I SA/Wa 3/13

Uzasadnienie

T. D. i W. D. złożyli skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] czerwca 1978r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej bez zabudowań położonej w D. składającej się z działek nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha. stanowiącej w dacie przejęcia własność T. D. - syna P.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] czerwca 1978r. wydaną na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) orzekł o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości rolnej bez zabudowań położonej w D., obejmującej działki ewidencyjne o numerach [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącej w dacie przejęcia własność T. D. - syna P.

Decyzja Prezydenta Miasta D. z dnia [...] czerwca 1978r. została oparta na art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977r. W myśl tego przepisu - jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa mogły być na jego wniosek w całości lub części przejęte odpłatnie przez Państwo. Natomiast ust. 3 pow. przepisu stanowił, iż nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być przejęte w myśl ust. 1 również od właściciela, który spełniał warunki do emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ww. ustawy, jeżeli nabył on prawo do emerytury lub renty na podstawie innych przepisów. Odpłatne przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Państwa, zgodnie z art. 57 cyt. ustawy, następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy. Dyspozycja zawarta w art. 75 ust. 1 pkt 5 stanowiła jednocześnie, że przez pojęcie "naczelnika gminy" należało również rozumieć inne terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1978r. wystąpił syn byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości – T. D.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2012r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] czerwca 1978 roku.

Organ podkreślił, że na dzień wydania przez Prezydenta Miasta D. decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. T. D. s. P. miał ukończone 73 lata - pod względem wieku spełniał zatem warunki do uzyskania emerytury wskazane w art. 2 ust. 1 ww. ustawy - nabył on jednak prawo do uzyskania renty na podstawie innych przepisów o czym świadczą zeznania w/w zawarte w kwestionariuszu z dnia [...] listopada 1975 r. (w aktach sprawy). Powyższe oznacza, że w sprawie została spełniona alternatywna przesłanka, o której mowa w art. 53 ust. 3 ww. ustawy.

Organ wskazał, że wniosek T. D. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1978r. oparty został na dwóch podstawowych zarzutach. Pierwszy z nich sprowadza się do argumentu, iż przejęcie nieruchomości rolnej obejmującej działki o numerach [...] oraz [...] na rzecz Państwa na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977r. nastąpiło faktycznie z naruszeniem zasady pierwszeństwa wyrażonej w art. 43, która gwarantowała następcom rolnika pracującego w gospodarstwie prawo do nabycia tegoż gospodarstwa przed Państwem. Drugi zarzut zgłoszony przez wnioskodawcę polegał na poddaniu w wątpliwość okoliczności, iż były właściciel przejętej nieruchomości złożył wniosek w przedmiocie przekazania jej na rzecz Państwa.

Organ stwierdził, iż uwzględnienie zarzutu wnioskodawcy sprowadzającego się do stwierdzenia, że spełniał on warunki do zostania następcą po swym ojcu - byłoby możliwe w przypadku łącznego ziszczenia się przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964r. oraz w § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977r. Analiza materiałów zgromadzonych w sprawie skłania jednak do wniosku, iż zarówno wnioskodawca jak również jego brat - Włodzimierz Derej nie spełniali wymogów formalnych, o których mowa w tych przepisach, pozwalających na przypisanie im przymiotu następców po T. D. (synu P.) w myśl art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977r.

Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwróciło się do stron niniejszego postępowania o przesłanie dokumentów potwierdzających posiadanie przez nie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. świadectwa ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Wnioskodawca nie złożył żądanych przez organ dokumentów. Z tego względu pierwszy z zarzutów sformułowanych przez wnioskodawcę pod adresem decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] czerwca 1978r., dotyczący naruszenia przy jej wydawaniu art. 43 ustawy z dnia 27 października 1977r. nie został przez organ uwzględniony. Organ przyjał, że wnioskodawca pomimo wezwanie do przedstawienia dokumentów potwierdzających jego kwalifikacje formalne do prowadzenia gospodarstwa rolnego uniemożliwił w istocie ustalenie, iż przysługiwał mu w dacie wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia status następcy po byłym właścicielu przejmowanej nieruchomości.

Organ wskazał, że istotnie w aktach sprawy brak jest wniosku T. D. (syna P.). Natomiast z treści decyzja z dnia [...] czerwca 1978r. wyraźnie wynika, iż została ona podjęta po rozpatrzeniu wniosku T. D. Organ podkreślał, że za takim stanowiskiem przemawia również treść pisma Urzędu Miejskiego w D. z dnia [...] kwietnia 1979r. kierowanego do właściciela przejmowanej nieruchomości (znak: [...]), w którym zawarta została następująca informacja: "Obywatel w dniu [...] kwietnia 1978r. złożył wniosek do tut. Wydziału na sprzedaż gruntu w D., który załatwiono pozytywnie decyzją [...] z dnia [...] czerwca 1978r. na przejęcie działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha". Podobnie, datowane na dzień [...] maja 1979r. podanie T. D. (skierowane do Wiceprezydenta Miasta D.), w którym autor wprost oświadcza, iż przekazanie omawianej nieruchomości rolnej na rzecz Państwa nastąpiło z jego inicjatywy.

Organ wskazywał również, że z Aktu Własności Ziemi z dnia [...] listopada 1973r. - nr [...] wynika, iż wyłącznym właścicielem przejmowanej nieruchomości w dacie wydania decyzji z dnia [...] czerwca 1978r. był ojciec wnioskodawcy – T.D. (syn P.). A zatem prawidłowo organ przypisał wyłącznie tej osobie przymiot strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją. Ponadto, analiza zgromadzonych akt nie pozostawia wątpliwości, iż z ewidencji gruntów dotyczący działek o numerach [...] i [...], sporządzony w dniu [...] stycznia 2007r. według stanu na dzień [...] czerwca 1978r., wynika, iż wchodzące w skład powyższych działek użytki miały w zdecydowanej większości charakter użytków rolnych (oznaczenie: R). Organ podkreślił, że nie spośób przychylić się do wniosku strony odnośnie wystąpienia do Wojewody [...] w celu ustalenia przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dacie wydania decyzji z dnia [...] czerwca 1978r. Na podstawie § 1 ust. 1 pkt 2 uchwały nr 148 Rady Ministrów z dnia [...] lipca 1976r. w sprawie zasad i trybu sporządzania, uzgadniania i zatwierdzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (M. P. z 1976r. Nr 31, poz. 135) - ogólne i szczegółowe plany zagospodarowania przestrzennego miast i wsi sporządzane były przez terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego. Do Wojewodów natomiast należało - zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1975r. Nr 11, poz. 67) - sporządzanie projektów planów regionalnych (tj. planów prowadzonych dla obszarów poszczególnych województw lub ich części). W aktach postępowania znajduje się natomiast pismo Urzędu Miejskiego w D. z dnia [...] sierpnia 2011 r. (znak: [...]) z którego wynika, iż w archiwum tego urzędu brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla D., obowiązującego w dacie wydania analizowanego tu rozstrzygnięcia z dnia [...] czerwca 1978r.

W. D. oraz T. D. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2012 roku.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2012r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy dokonując kontroli merytorycznej sprawy podtrzymał wykładnię przepisów zaprezentowaną przez organ pierwszej instancji. Nie stwierdził również uchybień w zakresie prowadzenia postępowania przed tym organem.

T. D. i W. D. złożyli skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012r. o utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] czerwca 1978r. w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej bez zabudowań położonej w D. składającej się z działek nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha stanowiącej w dacie przejęcia własność T. D. - syna P.

Decyzji tej zarzucali naruszenie prawa, a w szczególności:

1) prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy: art.7, art. 28, art. 64§4 art. 77, art. 156 §1 pkt.2 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U 2000r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.)

2) prawa materialnego:

a) art. 43 ust. 3, art. 45, art. 53, art. 55 ust.l, w związku z art. 51 ust. 4 ustawy z dnia 27.10.1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz.U 1977r nr 32 poz. 140)

b) §37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 09.12.1977r w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U 1977r. nr 37 poz. 166)

c) §1 ust. 1, §3 ust.3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.11.1964r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U 1964 nr 45 poz. 304 z późn.

Wskazując na powyższe w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Warszawie z dnia [...] października 2012r. w całości oraz utrzymanej w mocy decyzji tego samego Ministra z dnia [...] marca 2012r.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną decyzji z dnia [...] czerwca 1978r. stanowi art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Zgodnie z ustępem pierwszym artykułu, jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełnia warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na jego wniosek, w całości lub w części przejęte odpłatnie przez Państwo.

Z brzmienia tego przepisu wynika, iż do przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego lub jego części mogło dojść w sytuacji ustalenia, że: 1) właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy; 2) właściciel gospodarstwa rolnego złożył wniosek o jego przejęcie.

Przechodząc do zarzutów skargi należy wskazać, że nieuprawniona jest teza o nie złożeniu wniosku przez T. D. – syna P. W tego typu sprawach często występuje brak wniosków, nie jest to jednak jednoznaczne z tym, że takie wnioski nie były składane. Należy mieć, bowiem na uwadze upływ czasu i to, że taki wniosek mógł się w aktach administracyjnych nie zachować.

Na to, że w przedmiotowej sprawie T. D. – syn P., składał wniosek wskazuje szereg dowodów i okoliczności, które prawidłowo zostały ocenione przez organ zarówno pierwszej instancji, jak i instancji odwoławczej. Przede wszystkim T.D. – syn P., nie odwołał się od decyzji z dnia [...] czerwca 1978r. Powyższe wskazywało, na to, że została ona wydana zgodnie z jego wolą. Ponadto, decyzja w swej treści zawiera zapis, wskazujący, że postępowanie toczyło się na wniosek, pismo T. D. – syn P. z dnia [...] maja 1979r. zawiera stwierdzenie "oddałem ziemię na Skarb Państwa (...) w zeszłym roku (...) ." również pismo Urzędu Miejskiego w D. z dnia [...] kwietnia 1979r. wskazuje, że dawny właściciel w dniu [...] kwietnia 1978r. złożył wniosek.

Organy dokonały, zatem właściwej i uprawnionej oceny dowodów, wskazującej jednoznacznie na to, że przejęcie przedmiotowych nieruchomości nastąpiło na wniosek T. D. – syna P.

Odnosząc się do podniesionej przez skarżących kwestii posiadania przez T. D. s. P. następcy (w osobie syna T. D.), któremu mógł przekazać posiadane gospodarstwo prawidłowo organy przyjęły, że okoliczność ta nie może stanowić przesłanki uzasadniającej podjęcie żądanego przez strony rozstrzygnięcia, przede wszystkim dlatego, że przejęcie odpłatne nieruchomości rolnych w trybie przewidzianym w art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie było uzależnione ani od woli przekazania przez właściciela posiadanych nieruchomości swojemu następcy, ani od gotowości następcy na ich przyjęcie, ani też od posiadania przez następcę kwalifikacji rolniczych. Przepis ten stanowił odrębną i samodzielną podstawę odpłatnego przejęcia gospodarstwa rolnego, inną niż tryb przewidziany w art.45 ustawy.

Słusznie organy przyjęły, że na rozstrzygnięcie sprawy nie mógł mieć również wpływu zarzut dotyczący naruszenia art. 43 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, poprzez niepoinformowanie T. D. s. T. o toczącym się postępowaniu w sprawie przejęcia. Z treści w/w przepisu wynika bowiem, że znajdował on zastosowanie w sytuacji gdy wolą rolnika było przekazanie gospodarstwa następcy, który pracował w przekazywanym gospodarstwie rolnym. Określał on wówczas, że pierwszeństwo w przejęciu ma ten z następców pracujących w gospodarstwie rolnym, który został wskazany przez rolnika. Tymczasem w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Z treści pism T. D. s. P. wynika jednoznacznie, że jego wolą było przekazanie nieruchomości na rzecz Państwa, a nie potencjalnemu następcy (pismo z dnia [...] maja 1979 r.). Obowiązujące ówcześnie przepisy nie nakładały natomiast obowiązku powiadamiania o toczącym się postępowaniu w sprawie przejęcia zstępnych ówczesnych właścicieli.

Organy prawidłowo przyjęły, że rozporządzenie z dnia 28 listopada 1964 r., zostało wydane jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie przewidywała natomiast, aby przy kwalifikowaniu nieruchomości do ich przejęcia (zgodnie ze złożonym uprzednio wnioskiem rolnika) winny znaleźć zastosowanie kryteria wskazane w § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. Brak wyraźnego odesłania w przepisach ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin do przepisów wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. wyłącza możliwość uznania, że ewentualne naruszenie przepisów ww. rozporządzenia może stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu jej kwalifikowanej wadliwości. Ustawa na podstawie której przejęto przedmiotowe nieruchomości nie definiowała użytego w jej treści pojęcia "gospodarstwo rolne" jednak, jak słusznie wskazały organy, definicję taką da się wyprowadzić z art. 75 ust. 1 pkt 1 tej ustawy i zamieszczonej tam definicji rolnika za którego należało rozumieć "właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha gruntów rolnych i leśnych (...)". W aktach sprawy znajduje się natomiast dokument w postaci wypisu z ewidencji gruntów świadczący o tym, że nieruchomości o numerach ewidencyjnych działek [...] oraz [...] były sklasyfikowane w zdecydowanej większości jako użytki rolne. Wniosek skarżących w przedmiocie wystąpienie do Wojewody [...] w K. o udzielenie informacji o przeznaczeniu w/w działek w planie zagospodarowania przestrzennego był, zatem całkowicie bezzasadny.

Całość skargi zasadniczo sprowadzała się do polemiki z prawidłowymi ustaleniami i słuszną wykładnią przepisów dokonaną przez organy obu instancji.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.