I SA/Gl 1363/12

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 4 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej K.p.a.) decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (Nr [...] ), którą odmówiono M. L. (dalej zwany stroną lub wnioskodawcą) umorzenia należności składkowych.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż w dniu 24 maja 2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wpłynął wyrok Sądu Okręgowego w G. w sprawie oddalenia odwołania od decyzji ZUS (Nr [...]; sygn. akt [...]). Do wyroku załączono złożone przez stronę pismo - odwołanie z dnia 10 stycznia 2012 r. od powołanej wyżej decyzji ZUS oraz pismo procesowe odwołującego z dnia 7 marca 2012 r. W treści przedmiotowych pism strona sformułowała wniosek o umorzenie należności z tytułu składek.

Organ wskazał ponadto, iż zgodnie z prawomocną decyzją ZUS Oddział w Z. z dnia [...] r. (Nr [...] ) strona jako spadkobierca odpowiada za zobowiązania spadkodawcy - zmarłej w dniu [...] 2011 r. J. L.. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek strona podniosła, iż śmierć matki spowodowała trudną sytuację rodzinną oraz materialno-finansową, co wiązać należy z pozostałymi do spłaty zobowiązaniami finansowymi, bezrobociem i odmową wypłaty przez ZUS renty rodzinnej z powodu braku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Wskazano, iż zgodnie z decyzją z dnia [...] roku (Nr [...] ) ZUS Oddział w Z. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, w tym: należności w części finansowanej przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. ubezpieczenia społeczne za okres: 08/2004-12/2004, 03/2005-12/2005, 04/2006-11/2006 - należność główna: 1.231,08 zł; Fundusz Pracy i FGŚP za okres: 08/2004-10/2004, 12/2004 03/2005-06/2005, 05/2006-08/2006 - należność główna: 103,33 zł; plus odsetki, jakie naliczono od należności głównej (składek) na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności, tj. 24.05.2012 roku w kwocie 1.665,00 zł (w tym odsetki od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych: 842,00 zł). Odsetki naliczane są od dnia wymagalności do dnia zapłaty włącznie. Należności ubezpieczonego będącego płatnikiem składek (składki za osobę prowadząca działalność gospodarczą) na podstawie art. 28 ust. 1-3 oraz 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. ubezpieczenia społeczne za okres: 08/2001-11/2001, 09/2002-12/2002, 01/2004, 06/2004-03/2007, 06/2007-01/2011 - należność główna: 32.239,47 zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres: 09/2002, 12/2002-01/2003, 03/2003-05/2003, 07/2003-01/2004, 09/2004, 01/2005-03/2005, 06/2006, 11/2007, 02/2008-05/2008, 09/2008, 11/2008-02/2009, 02/2009, 02/2010, 09/2010, 12/2010-01/2011 - należność główna: 4.231,27 zł; Fundusz Pracy i FGŚP za okres: 11/2011-09/2002, 12/2002-12/2003, 06/2004-10/2004, 12/2004-06/2005, 01/2006-03/2006, 05/2006-08/2006, 12/2006, 11/2007, 03/2008, 11/2008- 02/2009, 02/2010, 09/2010, 12/2010-01/2011 -należność główna: 1.789,48 zł; plus odsetki, jakie naliczono od należności głównej (składek) na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 24.05.2012 roku w kwocie 23.444,00 zł; plus koszty upomnienia w kwocie: 158,40 zł. W uzasadnieniu odmowy umorzenia należności z tytułu składek wskazano, iż nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Jednocześnie stwierdzono, iż nie zachodzą dostateczne przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Odmawiając umorzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. uznał, iż nie jest możliwa spłata należności z tytułu składek na ubezpieczenia w sposób jednorazowy i krótkoterminowy bez istotnego uszczerbku dla sytuacji finansowej i możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych przez stronę. Jednocześnie spłata długu względem ZUS pomimo aktualnie niekorzystnych uwarunkowań finansowych i rodzinnych - nie została całkowicie wykluczona w okresie długoterminowym z racji braku przeciwwskazań do podejmowania przez stronę działalności zawodowej i zarobkowej w określonej perspektywie czasowej (brak przeciwwskazań zdrowotnych do zatrudnienia, np. orzeczonej niezdolności do pracy). W decyzji ZUS wskazano, iż podjęcie spłaty zadłużenia wydaje się możliwe po uzyskaniu stałego źródła utrzymania oraz uwzględnieniu możliwości finansowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia strona przywołała treść paragrafu 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i wskazała ponownie na swoją trudną sytuację rodzinną, jak i materialno-finansową z uwagi, na którą nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki i pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca wskazał, iż jest osobą młodą, uczącą się, pozostającą bez jakiegokolwiek wsparcia (sieroctwo całkowite). Nie pracuje i nie posiada żadnych praw do świadczeń pieniężnych. Strona wyjaśniała, iż środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w wysokości 105.500,00 zł. przeznaczyła na pokrycie bieżących potrzeb związanych z utrzymaniem i nauką oraz spłatę innych zobowiązań, w tym zaległości podatkowych oraz wyjaśniała, że posiada środki pieniężne zdeponowane na rachunku bankowym w kwocie ok. 18.000 zł., które wystarczą na utrzymanie jedynie na okres około roku. Strona wyjaśniała również, iż posiada prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] , jednakże nieruchomość ta stanowi lokal, w którym aktualnie zamieszkuje a ewentualna sprzedaż mieszkania w celu pokrycia należności z tytułu składek spowoduje daleko idące niekorzystne skutki. Wnioskodawca wyjaśniał również, iż uczęszcza do ostatniej klasy liceum i zamierza kontynuować naukę na studiach, a zatem możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia będzie ograniczone podobnie jak możliwość podjęcia spłaty należności w szczególności w obliczu konieczności opłacenia nauki.

Wobec wskazania przez Zakład, iż spłata należności nie jest wykluczona w okresie długoterminowym strona powołała wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 maja 2009 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 71/09 (LEX nr 558761) zgodnie, z którym: "[...] przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności [...]".

Ustosunkowując się do stwierdzenia zawartego w treści skarżonej decyzji, zgodnie, z którym: "[...] spełnienie żądania umorzenia chociażby części zaległości składkowych stoi w sprzeczności z interesem publicznym [...]" – strona powołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2011 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 172/10 (Legalis), w którym wskazano, iż: "[...] błędny jest pogląd, że publicznoprawny, a przez to uprzywilejowany charakter należności składkowych uzasadnia odmowę ich umorzenia [...]".

Po przeprowadzeniu postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych ww. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej ustawą o s.u.s) należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (z zastrzeżeniem ust. 3a). Podkreślono, iż przy ustaleniu całkowitej nieściągalności należy rozpatrzyć okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6; to jest, gdy: naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wskazano, że ponadto stosownie do art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ zaznaczał, iż w treści powyżej cytowanej formuły podkreślenia wymaga zapis: "Zakład może umorzyć należności (...) jeżeli zobowiązany wykaże (...)". Wskazano, iż w przedmiotowej sprawie przy ustaleniu szczególnych okoliczności, o których mowa w treści rozporządzenia rozpatrzyć należy sytuacje określone w punktach 1, 2 i 3, to jest: w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, ponieważ ZUS nie jest zobligowany do umorzenia należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości, nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje trwałą rezygnację Zakładu z całości lub części należności. Zastosowanie omawianej instytucji mogą, zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności; takie, na które osoba zobowiązana nie miała wpływu lub które były niezależne od jej postępowania, jak np. spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji osoby zobowiązanej i jej rodziny lub znaczne obniżenie zdolności płatniczej. Jednocześnie zakład wskazał, iż należności z tytułu składek w znaczny sposób zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje ZUS, a w konsekwencji zapobiegają powiększaniu długu publicznego. Wszystkie przesłanki umorzenia należności z tytułu składek powinny być rozpatrywane nie tylko w kontekście sytuacji finansowej strony, ale także w odniesieniu do bieżącego stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu decyzji w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, organ podkreślił znaczenie sytuacji całkowitej nieściągalności, którą to sytuację jak podkreślono w przypadku strony wyznaczają okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3, pkt 5 i 6 ustawy o s.u.s. W związku z tym organ podkreślał, iż należało rozważyć przede wszystkim, czy zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia względem ZUS. Podkreślono, iż przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o s.u.s nie stanowi w rozpatrywanym przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności. Brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję nie został poparty stwierdzeniem naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Okoliczność, o której mowa nie wystąpiła w przypadku strony. Ponadto wskazano, iż strona posiada prawo do nieruchomości objętej księgą wieczystą KW nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G.. Nieruchomość stanowi lokal mieszkalny położony w G. przy ul. [...] o pow. całkowitej 54,20 m2 .oraz wskazano, że na przedmiotowej nieruchomości została ustanowiona hipoteka przymusowa na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w kwocie 95.935,59 zł.

Organ podał również, iż nie pozostaje oczywistym, że postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS nie zostało wszczęte w rozpatrywanym przypadku. W ocenie organu z nakreślonego powyżej stanu faktycznego wynika, iż w tymże przypadku nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia

W dalszej części uzasadnienia wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s, w związku z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia, należało rozważyć aktualną sytuację wnioskodawcy w aspekcie występowania szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. Wyjaśniono przy tym, iż ze zgromadzonej dokumentacji dowodowej w sprawie oraz informacji posiadanych z urzędu przez organ administracyjny wynika, że strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Kontynuuje naukę w zaocznym liceum ogólnokształcącym dla osób dorosłych i pozostaje na ostatnim roku nauki. Nie posiada praw do świadczeń pieniężnych. Nieopłacenie przez płatnika składek J. L. składek na ubezpieczenia społeczne spowodowało odmowę przyznania stronie przez ZUS Oddział w Z. prawa do renty rodzinnej. Przyznanie świadczenia możliwe byłoby jedynie po opłaceniu zaległych należności. Podano, że strona figuruje w ewidencji osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w G. bez prawa do zasiłku (wg informacji zaewidencjonowanych w systemie ZUS KSI). Podano, iż z przedłożonego przez stronę zeznania podatkowego (PIT-39) za rok 2011, jak również pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia 12 lipca 2012 r. wynika, iż we wskazanym roku podatkowym strona osiągnęła przychód w kwocie: 105.500,00 zł wynikający z odpłatnego zbycia nieruchomości. Według oświadczenia strona posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie około 18.000 zł., które stanowią środki bieżącego utrzymania (zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Wskazano także, iż strona powołała i udokumentowała następujące miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: czynsz: 531,62 zł; energia elektryczna: 112,37 zł; gaz: 34,19 zł; internet: 45,37 zł; w sumie: 723,55 zł. Wskazano, iż strona przedłożyła dowody opłat powołanych przez siebie wydatków i nie wykazała zadłużenia z powyższego tytułu. Wobec tego organ skonstatował, iż aktualnie pomimo braku stałego źródła dochodu w przypadku strony nie dochodzi do sytuacji związanej z brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wskazano także, iż w dniu 4 czerwca 2012 r. strona oświadczyła, iż posiada zaległości podatkowe względem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. w kwocie: 7.226,83 zł. (do akt sprawy załączono upomnienie egzekucyjne oraz tytuł wykonawczy wystawiony przez powołany organ podatkowy). Podano także, iż strona przedłożyła potwierdzenia transakcji bankowych dotyczących wpłat z tytułu zaległości podatkowych na kwotę 3.626 zł. Wyjaśniono przy tym, iż zgodnie z informacją Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. sporządzoną na dzień 12 lipca 2012 r. strona nie posiada zaległości podatkowych wobec tamtejszego urzędu skarbowego, bowiem przedmiotowe należności zostały uregulowane. ZUS skonstatował, iż z powyższego wynika, iż nie wykazano w sposób dostateczny przesłanek do umorzenia powołanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Wyjaśniono, iż we wniosku o umorzenie nie powołano argumentów nawiązujących do sytuacji poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości jej dalszego prowadzenia. Podkreślono, iż strona nie prowadziła działalności gospodarczej a na powstanie zadłużenia względem ZUS wpłynęły czynniki o charakterze odmiennym od wskazanych powyżej. Zgodnie z powyższym w sprawie nie wystąpiła okoliczność, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wskazano także, iż w sprawie nie powołano okoliczności zdrowotnych. Nie zachodzą, zatem szczególnie uzasadnione okoliczności przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiające stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w rozumieniu cytowanych powyżej przepisów rozporządzenia - § 3 ust. 1 pkt 3. Organ podkreślił, iż w związku z powyższym, iż: w niniejszym przypadku nie zachodzi przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, jak również nie zachodzą dostateczne przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji ZUS z dnia 1 października 2012 r. podkreślono także, iż z podsumowania sytuacji, w jakiej strona się znajduje wynika, że aktualnie nie posiada wystarczających środków finansowych służących spłacie należności z tytułu składek bez istotnego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej i materialnej oraz możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych następuje w sposób bieżący w ramach obecnie posiadanych zasobów materialno-finansowych. Strona poszukuje stałego źródła utrzymania, co wyraża się w pozostawaniu zarejestrowanym we właściwym urzędzie pracy oraz brakiem obiektywnych przeciwwskazań do zatrudnienia (brak stwierdzonych ograniczeń zdrowotnych). Nadmieniono, iż strona nie posiada zaległości płatniczych wobec innych wierzycieli (poza ZUS) a prawa tutejszego wierzyciela zostały zabezpieczone na przysługującym stronie lokalu mieszkalnym poprzez ustanowienie na nieruchomości hipoteki przymusowej, wskutek czego należności z tytułu składek nie ulegną przedawnieniu.

W odniesieniu do treści powołanego przez stronę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 maja 2009 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 71/09 (LEX nr 558761) zgodnie, z którym: "[...] przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość, i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności [...]"; Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślał, iż podstawę rozpatrzenia wniosku stanowi aktualna sytuacja faktyczna, w jakiej strona pozostaje zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i określonymi tymi przepisami przesłankami do umorzenia należności. Jednocześnie zaznaczono, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach dopuszczalnego uznania administracyjnego w związku z powoływaniem przez stronę okoliczności tworzących określone sfery prawdopodobieństwa posiada prawo do zajmowania stanowiska względem podnoszonych argumentów oraz wyciągania wniosków będących wytworem własnej analizy i interpretacji w świetle własnego interesu prawnego. ZUS nadmieniał, iż młody wiek i dobre zdrowie mogą stanowić podstawę do oczekiwania przez wierzyciela poprawy sytuacji materialnej dłużnika w określonej perspektywie czasowej w związku z możliwością uzyskiwania dochodów (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 roku w sprawie o sygn. akt II GSK 542/10).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał również stanowisko zgodnie, z którym umorzenie zaległości z tytułu składek stanowiłoby w niniejszym przypadku przedwczesną i nieuzasadnioną rezygnację z przysługujących Zakładowi należności, a zatem stoi w sprzeczności z interesem publicznym, jak i zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jednocześnie odnosząc się do treści powołanego przez stronę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2011 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 172/10; Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśniał, iż trwała rezygnacja przez ZUS z należności publicznoprawnych, których organ ten jest dysponentem, w przypadku, kiedy ze stanu rozpoznanej w świetle ustawowych przesłanek sytuacji faktycznej, w jakiej strona pozostaje wynika, że nie zachodzi sytuacja dostatecznie ważnego interesu osoby zobowiązanej uzasadniająca umorzenie - pozostaje w sprzeczności z interesem publicznym, w tym interesem pozostałych osób ubezpieczonych w ZUS. W decyzji z dnia 1 października 2012 r. zaakcentowano przy tym, iż niesłuszne jest wobec tego dowodzenie w niniejszym przypadku, iż Zakład ograniczył się jedynie do powoływania się na publiczny, a tym samym uprzywilejowany charakter należności, co stanowi interpretację uproszczoną - niezgodną z intencją tutejszego organu administracyjnego.

W skardze do Sądu M. L. (dalej zwany skarżącym) domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji ZUS z dnia [...] r., zarzucał naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to: art. 7 K.p.a., wyrażające się niedokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, dokonanym - co istotne - z pominięciem słusznego interesu obywatela - strony postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, że ujawnione w toku sprawy okoliczności faktyczne przemawiały za wydaniem decyzji odmownej w odniesieniu do jego wniosku o umorzenia zaległości względem organu rentowego; naruszenie art. 77 K.p.a. wyrażające się nierozpatrzeniem zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co skutkowało błędnym przyjęciem, że znajduję się on w sytuacji umożliwiającej spłatę zaległości na rzecz organu rentowego; art. 80 K.p.a. wyrażające się przyjęciem, że - biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy - nie dowodzi zaistnienia przesłanki umorzenia zaległości względem organu rentowego; art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. wyrażające się utrzymaniem w mocy - zaskarżoną decyzją - wcześniejszego wadliwego rozstrzygnięcia, tj. decyzji z dnia [...] r., (Nr [...] ).

Skarżący zarzucał także naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wyrażające się uznaniem, że w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do umorzenia należności organu rentowego, pomimo że ich opłacenie - biorąc pod uwagę znane organowi rentowemu okoliczności sprawy, dotyczące jego sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej - pozbawiłoby go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił, wyłącznie interes publiczny - interes osób ubezpieczonych w ZUS, o czym świadczą wywody zawarte w ostatnim akapicie zaskarżonej decyzji (uzasadnienie, str. 8). Zdaniem skarżącego organ rentowy - wbrew wyraźnemu wskazaniu, zawartemu w przepisie art. 7 K.p.a. - nie tylko nie wyjaśnił, w czym upatruje wyższości interesu publicznego nad interesem strony, ale w ogóle nie uwzględnił interesu strony w przeprowadzonym postępowaniu. Skarżący wywodził, iż powyższe wskazanie ma w niniejszej sprawie znaczenie tym bardziej, że - jakkolwiek ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe pozostawione przez mamę (czego nigdy nie kwestionował i nie kwestionuje) - to nie ponosi odpowiedzialności za powstanie (podkreślenie skarżącego) zaległości względem organu rentowego i nie miał, a nawet - z uwagi na młody wiek (pierwsze zaległości datowane są na rok 2001, kiedy to miał lat 11) - nie mógł mieć jakiegokolwiek wpływu na ich powstanie. Zdaniem skarżącego z inną bowiem sytuacją mielibyśmy do czynienia, gdyby bezpośrednio odpowiadał za powstanie zaległości prowadząc działalność gospodarczą, uchylając się jednocześnie od uiszczania świadczeń o charakterze publicznoprawnym. Nieuwzględnienie tych okoliczności (znanych organowi rentowemu z urzędu) doprowadziło skarżącego do wniosku, że organ rentowy kieruje się nie - jak wskazuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - interesem innych ubezpieczonych, a bezwzględnym fiskalizmem. Skarżący podkreślał, iż nie wyjaśniono przy tym, w jaki sposób interes, na który powołuje się organ rentowy miałby doznać uszczerbku.

Skarżący wywodził, że jeżeli miałaby to być niemożność wypłacania świadczeń z ubezpieczenia społecznego innym ubezpieczonym (czego jak wskazał może się jedynie domyślać), to sytuacja finansowa organu rentowego, choć niewątpliwie trudna, nie jest na tyle beznadziejna, aby - po pierwsze - także w niniejszej sprawie istniała konieczność dochodzenia od niego uregulowania należności, opiewających na niewyobrażalne dla niego kwoty. Po drugie zdaniem skarżącego interesu publicznego nie można wprost odnosić do potrzeb fiskalnych organu rentowego, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.

Skarżący dalszej kolejności oświadczył, że organ rentowy - dokonując rzekomo wnikliwej analizy jego sytuacji finansowej (odnosząc ją w przeważającej mierze do przesłanek "całkowitej nieściągalności" należności, na które się nawet nie powoływał, jak chociażby poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej, czy względy zdrowotne) - pominął szereg istotnych okoliczności faktycznych, bądź wyciągnął z nich konkluzje pozostające w sprzeczności z ogólnym stwierdzeniem, iż w jego sprawie nie zachodzi przesłanka do umorzenia zaległości względem organu rentowego, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, której zaistnienie wymagało szczególnego rozważenia. Skarżący podawał, iż organ rentowy ustalił, że zgromadzone środki pieniężne w wysokości 18.000 zł., które - biorąc pod uwagę także ustaloną w postępowaniu administracyjnym - sytuację osobistą i majątkową, stanowią jego jedyne źródło utrzymania. Skarżący podkreślał, iż jest osobą uczącą się, bezrobotną (pomimo podejmowanych prób znalezienia zatrudnienia, która to okoliczność nie była kwestionowana przez organ rentowy) i całkowicie (podkreślenie skarżącego) pozbawioną źródeł dochodów. W ocenie skarżącego organ rentowy dokonując wyliczenia miesięcznych kosztów utrzymania (kwota 723,55 zł) i powołując się na okoliczność, że nie posiada on zadłużenia u innych wierzycieli, bowiem uregulował ciążące na nim zobowiązania względem Urzędu Skarbowego w G. (uzasadnienie str. 6), pominął jednak okoliczność, że posiadane oszczędności stanowią wyłączne źródło jego utrzymania, które na dodatek w niedługim czasie ulegnie wyczerpaniu. Zdaniem skarżącego powyższe zaś wprost stanowi przesłankę do umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zdaniem skarżącego oczywistym jest, że nałożenie na niego obowiązku spłaty (nawet ratalnej) zaległości względem organu rentowego, pozbawi go w krótkim czasie możliwości zaspokajania jakichkolwiek potrzeb życiowych.

W dalszej kolejności skarżący wskazał, że - jakkolwiek zaskarżona decyzja miała charakter uznaniowy - to uznanie administracyjne w żadnym wypadku nie może oznaczać dowolności, jak to miało miejsce w odniesieniu do rozstrzygnięcia organu rentowego. Bez znaczenia jest przy tym zarzut organu, jakoby skarżący powoływał się na okoliczności tworzące "określone sfery prawdopodobieństwa" (uzasadnienie, str. 7), skoro także organ operuje prawdopodobieństwem, chociażby w odniesieniu do możliwości znalezienia zatrudnienia i to akurat z uwagi na brak przeciwwskazań zdrowotnych, na które w ogóle się powoływano w postępowaniu administracyjnym. Jedynie na marginesie, w odniesieniu do przywołanej "sfery prawdopodobieństwa" (znalezienia pracy) skarżący wskazał, że nie jest ona duża, skoro aktualnie posiada wykształcenie podstawowe i kontynuuję czasochłonną naukę w szkole średniej, a co powoduje, że nie jest potencjalnie atrakcyjnym pracownikiem (słabe wykształcenie, brak kwalifikacji/uprawnień zawodowych, ograniczone czasowo możliwości podjęcia pracy). Skarżący podkreślał, że nawet w przypadku podjęcia pracy (czego by sobie życzył), osiągany z niej dochód będzie na tyle niewielki, że w całości będzie obracany przez niego na zaspokajanie bieżących potrzeb życiowych, zatem jego sytuacja - w perspektywie powołanej powyżej przesłanki umorzenia zaległości -nie ulegnie zmianie, uzasadniającej odmowę wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia przez organ rentowy. Zdaniem skarżącego stąd też odwoływanie się do wyroku NSA z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 542/10, poprzez posługiwanie się argumentami o "młodym wieku i dobrym zdrowiu" (uzasadnienie, str. 7) świadczy w istocie o niezrozumieniu powoływanej podstawy umorzenia zaległości. Pozostając - jak chce tego organ rentowy -w "sferze prawdopodobieństwa" należałoby zdaniem skarżącego stwierdzić nie tylko na ile prawdopodobna jest poprawa jego sytuacji majątkowej, ale na ile prawdopodobna jest taka jej poprawa, która - pomimo konieczności uregulowania przez niego zaległych składek - pozwoli na zaspokajanie potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącego, innymi słowy, chodziłoby o poprawę znaczną, na którą nie było i nie ma widoków, do czego winien także dojść organ rentowy.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 17 lutego 2013 r. skarżący odnosząc się do twierdzeń ZUS zawartych w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, w tym podkreślał, że nie posiada środków finansowych na spłatę zaległości składkowych. Skarżący akcentował, iż ZUS nie wziął pod uwagę jego interesu, a kierował się wyłącznie interesem publicznym oraz, że nie wyjaśnił w czym upatruje wyższości tego ostatniego nad interesem strony. Skarżący akcentował, iż ZUS nie uwzględnił tego, że utrzymuje się on wyłącznie ze środków zgromadzonych na rachunku bankowym, że pozostaje bez pracy, uczy się i jest sierotą nie mogącą liczyć na pomoc rodziców. W ocenie skarżącego zachodzą przesłanki do umorzenia przejętych po zmarłej mamie zaległości składkowych, które co strona podkreśliła i tak winny być umorzone na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu składek powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551).

Na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. skarżący podtrzymał żądania skargi, a także wyjaśniał, iż zwrócił się do ZUS z zapytaniem o możliwość skorzystania z dobrodziejstwa ww. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., a na co otrzymał odpowiedź, że aby skorzystać z tzw. abolicji musiałby spłacić kwotę ok. 35 tysięcy złotych w terminie 12 miesięcy. Skarżący podkreślał przy tym, iż nadal pozostaje bez zatrudnienie oraz że nawet znalezienie pracy nie da mu możliwości zwrotu tak wysokiej kwoty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd podkreśla, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. 270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Stan faktyczny sprawy nie jest w znacznej części sporny i został przestawiony przy okazji omawiania stanowisk strony i organu, dlatego też w ocenie Sądu brak jest konieczności jego ponownego powielania. Istota sporu sprowadza się do oceny legalności decyzji ZUS, którą utrzymano w mocy decyzję ZUS odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu należności składkowych jego nieżyjącej matki.

Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 powołanej wyżej u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje ZUS podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Przechodząc do meritum rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że decyzja umorzeniowa, choć jest decyzją uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Jeśli organ podejmuje decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, to zasadniczym jego zadaniem jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i odniesienie go do przesłanek umorzenia. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej strony. Zakład zobowiązany jest dokonać ustaleń w zakresie sytuacji wnioskodawcy pod kątem przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. oraz przesłanek pomieszczonych w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia, według stanu na dzień wydania przez organ decyzji. Zobligowany jest zatem uwzględnić na dzień podejmowania decyzji w II instancji sytuację majątkową dłużnika. Niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 17/10, LEX nr 957943).

W ocenie Sądu ZUS w zaskarżonej decyzji nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wyczerpujący sposób rozpatrzenia materiału dowodowego nie może polegać na fragmentarycznej, nie do końca jasnej i po części sprzecznej ocenie faktów. Zakład zobowiązany był do uwzględnienia w decyzji wszystkich istotnych okoliczności.

Niewątpliwie brak uzyskiwania przez będącego sierotą, uczącego się skarżącego dochodów stanowi istotną okoliczność. Tak akcentowany przez organ młody wiek i perspektywy skarżącego ocenione przez ZUS jako negatywna przesłanka umorzenia należało jednak przeanalizować także od strony pozytywnej, w tym co najmniej szczegółowo zbadać jakie działania skarżący podejmował w celu znalezienia zatrudnienia i szans jakie w tym zakresie miał on na rynku pracy. Nie bez znaczenia są tu także plany skarżącego podjęcia dalszej nauki. W istocie ZUS nie analizował także sprawy i sytuacji skarżącego z uwzględnieniem tego, że w żaden sposób nie przyczynił się on do powstania przedmiotowych zaległości, bowiem odpowiada on za nie z tytułu odpowiedzialności za długi spadkowe po zmarłej matce. Przypomnieć przy tym należy, iż sam ZUS w zaskarżonej decyzji wskazał, że "zastosowanie omawianej instytucji mogą, zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności; takie, na które osoba zobowiązana nie miała wpływu lub które były niezależne od jej postępowania, jak np. spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji osoby zobowiązanej i jej rodziny lub znaczne obniżenie zdolności płatniczej."

Co ważniejsze w analizie sytuacji strony ZUS jest niekonsekwentny. Raz bowiem twierdzi, że w przypadku strony "nie wykazano w sposób dostateczny przesłanek do umorzenia powołanych w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia", to znowu w innym miejscu zaskarżonej decyzji ZUS twierdzi, że "nie zachodzą dostateczne przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia", a z kolei jeszcze w innym miejscu twierdzi, że "aktualnie nie posiada Pan wystarczających środków finansowych służących spłacie należności z tytułu składek bez istotnego uszczerbku dla Pana sytuacji finansowej i materialnej oraz możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych".

W ocenie Sądu skoro ZUS w istocie przyznał że zostały wykazane przesłanki umorzenia (ale nie w sposób dostateczny), o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia to winien był precyzyjnie przeanalizować sytuację strony i wyjaśnić dlaczego uznał, iż nie zachodzi sytuacja dostatecznie ważnego interesu osoby zobowiązanej uzasadniająca umorzenie, skoro mamy do czynienia z osobą, która stała się podmiotem zobowiązanym z tytułu odpowiedzialności za długi spadkowe matki, a na dodatek jest to osoba bardzo młoda, ucząca się, bez wykształcenia zawodowego, bezrobotna i z aspiracjami do podjęcia dalszej nauki, przy tym utrzymująca się z resztek oszczędności. Tym bardziej, że sam ZUS przyznał, iż "aktualnie" skarżący nie posiada wystarczających środków finansowych służących spłacie należności z tytułu składek bez istotnego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej i materialnej oraz możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu argumentacja ZUS, że nie zachodzi sytuacja dostatecznie ważnego interesu osoby zobowiązanej uzasadniająca umorzenie, bowiem pozostawałoby to w sprzeczności z interesem publicznym, w tym interesem pozostałych osób ubezpieczonych w ZUS, jest po części arbitralna i nie poparta w pełni zrozumiałą dla strony argumentacją, która pozwoliłaby na przyjęcie, że nie mamy do czynienia ze zbyt daleko idącą dowolnością organu. Odmawiając w przedmiotowych okolicznościach faktycznych umorzenia, ZUS winien co najmniej jasno i jednoznacznie (a nie twierdzić, że brak dostatecznych przesłanek) przeanalizować możliwości finansowe strony jak i konsekwencje jakie pociągnie za sobą brak umorzenia. Wypada podkreślić, że w tym konkretnym stanie faktycznym (całkowite sieroctwo młodej osoby, brak w istocie jakiegokolwiek przyczynienia się do powstałych zaległości składkowych) podmiot odpowiedzialny za tego rodzaju długi spadkowe ma prawo oczekiwać od organu bardzo precyzyjnej analizy jego sytuacji w kontekście obowiązujących przepisów prawa i konsekwencji jakie dla dalszych losów zobowiązanego będzie miała decyzja w sprawie umorzenie lub jego braku. W ocenie Sądu w realiach przedmiotowej sprawy powyższemu nie czyni zadość zawarte w ostatnim akapicie twierdzenie, że "w świetle ustawowych przesłanek sytuacji faktycznej, w jakiej (...) pozostaje (skarżący – dopisek Sądu) wynika, iż nie zachodzi sytuacja dostatecznie ważnego interesu osoby zobowiązanej uzasadniająca umorzenie – pozostaje w sprzeczności z interesem publicznym, w tym interesem pozostałych osób ubezpieczonych w ZUS." Sąd podziela zatem zarzut braku dostatecznego wyjaśnienia tego w czym ZUS upatruje wyższości interesu publicznego nad interesem strony. Organ winien także precyzyjnie wyjaśnić dlaczego optuje za prymatem interesu publicznego w realiach takiej sprawy jak przedmiotowa, gdy jednocześnie twierdzi w zaskarżonej decyzji, że aktualnie strona nie posiada wystarczających środków finansowych służących spłacie należności z tytułu składek, a ich spłaty nie może dokonać bez istotnego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej i materialnej oraz możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślenia wymaga także to, że w zaskarżonej decyzji ZUS nie kwestionował ponadto tego, iż skarżący jest pozbawiony jakichkolwiek bieżących źródeł dochodów, że jest osoba uczącą, bezrobotną, osieroconą i odpowiadającą za długi swojej matki, w tym zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek.

Skonstatować wobec powyższego należy, iż w niniejszej sprawie ZUS nie uzasadnił w stopniu wymaganym dla decyzji uznaniowych swoich ustaleń i wniosków, które winny być osadzone w kompletnym i bardzo precyzyjnie przeanalizowanym stanie faktycznym.

Zdaniem Sądu wydanie przez organ rentowy w sprawie decyzji uznaniowej (odmowa umorzenia bez jasnego uznania istnienia przesłanki umorzenia – ZUS twierdzi bowiem, że brak dostatecznych przesłanek), przy nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych związanych z sytuacja majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Ze względu na naruszenia przepisów o postępowaniu podnieść wobec powyższego należy, iż zgodnie z art. 7 K.p.a., to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 K.p.a., to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego oraz winna spełniać wymagania zawarte m. in. w art. 107 § 3 K.p.a.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 K.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia całego stanu faktycznego sprawy i jego oceny.

Wyjaśnienia wymaga także kwestia ewentualnego przedawnienia części należności, bowiem jak wynika z decyzji organu z dnia 9 lipca 2012 r. nieruchomość skarżącego położna przy ulicy [...] 18/1 była na etapie rozpatrywania wniosku w pierwszej instancji wolna od obciążeń hipotecznych.

Reasumując, w ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie przede wszystkim ocenić kwestie związane z przedawnieniem części składek (np. 2001 r.), gdyż ich ewentualne przedawnienie przesądza o toku możliwości orzekania w sprawie. W tym zakresie organ w uzasadnieniu decyzji odniesie się do wszystkich należności oraz uwzględni zmieniający się stan prawny. Organ zobowiązany będzie przy tym do ustalenia stanu faktycznego i jego odniesienia do podstaw prawnych umorzenia w kontekście sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej skarżącego oraz oceny tego stanu zgodnie z regułami postępowania dowodowego.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.