II SA/Gd 185/13
Wyrok
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
2013-06-05Nietezowane
Artykuły przypisane do orzeczenia
Do tego artykulu posiadamy jeszcze 13 orzeczeń.
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.
Skład sądu
Jolanta Górska
Katarzyna Krzysztofowicz /sprawozdawca/
Wanda Antończyk /przewodniczący/Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...] w zakresie w jakim dotyczyła ona udostępnienia informacji publicznej, a w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję uchyla; 2. uchyla decyzję Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...]; 3. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego na rzecz skarżącego M. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
M. J. wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego z wnioskiem o udzielenie, w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.), informacji na piśmie poprzez podanie czy w Sądzie Rejonowym były przypadki wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw, a jeżeli tak, podanie podstaw prawnych oraz częstotliwości.
Pismem z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...], Prezes Sądu Rejonowego, działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poinformował wnioskodawcę, że w Sądzie Rejonowym były przypadki "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw. Równocześnie, decyzją z tej samej daty, oznaczoną tym samym numerem, Prezes Sądu Rejonowego - działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 3, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej, odmówił udzielenia wnioskodawcy informacji dotyczącej podania podstaw prawnych oraz częstotliwości "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezes Sądu stwierdził, że żądana przez wnioskodawcę informacja nie jest informacją publiczną podlegającą udostępnieniu w rozumieniu ww. ustawy. Wyjaśnił również, że Sąd nie jest w posiadaniu żądanej informacji, ponieważ: "Nie są i nie były gromadzone w rejestrach dane dotyczące wystąpienia przypadków zaginięcia korespondencji bądź jej części (koperta), czy podejmowanych w związku z tym czynności. Żądana informacja nie wiąże się z funkcjonowaniem instytucji."
Prezes Sądu wyjaśnił również, że udzielenie żądanej informacji możliwe jest wyłącznie w oparciu o dane zawarte w aktach sprawy, wokandach, repertoriach. Informacja taka wymagałaby zatem dopiero wytworzenia. Stwierdził także, iż dostęp do akt spraw karnych i wykroczeniowych regulują przepisy kodeksu postępowania karnego (art. 156 k.p.k.) oraz kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 38 § 1 k.p.w. w zw. z art. 156 k.p.k.), kwestię zaś dostępu do akt postępowania cywilnego regulują przepisy art. 9 zd. 2 i art. 525 k.p.c. Udzielenie wnioskodawcy żądanej informacji stanowiłoby obejście tych przepisów.
Organ ponadto wyjaśnił, że informacją o czasie, miejscu i kolejności rozpatrywania sprawy jest wokanda sądowa, nie może być jednak ona udostępniania bez żadnych ograniczeń, w tym również poza budynkiem sądu. Inne niż w budynku sądu upublicznienie wokandy wraz ze znajdującymi się w niej danymi osobowymi stron i innych osób wezwanych nie znajduje uzasadniania w obowiązujących normach prawnych.
Organ stwierdził także, iż udzielenie informacji wymagałoby tak znacznego nakładu pracy (tak czasowego jak i osobowego oraz finansowego), że doprowadziłoby do destabilizacji pracy wydziału i Sądu. Wymagałoby przejrzenia tysięcy akt spraw jakie toczyły się w Sądzie i wytworzenia dopiero żądanej informacji. Ustawa o dostępie do informacji publicznej służyć ma wdrażaniu transparentności życia publicznego, możliwości oceny funkcjonowania organów państwa zgodnie ze standardami przyjętymi w demokratycznym państwie. Takie okoliczności nie zachodzą w zakresie przedmiotowego wniosku. Żądana informacja nie wiąże się z funkcjonowaniem samej instytucji jako takiej.
Ponadto organ zaznaczył, że akta sądowe, repertoria, wykazy i wokandy zawierają dane osobowe. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz innych tajemnic ustawowo chronionych. Ochronie podlegają dane dotyczące osób fizycznych, nawet jeżeli pełnią one funkcje publiczne bądź kierownicze, jeżeli nie są to informacje związane z pełnionymi obowiązkami, a więc nie mają wpływu na ich wykonywanie.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. J. wniósł o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
a) art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez wydanie decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy przepis prawa nie przewiduje takiej formy załatwienia sprawy w zakresie, w jakim Prezes Sądu Rejonowego twierdzi, że w ogóle nie posiada informacji żądanej przez wnioskodawcę;
b) art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej zwanej w skrócie "k.p.a.") w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez błędne przyjęcie, że Prezes Sądu Rejonowego nie jest w posiadaniu żądanej informacji, gdy tymczasem takie dane organ ten musi posiadać nie tylko w aktach prowadzonych spraw, ale także w repertoriach, ponieważ co do zasady uwzględnienie wniosku lub jego odmowa następuje w formie postanowienia;
c) naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez jego błędne niezastosowanie wskutek błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że sprawy związane z wyłączeniem sędziego nie mają związku z funkcjonowaniem instytucji, tj. nie mają żadnego związku z funkcjonowaniem Sądu Rejonowego, czy też nie wpływają na wewnętrzne funkcjonowanie Sądu Rejonowego;
d) naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez zamieszczenie w treści uzasadnienia faktycznego decyzji elementów nie mających związku ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, a dotyczących m. in. kwestii zagubienia korespondencji.
Decyzją z dnia 15 lutego 2013 roku, nr [...], Prezes Sądu Okręgowego, po rozpoznaniu odwołania M. J. od decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, dotyczącej (jak wskazał organ) "udostępnienia informacji publicznej w oparciu o art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz odmowy udostępnienia informacji publicznej w oparciu o art. 5 ust. 1 i 2, art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 3 oraz art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej", działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżoną decyzją organ I instancji udzielił wnioskodawcy informacji dotyczącej przypadków "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw i jednocześnie odmówił wnioskodawcy udzielenia informacji dotyczącej podania podstaw prawnych oraz częstotliwości "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw. Organ stwierdził również, że informacja, o którą wnosił wnioskodawca, została mu udzielona. Wprawdzie wystarczyło udzielić jej w formie pisemnej odpowiedzi, brak jest jednak podstaw, aby decyzję uchylać. Fakt, że art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej nakazuje nadanie formy decyzji odmowie udzielenia informacji publicznej, nie stoi bowiem na przeszkodzie udzieleniu informacji publicznej w drodze decyzji. Organ stwierdził nadto, że ustalenie Prezesa Sądu, iż żądana informacja - dotycząca podania podstaw prawnych oraz częstotliwości "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw, nie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy jest trafne, a podnoszone w odwołaniu okoliczności nie dają podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
W skardze na powyższą decyzję M. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Rejonowego oraz o zasądzenie od Prezesa Sądu Okręgowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
a) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez nieuchylenie decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 r. i nieumorzenie postępowania administracyjnego wskutek błędnego nieuwzględnienia zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia przepisu prawa materialnego mającego wpływ na treść ww. decyzji, a polegającego na naruszeniu art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej;
b) art. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt. 3 i 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez wadliwe przyjęcie, że fakt ustalenia przez organ władzy publicznej (Prezesa Sądu Rejonowego) w ramach swojego urzędu
i w ramach wykonywania swoich zadań publicznych przypadków "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw oraz podstawy prawnej i częstotliwości, nie stanowi informacji publicznej;
c) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez brak uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że żaden przepis ustawy o dostępie do informacji publicznej nie przewiduje wydania decyzji administracyjnej dla odmowy udzielenia informacji, która nie jest informacją publiczną. Formą załatwienia takiej sprawy jest zawiadomienie. Ponadto organy uchyliły się od należytego uzasadnienia zaskarżonych decyzji.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że żądana przez skarżącego informacja ma charakter informacji publicznej. Jednakże ze względu na przepisy szczególne w stosunku do ustawy o dostępie do informacji publicznej, tj. art. 156 k.p.k. oraz art. 9 i 525 k.p.c., prawo dostępu do takiej informacji zostaje ograniczone. Udostępnienie bowiem informacji o postępowaniach, które są regulowane przez ww. przepisy, w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, prowadziłoby w istocie do obejścia prawa, co należy uznać za niedopuszczalne.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Organy władzy sądowniczej należy zaliczyć do organów władzy publicznej, które zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.) są podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej. Uznać zatem należało, że co do zasady Prezes Sądu Rejonowego oraz Prezes Sądu Okręgowego, wydający zaskarżone w przedmiotowej sprawie decyzje, są podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej.
Wydające w niniejszej sprawie decyzje organy, odmawiając udostępnienia skarżącemu informacji objętej wnioskiem złożonym w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, wskazywały w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć, że żądana informacja nie jest informacją publiczną podlegającą udostępnieniu w rozumieniu ww. ustawy, a ponadto organ I instancji stwierdził, że nie jest w posiadaniu żądanej informacji, przy czym w tym zakresie wywodził, że nie posiada danych dotyczących zaginięć korespondencji w sądzie, o co w niniejszej sprawie skarżący nie pytał. Organ ten wskazywał również na regulacje szczególne zawarte w art. 156 k.p.k., art. 38 § 1 k.p.w. w zw. z art. 156 k.p.k., oraz art. 9 zd. 2 i art. 525 k.p.c., podnosząc, że udzielenie wnioskodawcy żądanej informacji stanowiłoby obejście tych przepisów.
W ocenie Sądu wydane w niniejszej sprawie w powyższym zakresie decyzje organów obu instancji nie są prawidłowe.
Dodatkowo organ II instancji błędnie uznał, że Prezes Sądu Rejonowego decyzją z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...], udzielił wnioskodawcy informacji dotyczącej przypadków wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw. Zdaniem Sądu, dokument Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, oznaczony numerem [...], stanowi zarówno pismo zawierające informację publiczną udzieloną skarżącemu (w dokumencie tym Prezes Sądu informuje bowiem wnioskodawcę o tym, że w Sądzie Rejonowym były przypadki "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw), jak i decyzję organu I instancji o odmowie udzielenia informacji (która znajduje się pod częścią informacyjną). Wynika to wprost z redakcji tego dokumentu. Błędne odczytanie treści tego dokumentu spowodowało, że organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...] w zakresie w jakim dotyczyła ona udostępnienia informacji publicznej, mimo, że decyzja organu I instancji takiego rozstrzygnięcia nie zawierała.
Zgodnie z art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej zwanej w skrócie "k.p.a.", organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
3) umarza postępowanie odwoławcze.
Z § 2 ww. artykułu wynika nadto, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Z zacytowanych powyżej przepisów jasno wynika, że organ odwoławczy nie może orzekać o czymś co nie zostało objęte rozstrzygnięciem organu I instancji zawartym w decyzji, która została zaskarżona wniesionym przez stronę odwołaniem. Wydanie zatem decyzji, którą organ II instancji utrzymuje w mocy czynność materialno-techniczną organu I instancji (niestanowiącą decyzji), rażąco narusza ww. przepis.
Z tej też przyczyny Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), wobec zaistnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...] w zakresie w jakim dotyczyła ona udostępnienia informacji publicznej.
Sąd uznał również, że organy obu instancji błędnie zakwalifikowały informacje objęte wnioskiem skarżącego z dnia 1 lutego 2013 roku, jako informacje niestanowiące informacji publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej (co zresztą przyznał sam organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę).
W ocenie Sądu wniosek skarżącego z dnia 1 lutego 2013 roku w całości dotyczył udostępnienia informacji publicznej.
Zgodnie z art. 61 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 roku - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (ust. 1). Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (ust. 2). Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (ust. 3). Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy (ust. 4).
Natomiast art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowi, że każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5, prawo dostępu do informacji publicznej, zwane w ustawie "prawem do informacji publicznej".
Pojęcie informacji publicznej ustawodawca zdefiniował w art. 1 ust. 1 i art. 6 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W świetle tych przepisów informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 powołanej ustawy. Z treści tych przepisów wynika, że informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa.
Informacja publiczna dotyczy sfery faktów. Jest nią treść dokumentów wytworzonych przez organy władzy publicznej i podmioty niebędące organami administracji publicznej, treść wystąpień, opinii i ocen przez nie dokonywanych, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą. Informację publiczną stanowi więc treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej, związanych z nim, bądź w jakikolwiek sposób dotyczących go. Są nią zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez organ wytworzonych, jak i te, których używa się przy realizacji przewidzianych prawem zadań.
Art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowi, że udostępnieniu podlega informacja publiczna o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych. W art. 6 ust. 2 ustawy zawarta została legalna definicja dokumentu urzędowego, zgodnie z którą jest nim treść oświadczenia woli lub wiedzy utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy.
W niniejszej sprawie skarżący wnosił o "podanie czy w Sądzie Rejonowym były przypadki wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw, a jeżeli tak, podanie podstaw prawnych oraz częstotliwości". Organ I instancji poinformował go, że takie przypadki były, a więc częściowo żądanej informacji publicznej udzielił, jednak odmówił wskazania podstaw prawnych i częstotliwości tych wyłączeń.
Zgodnie z art. 48 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.) - dalej zwanej w skrócie "k.p.c.", sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:
1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron;
5) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.
Z art. 48 § 3 k.p.c. wynika, że sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie, nie może orzekać co do tej skargi.
Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48 k.p.c., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie
(art. 49 k.p.c.).
Z art. 52 § 1 k.p.c. wynika zaś, że w postępowaniu cywilnym o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.
Podobną regulację dotyczącą wyłączenia sędziego zawiera ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. nr 89, poz. 555 ze zm.) - dalej zwana w skrócie "k.p.k.". Z art. 40 § 1 k.p.k. wynika, że w sprawach karnych sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli:
1) sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio,
2) jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną z tych osób,
3) jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany z jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli,
4) był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły,
5) brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, albo prowadził postępowanie przygotowawcze,
6) brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie,
7) brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone,
8) (uchylony),
9) brał udział w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono sprzeciw,
10) prowadził mediację.
Z § 3 tego artykułu wynika również, że sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o wznowienie lub zaskarżonego w trybie kasacji, nie może orzekać co do tego wniosku lub tej kasacji.
Przepis art. 41 § 1 k.p.k. stanowi zaś, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
W postępowaniu karnym wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony (art. 42 § 1 k.p.k.). Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna wyłączająca go z mocy art. 40 k.p.k., wyłącza się, składając oświadczenie na piśmie do akt, a na jego miejsce wstępuje inny sędzia (vide - art. 42 § 2 k.p.k.).
Zgodnie z art. 42 § 4 k.p.k., poza wypadkiem określonym w art. 42 § 2 k.p.k. o wyłączeniu sędziego orzeka sąd, przed którym toczy się postępowanie; w składzie orzekającym w kwestii wyłączenia nie może brać udziału sędzia, którego dotyczy wyłączenie. W razie niemożności utworzenia takiego składu sądu, w kwestii wyłączenia orzeka sąd wyższego rzędu.
Ponadto, zgodnie z art. 16 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 roku, poz. 395), - zwanej w skrócie "k.p.w.", do wyłączenia sędziego w tych postępowaniach stosuje się odpowiednio przepisy art. 40, 41 i 42 §§ 1-3 k.p.k. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga inny równorzędny skład sądu, przed którym sprawa się toczy. W razie niemożności utworzenia takiego składu o wyłączeniu orzeka sąd wyższego rzędu (art. 16 § 2 k.p.w.).
W ocenie Sądu, wszystkie orzeczenia sądów powszechnych wydawane w sprawach toczących się przed tymi sądami, w tym również orzeczenia sądów dotyczące wyłączenia sędziego, stanowią ponad wszelką wątpliwość dokument urzędowy w rozumieniu
art. 6 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Stanowią zatem informację publiczną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2010 roku, sygn. akt I OSK 1811/10; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1938/10; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2011 roku, sygn. akt I OSK 933/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2012 roku, sygn. akt II SA/Wa 225/12, wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Również oświadczenie sędziego składane do akt sprawy w przedmiocie wyłączenia jest dokumentem urzędowym zdefiniowanym w art. 6 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Sędzia jest bowiem funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego (vide art. 115 § 13 pkt 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.
- Kodeks karny - Dz. U nr 88, poz. 553 ze zm.), a oświadczenie o wyłączeniu składa do akt sprawy w ramach swoich kompetencji i obowiązków.
Skoro zatem zarówno orzeczenia sądów wydawane w przedmiocie wyłączenia sędziego, jak i oświadczenia sędziów składane w tej kwestii, stanowią informację publiczną, informacją tą jest również wynikająca z tych dokumentów podstawa prawna wyłączenia oraz częstotliwość wyłączeń. Należy przy tym zgodzić się ze skarżącym, że sprawy związane z wyłączeniem sędziego niewątpliwie mają związek z funkcjonowaniem sądu jako instytucji, w tym Sądu Rejonowego, ponieważ wpływają na skład sędziowski w danej sprawie.
Wbrew uzasadnieniu decyzji Prezesa Sądu Rejonowego, zakwalifikowaniu żądanej informacji do informacji publicznej nie stały przy tym na przeszkodzie przepisy art. 156 k.p.k. oraz art. 9 i art. 525 k.p.c. Należy bowiem rozróżnić wnioski o udostępnienie informacji znajdujących się w aktach sądowych pochodzące od stron i uczestników tych postępowań od pochodzących od innych podmiotów. Do tych pierwszych znajdują zastosowanie odpowiednie przepisy zawarte w ustawach regulujących postępowanie sądowe stanowiące o prawie dostępu strony i uczestników postępowania do akt sprawy. Dostęp innych osób do informacji zawartych w aktach sądowych opiera się na zasadach przewidzianych w ustawie o dostępie do informacji publicznej (zob. M. Jaśkowska "Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego" Toruń 2002, s. 49 - 50). Informacja o treści orzeczenia sądu jest zatem, dla osoby niewystępującej jako strona postępowania, informacją publiczną (o sprawach publicznych według art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej), bowiem stanowi informację o treści rozstrzygnięcia organu władzy publicznej, jakim jest sąd - art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tejże ustawy. (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 sierpnia 2010 roku, sygn. akt II SAB/Bk 25/10, Baza Orzeczeń Lex nr 598811; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 listopada 2007 roku, sygn. akt II SAB/Kr 73/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie rzecz się ma z oświadczeniem sędziego składanym w tym przedmiocie, które stanowi dokument urzędowy znajdujący się w aktach sprawy. Należy przy tym zauważyć również, że z akt niniejszej sprawy nie wynika aby skarżący był stroną jakiegokolwiek postępowania, którego dotyczy złożony przez niego wniosek.
W konsekwencji należało uznać, że żądana przez skarżącego informacja dotycząca przypadków wyłączania sędziów od rozpatrywania spraw jest informacją publiczną, która
- co jest oczywiste, pozostaje w całości w posiadaniu Prezesa Sądu Rejonowego. Tego rodzaju informacji domagał się skarżący wnosząc o udzielenie informacji poprzez podanie, czy w Sądzie Rejonowym były przypadki wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw oraz podanie podstaw prawnych i częstotliwości wyłączania się sędziów. Co za tym idzie, organy obu instancji orzekające w przedmiotowej sprawie - uznając, że żądana informacja, w zakresie podstawy prawnej oraz częstotliwości wyłączania się sędziów, nie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej, naruszyły przepisy art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a w związku z art. 6 ust. 2 tej ustawy poprzez ich błędną wykładnię.
W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Sądu Rejonowego wskazywał także na szereg innych (niż opisane powyżej) okoliczności, które miałyby uzasadniać wydanie decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji w zakresie dotyczącym podstaw prawnych oraz częstotliwości wyłączania się sędziów Sądu Rejonowego w od rozpatrywania spraw.
Wskazywane przez organ utrudnienia, jakie mogłyby się wiązać z wyszukaniem i przygotowaniem żądanej informacji do udostępnienia, a w szczególności konieczność wytworzenia informacji w żądanej formie na podstawie danych zawartych w aktach spraw, czy też repertoriach, nie może stanowić samoistnej podstawy odmowy udostępnienia informacji publicznej. Konieczność poświęcenia znacznego nakładu pracy w celu stworzenia wykazu spełniającego żądanie wnioskodawcy wskazuje natomiast na charakter żądnej informacji publicznej, która w ocenie Sądu stanowić będzie - przy tak szeroko sformułowanym jak w piśmie skarżącego z dnia 1 lutego 2013 roku zakresie żądania, informację przetworzoną.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do uzyskania informacji publicznej, w tym do uzyskania informacji przetworzonej, przy czym uzyskać informację przetworzoną wnioskodawca może jedynie w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. W przypadku zgłoszenia wniosku o udzielenie tego typu informacji organ powinien zatem wezwać wnioskodawcę do wykazania w stosownym terminie, że udostępnienie informacji publicznej przetworzonej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Jeżeli wnioskodawca tego nie wykaże, organ zobowiązany jest wydać decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy.
Do trybu udostępnienia informacji publicznej przetworzonej stosuje się także art. 15 ustawy o dostępie do informacji publicznej, Z przepisu tego wynika, że jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom
(art. 15 ust. 1 cyt. ustawy). Takimi dodatkowymi kosztami mogą być zarówno koszty rzeczowe - w tym wartość materiałów lub nośników informacji, jak i koszty osobowe, tj. koszty pracy wykraczające poza normalne koszty funkcjonowania podmiotu zobowiązanego.
Mając powyższe na uwadze, w celu prawidłowego ustalenia sposobu przetworzenia informacji żądanej przez skarżącego, orany powinny były zwrócić się do skarżącego o sprecyzowanie żądania, m. in. poprzez podanie, jakiego okresu działalności Sądu Rejonowego dotyczy jego wniosek, czy dotyczy wszystkich wydziałów, a nadto, czy dotyczy wszystkich spraw związanych z wyłączeniem sędziego, a więc również tych z wniosku strony i wszczynanych z urzędu, czy też - na co wskazywałoby zawarte we wniosku skarżącego sformułowanie "przypadki wyłączania się sędziów" tylko tych z wniosku sędziego lub spowodowanych oświadczeniem samego sędziego. Wówczas organy mogłyby właściwie ocenić rzeczywiste koszty rzeczowe i osobowe przetworzenia żądanej informacji. Ponadto takie sprecyzowanie wniosku pozwoliłoby wnikliwie zbadać zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej przesłankę uzyskania informacji publicznej przetworzonej, a więc ocenić, czy rzeczywiście żądane przez skarżącego informacje winny być mu udzielone, ponieważ jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego.
Prezes Sądu Rejonowego powołał się także na okoliczność podlegania ochronie danych osobowych, zawartych w aktach sądowych, repertoriach, wykazach i wokandach, jednak nie wyjaśnił, w jakich dokumentach i jakiego rodzaju dane osobowe uniemożliwiają udzielenie informacji publicznej w zakresie objętym żądaniem skarżącego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji musi zawierać także oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2 ww. ustawy, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji.
Należy w tym miejscu podkreślić, że skoro organy wydały w niniejszej sprawie decyzje na podstawie art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej, zatem winny były przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zastosować do całego procesu wydawania decyzji, a więc także do kwestii związanych z ustaleniem zakresu wniosku, stanu faktycznego sprawy oraz uzasadnienia decyzji (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. II SA/Wa 2259/11, Baza Orzeczeń LEX nr 1109199). W niniejszej sprawie, jak to już wyżej wykazano, organy nie dokonały prawidłowych ustaleń, naruszając art. 7 k.p.a. w związku z art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Nie wyjaśniły także wnikliwie swojego stanowiska, naruszając art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Słusznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 1995 roku (sygn. SA/Lu 2479/94, Baza Orzeczeń LEX nr 27106) podkreślił, że jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności jest obowiązek organów należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków "sine qua non" skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma zatem nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie stron postępowania do organów administracyjnych. W niniejszej sprawie tymczasem organ II instancji w zasadzie w ogóle nie wyjaśnił z jakich przyczyn uznał, że żądana przez skarżącego informacja dotycząca podania podstaw prawnych oraz częstotliwości wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw nie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Stwierdził bowiem jedynie, że takie ustalenie organu I instancji jest trafne. Takie lakoniczne stwierdzenie, w ocenie Sądu, w zasadzie uniemożliwia ustalenie na jakiej podstawie organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części odmownej. Natomiast Prezes Sądu Rejonowego - uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, częściowo wskazywał na okoliczności w ogóle niestanowiące przedmiotu niniejszej sprawy, a co za tym idzie, niemające znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Przykładowo, dla uzasadnienia stwierdzenia, że nie dysponuje żądaną informacją, powoływał się na okoliczności dotyczące przypadków zaginięcia korespondencji w sądzie. W uzasadnieniu zwarł również wywód dotyczący oceny dokumentu wokandy sądowej.
Należy również zauważyć, że zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej jedynie odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następuje w drodze decyzji. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, że do decyzji, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że:
1) odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni,
2) uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji zawiera także imiona, nazwiska i funkcje osób, które zajęły stanowisko w toku postępowania o udostępnienie informacji, oraz oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji.
Z ww. przepisu wynika, że decyzja o odmowie udzielenia informacji publicznej jest to decyzja charakterystyczna dla postępowania, którego przedmiotem jest informacja stanowiąca informację publiczną w rozumieniu tej ustawy. W przypadku gdy żądanie nie dotyczy informacji publicznej, organ odmawia jej udostępnienia zwykłym pismem, sporządzonym z zachowaniem przewidzianych terminów. Skoro zatem organy w niniejszej sprawie twierdziły, że żądana przez M. J. informacja nie stanowi informacji publicznej, czy też, że nie są w jej posiadaniu, to niedopuszczalne było wydanie w tej materii decyzji przewidzianej w art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Uznając, że zgłoszone żądanie udzielenia określonych informacji nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ustawy, organy nie powinny były odmawiać udzielenia informacji w formie decyzji administracyjnej. W takiej sytuacji powinny bowiem załatwić zgłoszone we wniosku żądanie w drodze pisma (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 50/06, Lex nr 291197; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 707/10 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 8/11, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym miejscu należy także podkreślić, że również udzielenie informacji publicznej na gruncie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, lecz w formie czynności materialno-technicznej, przybierającej postać pisma zawierającego żądaną informację publiczną. Udzielenie zatem informacji przez Prezesa Sądu Rejonowego o występowaniu w tym Sądzie przypadków wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw w formie pisma z dnia 4 lutego 2013 roku należało ocenić jako prawidłowe. Forma decyzji administracyjnej została bowiem
w art. 16 ust. 1 ustawy zastrzeżona wyłącznie dla rozstrzygnięcia polegającego na odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz umorzeniu postępowania, nie zaś dla udostępnieniu informacji publicznej. Gdyby organ udzielił informacji publicznej w drodze decyzji, wydałby decyzję bez podstawy prawnej.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku w zakresie w jakim dotyczyła ona odmowy udostępnienia informacji publicznej, a także decyzja organu I instancji, zostały wydane z opisanym powyżej naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i z tych przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w opisanym powyżej zakresie oraz w całości decyzję Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...];
O kosztach postępowania w postaci wpisu od skargi Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę Prezes Sądu Rejonowego winien przede wszystkim ustalić dokładny zakres żądania skarżącego, a następnie rozpoznać jego wniosek, mając na uwadze powyższe rozważania Sądu. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Nietezowane
Artykuły przypisane do orzeczenia
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.
Skład sądu
Jolanta GórskaKatarzyna Krzysztofowicz /sprawozdawca/
Wanda Antończyk /przewodniczący/
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...] w zakresie w jakim dotyczyła ona udostępnienia informacji publicznej, a w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję uchyla; 2. uchyla decyzję Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...]; 3. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego na rzecz skarżącego M. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
M. J. wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego z wnioskiem o udzielenie, w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.), informacji na piśmie poprzez podanie czy w Sądzie Rejonowym były przypadki wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw, a jeżeli tak, podanie podstaw prawnych oraz częstotliwości.
Pismem z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...], Prezes Sądu Rejonowego, działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poinformował wnioskodawcę, że w Sądzie Rejonowym były przypadki "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw. Równocześnie, decyzją z tej samej daty, oznaczoną tym samym numerem, Prezes Sądu Rejonowego - działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 3, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej, odmówił udzielenia wnioskodawcy informacji dotyczącej podania podstaw prawnych oraz częstotliwości "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezes Sądu stwierdził, że żądana przez wnioskodawcę informacja nie jest informacją publiczną podlegającą udostępnieniu w rozumieniu ww. ustawy. Wyjaśnił również, że Sąd nie jest w posiadaniu żądanej informacji, ponieważ: "Nie są i nie były gromadzone w rejestrach dane dotyczące wystąpienia przypadków zaginięcia korespondencji bądź jej części (koperta), czy podejmowanych w związku z tym czynności. Żądana informacja nie wiąże się z funkcjonowaniem instytucji."
Prezes Sądu wyjaśnił również, że udzielenie żądanej informacji możliwe jest wyłącznie w oparciu o dane zawarte w aktach sprawy, wokandach, repertoriach. Informacja taka wymagałaby zatem dopiero wytworzenia. Stwierdził także, iż dostęp do akt spraw karnych i wykroczeniowych regulują przepisy kodeksu postępowania karnego (art. 156 k.p.k.) oraz kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 38 § 1 k.p.w. w zw. z art. 156 k.p.k.), kwestię zaś dostępu do akt postępowania cywilnego regulują przepisy art. 9 zd. 2 i art. 525 k.p.c. Udzielenie wnioskodawcy żądanej informacji stanowiłoby obejście tych przepisów.
Organ ponadto wyjaśnił, że informacją o czasie, miejscu i kolejności rozpatrywania sprawy jest wokanda sądowa, nie może być jednak ona udostępniania bez żadnych ograniczeń, w tym również poza budynkiem sądu. Inne niż w budynku sądu upublicznienie wokandy wraz ze znajdującymi się w niej danymi osobowymi stron i innych osób wezwanych nie znajduje uzasadniania w obowiązujących normach prawnych.
Organ stwierdził także, iż udzielenie informacji wymagałoby tak znacznego nakładu pracy (tak czasowego jak i osobowego oraz finansowego), że doprowadziłoby do destabilizacji pracy wydziału i Sądu. Wymagałoby przejrzenia tysięcy akt spraw jakie toczyły się w Sądzie i wytworzenia dopiero żądanej informacji. Ustawa o dostępie do informacji publicznej służyć ma wdrażaniu transparentności życia publicznego, możliwości oceny funkcjonowania organów państwa zgodnie ze standardami przyjętymi w demokratycznym państwie. Takie okoliczności nie zachodzą w zakresie przedmiotowego wniosku. Żądana informacja nie wiąże się z funkcjonowaniem samej instytucji jako takiej.
Ponadto organ zaznaczył, że akta sądowe, repertoria, wykazy i wokandy zawierają dane osobowe. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz innych tajemnic ustawowo chronionych. Ochronie podlegają dane dotyczące osób fizycznych, nawet jeżeli pełnią one funkcje publiczne bądź kierownicze, jeżeli nie są to informacje związane z pełnionymi obowiązkami, a więc nie mają wpływu na ich wykonywanie.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. J. wniósł o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
a) art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez wydanie decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy przepis prawa nie przewiduje takiej formy załatwienia sprawy w zakresie, w jakim Prezes Sądu Rejonowego twierdzi, że w ogóle nie posiada informacji żądanej przez wnioskodawcę;
b) art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej zwanej w skrócie "k.p.a.") w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez błędne przyjęcie, że Prezes Sądu Rejonowego nie jest w posiadaniu żądanej informacji, gdy tymczasem takie dane organ ten musi posiadać nie tylko w aktach prowadzonych spraw, ale także w repertoriach, ponieważ co do zasady uwzględnienie wniosku lub jego odmowa następuje w formie postanowienia;
c) naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez jego błędne niezastosowanie wskutek błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że sprawy związane z wyłączeniem sędziego nie mają związku z funkcjonowaniem instytucji, tj. nie mają żadnego związku z funkcjonowaniem Sądu Rejonowego, czy też nie wpływają na wewnętrzne funkcjonowanie Sądu Rejonowego;
d) naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez zamieszczenie w treści uzasadnienia faktycznego decyzji elementów nie mających związku ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, a dotyczących m. in. kwestii zagubienia korespondencji.
Decyzją z dnia 15 lutego 2013 roku, nr [...], Prezes Sądu Okręgowego, po rozpoznaniu odwołania M. J. od decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, dotyczącej (jak wskazał organ) "udostępnienia informacji publicznej w oparciu o art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz odmowy udostępnienia informacji publicznej w oparciu o art. 5 ust. 1 i 2, art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 3 oraz art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej", działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżoną decyzją organ I instancji udzielił wnioskodawcy informacji dotyczącej przypadków "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw i jednocześnie odmówił wnioskodawcy udzielenia informacji dotyczącej podania podstaw prawnych oraz częstotliwości "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw. Organ stwierdził również, że informacja, o którą wnosił wnioskodawca, została mu udzielona. Wprawdzie wystarczyło udzielić jej w formie pisemnej odpowiedzi, brak jest jednak podstaw, aby decyzję uchylać. Fakt, że art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej nakazuje nadanie formy decyzji odmowie udzielenia informacji publicznej, nie stoi bowiem na przeszkodzie udzieleniu informacji publicznej w drodze decyzji. Organ stwierdził nadto, że ustalenie Prezesa Sądu, iż żądana informacja - dotycząca podania podstaw prawnych oraz częstotliwości "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw, nie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy jest trafne, a podnoszone w odwołaniu okoliczności nie dają podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
W skardze na powyższą decyzję M. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Rejonowego oraz o zasądzenie od Prezesa Sądu Okręgowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
a) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez nieuchylenie decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 r. i nieumorzenie postępowania administracyjnego wskutek błędnego nieuwzględnienia zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia przepisu prawa materialnego mającego wpływ na treść ww. decyzji, a polegającego na naruszeniu art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej;
b) art. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt. 3 i 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez wadliwe przyjęcie, że fakt ustalenia przez organ władzy publicznej (Prezesa Sądu Rejonowego) w ramach swojego urzędu
i w ramach wykonywania swoich zadań publicznych przypadków "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw oraz podstawy prawnej i częstotliwości, nie stanowi informacji publicznej;
c) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez brak uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że żaden przepis ustawy o dostępie do informacji publicznej nie przewiduje wydania decyzji administracyjnej dla odmowy udzielenia informacji, która nie jest informacją publiczną. Formą załatwienia takiej sprawy jest zawiadomienie. Ponadto organy uchyliły się od należytego uzasadnienia zaskarżonych decyzji.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że żądana przez skarżącego informacja ma charakter informacji publicznej. Jednakże ze względu na przepisy szczególne w stosunku do ustawy o dostępie do informacji publicznej, tj. art. 156 k.p.k. oraz art. 9 i 525 k.p.c., prawo dostępu do takiej informacji zostaje ograniczone. Udostępnienie bowiem informacji o postępowaniach, które są regulowane przez ww. przepisy, w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, prowadziłoby w istocie do obejścia prawa, co należy uznać za niedopuszczalne.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Organy władzy sądowniczej należy zaliczyć do organów władzy publicznej, które zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.) są podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej. Uznać zatem należało, że co do zasady Prezes Sądu Rejonowego oraz Prezes Sądu Okręgowego, wydający zaskarżone w przedmiotowej sprawie decyzje, są podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej.
Wydające w niniejszej sprawie decyzje organy, odmawiając udostępnienia skarżącemu informacji objętej wnioskiem złożonym w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, wskazywały w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć, że żądana informacja nie jest informacją publiczną podlegającą udostępnieniu w rozumieniu ww. ustawy, a ponadto organ I instancji stwierdził, że nie jest w posiadaniu żądanej informacji, przy czym w tym zakresie wywodził, że nie posiada danych dotyczących zaginięć korespondencji w sądzie, o co w niniejszej sprawie skarżący nie pytał. Organ ten wskazywał również na regulacje szczególne zawarte w art. 156 k.p.k., art. 38 § 1 k.p.w. w zw. z art. 156 k.p.k., oraz art. 9 zd. 2 i art. 525 k.p.c., podnosząc, że udzielenie wnioskodawcy żądanej informacji stanowiłoby obejście tych przepisów.
W ocenie Sądu wydane w niniejszej sprawie w powyższym zakresie decyzje organów obu instancji nie są prawidłowe.
Dodatkowo organ II instancji błędnie uznał, że Prezes Sądu Rejonowego decyzją z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...], udzielił wnioskodawcy informacji dotyczącej przypadków wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw. Zdaniem Sądu, dokument Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, oznaczony numerem [...], stanowi zarówno pismo zawierające informację publiczną udzieloną skarżącemu (w dokumencie tym Prezes Sądu informuje bowiem wnioskodawcę o tym, że w Sądzie Rejonowym były przypadki "wyłączania się" sędziów od rozpatrywania spraw), jak i decyzję organu I instancji o odmowie udzielenia informacji (która znajduje się pod częścią informacyjną). Wynika to wprost z redakcji tego dokumentu. Błędne odczytanie treści tego dokumentu spowodowało, że organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...] w zakresie w jakim dotyczyła ona udostępnienia informacji publicznej, mimo, że decyzja organu I instancji takiego rozstrzygnięcia nie zawierała.
Zgodnie z art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej zwanej w skrócie "k.p.a.", organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
3) umarza postępowanie odwoławcze.
Z § 2 ww. artykułu wynika nadto, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Z zacytowanych powyżej przepisów jasno wynika, że organ odwoławczy nie może orzekać o czymś co nie zostało objęte rozstrzygnięciem organu I instancji zawartym w decyzji, która została zaskarżona wniesionym przez stronę odwołaniem. Wydanie zatem decyzji, którą organ II instancji utrzymuje w mocy czynność materialno-techniczną organu I instancji (niestanowiącą decyzji), rażąco narusza ww. przepis.
Z tej też przyczyny Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), wobec zaistnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...] w zakresie w jakim dotyczyła ona udostępnienia informacji publicznej.
Sąd uznał również, że organy obu instancji błędnie zakwalifikowały informacje objęte wnioskiem skarżącego z dnia 1 lutego 2013 roku, jako informacje niestanowiące informacji publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej (co zresztą przyznał sam organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę).
W ocenie Sądu wniosek skarżącego z dnia 1 lutego 2013 roku w całości dotyczył udostępnienia informacji publicznej.
Zgodnie z art. 61 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 roku - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (ust. 1). Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (ust. 2). Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (ust. 3). Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy (ust. 4).
Natomiast art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowi, że każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5, prawo dostępu do informacji publicznej, zwane w ustawie "prawem do informacji publicznej".
Pojęcie informacji publicznej ustawodawca zdefiniował w art. 1 ust. 1 i art. 6 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W świetle tych przepisów informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 powołanej ustawy. Z treści tych przepisów wynika, że informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa.
Informacja publiczna dotyczy sfery faktów. Jest nią treść dokumentów wytworzonych przez organy władzy publicznej i podmioty niebędące organami administracji publicznej, treść wystąpień, opinii i ocen przez nie dokonywanych, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą. Informację publiczną stanowi więc treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej, związanych z nim, bądź w jakikolwiek sposób dotyczących go. Są nią zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez organ wytworzonych, jak i te, których używa się przy realizacji przewidzianych prawem zadań.
Art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowi, że udostępnieniu podlega informacja publiczna o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych. W art. 6 ust. 2 ustawy zawarta została legalna definicja dokumentu urzędowego, zgodnie z którą jest nim treść oświadczenia woli lub wiedzy utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy.
W niniejszej sprawie skarżący wnosił o "podanie czy w Sądzie Rejonowym były przypadki wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw, a jeżeli tak, podanie podstaw prawnych oraz częstotliwości". Organ I instancji poinformował go, że takie przypadki były, a więc częściowo żądanej informacji publicznej udzielił, jednak odmówił wskazania podstaw prawnych i częstotliwości tych wyłączeń.
Zgodnie z art. 48 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.) - dalej zwanej w skrócie "k.p.c.", sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:
1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron;
5) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.
Z art. 48 § 3 k.p.c. wynika, że sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie, nie może orzekać co do tej skargi.
Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48 k.p.c., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie
(art. 49 k.p.c.).
Z art. 52 § 1 k.p.c. wynika zaś, że w postępowaniu cywilnym o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.
Podobną regulację dotyczącą wyłączenia sędziego zawiera ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. nr 89, poz. 555 ze zm.) - dalej zwana w skrócie "k.p.k.". Z art. 40 § 1 k.p.k. wynika, że w sprawach karnych sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli:
1) sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio,
2) jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną z tych osób,
3) jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany z jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli,
4) był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły,
5) brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, albo prowadził postępowanie przygotowawcze,
6) brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie,
7) brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone,
8) (uchylony),
9) brał udział w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono sprzeciw,
10) prowadził mediację.
Z § 3 tego artykułu wynika również, że sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o wznowienie lub zaskarżonego w trybie kasacji, nie może orzekać co do tego wniosku lub tej kasacji.
Przepis art. 41 § 1 k.p.k. stanowi zaś, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
W postępowaniu karnym wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony (art. 42 § 1 k.p.k.). Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna wyłączająca go z mocy art. 40 k.p.k., wyłącza się, składając oświadczenie na piśmie do akt, a na jego miejsce wstępuje inny sędzia (vide - art. 42 § 2 k.p.k.).
Zgodnie z art. 42 § 4 k.p.k., poza wypadkiem określonym w art. 42 § 2 k.p.k. o wyłączeniu sędziego orzeka sąd, przed którym toczy się postępowanie; w składzie orzekającym w kwestii wyłączenia nie może brać udziału sędzia, którego dotyczy wyłączenie. W razie niemożności utworzenia takiego składu sądu, w kwestii wyłączenia orzeka sąd wyższego rzędu.
Ponadto, zgodnie z art. 16 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 roku, poz. 395), - zwanej w skrócie "k.p.w.", do wyłączenia sędziego w tych postępowaniach stosuje się odpowiednio przepisy art. 40, 41 i 42 §§ 1-3 k.p.k. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga inny równorzędny skład sądu, przed którym sprawa się toczy. W razie niemożności utworzenia takiego składu o wyłączeniu orzeka sąd wyższego rzędu (art. 16 § 2 k.p.w.).
W ocenie Sądu, wszystkie orzeczenia sądów powszechnych wydawane w sprawach toczących się przed tymi sądami, w tym również orzeczenia sądów dotyczące wyłączenia sędziego, stanowią ponad wszelką wątpliwość dokument urzędowy w rozumieniu
art. 6 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Stanowią zatem informację publiczną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2010 roku, sygn. akt I OSK 1811/10; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1938/10; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2011 roku, sygn. akt I OSK 933/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2012 roku, sygn. akt II SA/Wa 225/12, wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Również oświadczenie sędziego składane do akt sprawy w przedmiocie wyłączenia jest dokumentem urzędowym zdefiniowanym w art. 6 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Sędzia jest bowiem funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego (vide art. 115 § 13 pkt 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.
- Kodeks karny - Dz. U nr 88, poz. 553 ze zm.), a oświadczenie o wyłączeniu składa do akt sprawy w ramach swoich kompetencji i obowiązków.
Skoro zatem zarówno orzeczenia sądów wydawane w przedmiocie wyłączenia sędziego, jak i oświadczenia sędziów składane w tej kwestii, stanowią informację publiczną, informacją tą jest również wynikająca z tych dokumentów podstawa prawna wyłączenia oraz częstotliwość wyłączeń. Należy przy tym zgodzić się ze skarżącym, że sprawy związane z wyłączeniem sędziego niewątpliwie mają związek z funkcjonowaniem sądu jako instytucji, w tym Sądu Rejonowego, ponieważ wpływają na skład sędziowski w danej sprawie.
Wbrew uzasadnieniu decyzji Prezesa Sądu Rejonowego, zakwalifikowaniu żądanej informacji do informacji publicznej nie stały przy tym na przeszkodzie przepisy art. 156 k.p.k. oraz art. 9 i art. 525 k.p.c. Należy bowiem rozróżnić wnioski o udostępnienie informacji znajdujących się w aktach sądowych pochodzące od stron i uczestników tych postępowań od pochodzących od innych podmiotów. Do tych pierwszych znajdują zastosowanie odpowiednie przepisy zawarte w ustawach regulujących postępowanie sądowe stanowiące o prawie dostępu strony i uczestników postępowania do akt sprawy. Dostęp innych osób do informacji zawartych w aktach sądowych opiera się na zasadach przewidzianych w ustawie o dostępie do informacji publicznej (zob. M. Jaśkowska "Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego" Toruń 2002, s. 49 - 50). Informacja o treści orzeczenia sądu jest zatem, dla osoby niewystępującej jako strona postępowania, informacją publiczną (o sprawach publicznych według art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej), bowiem stanowi informację o treści rozstrzygnięcia organu władzy publicznej, jakim jest sąd - art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tejże ustawy. (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 sierpnia 2010 roku, sygn. akt II SAB/Bk 25/10, Baza Orzeczeń Lex nr 598811; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 listopada 2007 roku, sygn. akt II SAB/Kr 73/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie rzecz się ma z oświadczeniem sędziego składanym w tym przedmiocie, które stanowi dokument urzędowy znajdujący się w aktach sprawy. Należy przy tym zauważyć również, że z akt niniejszej sprawy nie wynika aby skarżący był stroną jakiegokolwiek postępowania, którego dotyczy złożony przez niego wniosek.
W konsekwencji należało uznać, że żądana przez skarżącego informacja dotycząca przypadków wyłączania sędziów od rozpatrywania spraw jest informacją publiczną, która
- co jest oczywiste, pozostaje w całości w posiadaniu Prezesa Sądu Rejonowego. Tego rodzaju informacji domagał się skarżący wnosząc o udzielenie informacji poprzez podanie, czy w Sądzie Rejonowym były przypadki wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw oraz podanie podstaw prawnych i częstotliwości wyłączania się sędziów. Co za tym idzie, organy obu instancji orzekające w przedmiotowej sprawie - uznając, że żądana informacja, w zakresie podstawy prawnej oraz częstotliwości wyłączania się sędziów, nie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej, naruszyły przepisy art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a w związku z art. 6 ust. 2 tej ustawy poprzez ich błędną wykładnię.
W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Sądu Rejonowego wskazywał także na szereg innych (niż opisane powyżej) okoliczności, które miałyby uzasadniać wydanie decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji w zakresie dotyczącym podstaw prawnych oraz częstotliwości wyłączania się sędziów Sądu Rejonowego w od rozpatrywania spraw.
Wskazywane przez organ utrudnienia, jakie mogłyby się wiązać z wyszukaniem i przygotowaniem żądanej informacji do udostępnienia, a w szczególności konieczność wytworzenia informacji w żądanej formie na podstawie danych zawartych w aktach spraw, czy też repertoriach, nie może stanowić samoistnej podstawy odmowy udostępnienia informacji publicznej. Konieczność poświęcenia znacznego nakładu pracy w celu stworzenia wykazu spełniającego żądanie wnioskodawcy wskazuje natomiast na charakter żądnej informacji publicznej, która w ocenie Sądu stanowić będzie - przy tak szeroko sformułowanym jak w piśmie skarżącego z dnia 1 lutego 2013 roku zakresie żądania, informację przetworzoną.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do uzyskania informacji publicznej, w tym do uzyskania informacji przetworzonej, przy czym uzyskać informację przetworzoną wnioskodawca może jedynie w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. W przypadku zgłoszenia wniosku o udzielenie tego typu informacji organ powinien zatem wezwać wnioskodawcę do wykazania w stosownym terminie, że udostępnienie informacji publicznej przetworzonej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Jeżeli wnioskodawca tego nie wykaże, organ zobowiązany jest wydać decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy.
Do trybu udostępnienia informacji publicznej przetworzonej stosuje się także art. 15 ustawy o dostępie do informacji publicznej, Z przepisu tego wynika, że jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom
(art. 15 ust. 1 cyt. ustawy). Takimi dodatkowymi kosztami mogą być zarówno koszty rzeczowe - w tym wartość materiałów lub nośników informacji, jak i koszty osobowe, tj. koszty pracy wykraczające poza normalne koszty funkcjonowania podmiotu zobowiązanego.
Mając powyższe na uwadze, w celu prawidłowego ustalenia sposobu przetworzenia informacji żądanej przez skarżącego, orany powinny były zwrócić się do skarżącego o sprecyzowanie żądania, m. in. poprzez podanie, jakiego okresu działalności Sądu Rejonowego dotyczy jego wniosek, czy dotyczy wszystkich wydziałów, a nadto, czy dotyczy wszystkich spraw związanych z wyłączeniem sędziego, a więc również tych z wniosku strony i wszczynanych z urzędu, czy też - na co wskazywałoby zawarte we wniosku skarżącego sformułowanie "przypadki wyłączania się sędziów" tylko tych z wniosku sędziego lub spowodowanych oświadczeniem samego sędziego. Wówczas organy mogłyby właściwie ocenić rzeczywiste koszty rzeczowe i osobowe przetworzenia żądanej informacji. Ponadto takie sprecyzowanie wniosku pozwoliłoby wnikliwie zbadać zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej przesłankę uzyskania informacji publicznej przetworzonej, a więc ocenić, czy rzeczywiście żądane przez skarżącego informacje winny być mu udzielone, ponieważ jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego.
Prezes Sądu Rejonowego powołał się także na okoliczność podlegania ochronie danych osobowych, zawartych w aktach sądowych, repertoriach, wykazach i wokandach, jednak nie wyjaśnił, w jakich dokumentach i jakiego rodzaju dane osobowe uniemożliwiają udzielenie informacji publicznej w zakresie objętym żądaniem skarżącego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji musi zawierać także oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2 ww. ustawy, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji.
Należy w tym miejscu podkreślić, że skoro organy wydały w niniejszej sprawie decyzje na podstawie art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej, zatem winny były przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zastosować do całego procesu wydawania decyzji, a więc także do kwestii związanych z ustaleniem zakresu wniosku, stanu faktycznego sprawy oraz uzasadnienia decyzji (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. II SA/Wa 2259/11, Baza Orzeczeń LEX nr 1109199). W niniejszej sprawie, jak to już wyżej wykazano, organy nie dokonały prawidłowych ustaleń, naruszając art. 7 k.p.a. w związku z art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Nie wyjaśniły także wnikliwie swojego stanowiska, naruszając art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Słusznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 1995 roku (sygn. SA/Lu 2479/94, Baza Orzeczeń LEX nr 27106) podkreślił, że jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności jest obowiązek organów należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków "sine qua non" skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma zatem nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie stron postępowania do organów administracyjnych. W niniejszej sprawie tymczasem organ II instancji w zasadzie w ogóle nie wyjaśnił z jakich przyczyn uznał, że żądana przez skarżącego informacja dotycząca podania podstaw prawnych oraz częstotliwości wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw nie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Stwierdził bowiem jedynie, że takie ustalenie organu I instancji jest trafne. Takie lakoniczne stwierdzenie, w ocenie Sądu, w zasadzie uniemożliwia ustalenie na jakiej podstawie organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części odmownej. Natomiast Prezes Sądu Rejonowego - uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, częściowo wskazywał na okoliczności w ogóle niestanowiące przedmiotu niniejszej sprawy, a co za tym idzie, niemające znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Przykładowo, dla uzasadnienia stwierdzenia, że nie dysponuje żądaną informacją, powoływał się na okoliczności dotyczące przypadków zaginięcia korespondencji w sądzie. W uzasadnieniu zwarł również wywód dotyczący oceny dokumentu wokandy sądowej.
Należy również zauważyć, że zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej jedynie odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następuje w drodze decyzji. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, że do decyzji, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że:
1) odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni,
2) uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji zawiera także imiona, nazwiska i funkcje osób, które zajęły stanowisko w toku postępowania o udostępnienie informacji, oraz oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji.
Z ww. przepisu wynika, że decyzja o odmowie udzielenia informacji publicznej jest to decyzja charakterystyczna dla postępowania, którego przedmiotem jest informacja stanowiąca informację publiczną w rozumieniu tej ustawy. W przypadku gdy żądanie nie dotyczy informacji publicznej, organ odmawia jej udostępnienia zwykłym pismem, sporządzonym z zachowaniem przewidzianych terminów. Skoro zatem organy w niniejszej sprawie twierdziły, że żądana przez M. J. informacja nie stanowi informacji publicznej, czy też, że nie są w jej posiadaniu, to niedopuszczalne było wydanie w tej materii decyzji przewidzianej w art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Uznając, że zgłoszone żądanie udzielenia określonych informacji nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ustawy, organy nie powinny były odmawiać udzielenia informacji w formie decyzji administracyjnej. W takiej sytuacji powinny bowiem załatwić zgłoszone we wniosku żądanie w drodze pisma (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 50/06, Lex nr 291197; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 707/10 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 8/11, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym miejscu należy także podkreślić, że również udzielenie informacji publicznej na gruncie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, lecz w formie czynności materialno-technicznej, przybierającej postać pisma zawierającego żądaną informację publiczną. Udzielenie zatem informacji przez Prezesa Sądu Rejonowego o występowaniu w tym Sądzie przypadków wyłączania się sędziów od rozpatrywania spraw w formie pisma z dnia 4 lutego 2013 roku należało ocenić jako prawidłowe. Forma decyzji administracyjnej została bowiem
w art. 16 ust. 1 ustawy zastrzeżona wyłącznie dla rozstrzygnięcia polegającego na odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz umorzeniu postępowania, nie zaś dla udostępnieniu informacji publicznej. Gdyby organ udzielił informacji publicznej w drodze decyzji, wydałby decyzję bez podstawy prawnej.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku w zakresie w jakim dotyczyła ona odmowy udostępnienia informacji publicznej, a także decyzja organu I instancji, zostały wydane z opisanym powyżej naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i z tych przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w opisanym powyżej zakresie oraz w całości decyzję Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 4 lutego 2013 roku, nr [...];
O kosztach postępowania w postaci wpisu od skargi Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę Prezes Sądu Rejonowego winien przede wszystkim ustalić dokładny zakres żądania skarżącego, a następnie rozpoznać jego wniosek, mając na uwadze powyższe rozważania Sądu. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
