 sierpnia 1994 r. (I CO 40/ 94, OSNC 1995/1/19) Sąd Najwyższy wskazał, że "Stosunek osobisty", jaki na podstawie art. 49 k.p.c. pozwala wyłączyć sędziego od rozpoznawania danej sprawy, musi mieć tego rodzaju charakter, że - na podstawie doświadczenia życiowego - mógłby uzasadniać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Z reguły jest to więc stosunek zabarwiony emocjonalnie, choć nie można wykluczyć także innego rodzaju powiązań między sędzią a stroną lub jej przedstawicielem, jak np. powiązania gospodarcze.

Również Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie art. 19 p.p.s.a. w postanowieniu z 16 lutego 2012 r. (I OW 26/12) wskazał, że "samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia".

Zdaniem Sądu pojęcie "stosunku osobistego innego rodzaju", o którym mowa w art. 71h § 1 ust. 4 ustawy Prawo o notariacie winno być interpretowane zgodnie z przedstawionymi wyżej poglądami oraz w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. Nie ma natomiast podstaw do zawężania tego pojęcia jedynie do przypadków bezpośredniego kontaktu członka Komisji z osobą zdającego, jak chce tego organ.

Istnienie stosunku osobistego jak wskazano wyżej musi być oceniane z punktu widzenia potencjalnej możliwości wywołania wątpliwości, co do bezstronności członka Komisji. Nie ma zatem znaczenia jego subiektywne przekonanie o bezstronnym stosunku do zdającego, jeśli w sprawie zachodzą okoliczności, które choćby potencjalnie mogą wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka Komisji w stosunku do zdającego. Istnienie takich okoliczności przesądzi o istnieniu stosunku osobistego do zdającego.

W okolicznościach niniejszej sprawy istnienie, niekwestionowanego przez organ konfliktu między ojcem i jednocześnie patronem zdającego, a członkiem Komisji, który znalazł swoją emanację we wniosku o wszczęcie wobec członka Komisji postępowania dyscyplinarnego w okresie poprzedzającym podjęcie zaskarżonej uchwały jest w ocenie Sądu tego rodzaju okolicznością, która może wywoływać z obiektywnego punktu widzenia wątpliwości co do bezstronności członka Komisji. Ponownego podkreślenia wymaga, że subiektywne przekonanie członka Komisji o bezstronnym stosunku do zdającego, nie ma znaczenia bowiem zgodnie z treścią art. 71h § 1 ust. 4 ustawy Prawo o notariacie istotna jest potencjalna możliwość wywołania wątpliwości co do bezstronności członka Komisji kwalifikacyjnej. Konflikt z ojcem i jednocześnie patronem zdającego jest okolicznością wystarczającą do wywołania takich wątpliwości. Zatem przesądza o istnieniu stosunku osobistego innego rodzaju, o którym mowa w art. 71h § 1 ust. 4 ustawy Prawo o notariacie.

Istnienie tego stosunku powoduje wyłączenie członka Komisji od udziału w postępowaniu w sprawie (art. 74h § 7 ustawy Prawo o notariacie).

W tym miejscu warto przywołać także postanowienie Sądu Apelacyjnego w B. z [...] sierpnia 2008 r. ([...],[...]), w którym wskazano, że o potrzebie wyłączenia sędziego nie może decydować jedynie zasadność in casu zarzutu braku obiektywizmu z punktu widzenia konkretnego sędziego, ale ocena, czy dla postronnego obserwatora, a także z punktu widzenia strony, zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego.

W ocenie Sądu wskazania powyższe można także odnieść do okoliczności niniejszej sprawy. Warto przy tym mieć na względzie, że Komisja egzaminacyjna II stopnia proceduje w warunkach braku anonimowości wnoszonych odwołań, która ma miejsce w przypadku prac egzaminacyjnych ocenianych przez komisję egzaminacyjną.

Sąd nie podziela przy tym stanowiska organu wskazującego, że przesłanki wyłączenia winny być oceniane z punktu widzenia możliwego wpływu osoby podlegającej wyłączeniu na wynik sprawy. Zdaniem Sądu przesłanki wyłączenia określone w art. 71h § 1 ust. 4 ustawy Prawo o notariacie mają charakter bezwzględny, co wynika wprost z art. 74h § 7 ustawy Prawo o notariacie.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona uchwała została wydana przez Komisję, w której składzie uczestniczył członek podlegający wyłączeniu z mocy ustawy, co stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. art. 74h § 12 ustawy Prawo o notariacie), w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. skutkuje zatem uchyleniem zaskarżonej uchwały.

Zadaniem Komisji egzaminacyjnej II stopnia będzie ponowne rozpatrzenie odwołania skarżącego z wyłączeniem członka Komisji podlegającego wyłączeniu.

W tym stanie rzeczy badanie pozostałych zarzutów Sąd uznał za przedwczesne.

Dlatego też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.