II SA/Łd 1224/12

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych.

Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, J. S. zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o kontynuowanie usług opiekuńczych w wymiarze 3 godzin od poniedziałku do piątku i po 2 godziny w soboty i niedziele oraz zwolnienie z odpłatności za wskazane usługi.

Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] przyznał J. S. pomoc w formie usług opiekuńczych w okresie od 1 października 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. w wymiarze 7 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w ilości 3 godzin dziennie oraz od soboty do niedzieli w ilości 2 godzin dziennie odpłatne częściowo (pkt 1), ustalił odpłatność za 1 godzinę usług opiekuńczych w dni robocze w wysokości 5% co po przeliczeniu daje 0,48 zł, w soboty w wysokości 5% co po przeliczeniu daje 0,95 zł oraz w dni wolne w wysokości 50% co po przeliczeniu daje 9,50 zł (pkt 2). Jednocześnie organ określił w pkt 3 decyzji, iż zakres przyznanych usług obejmuje: przygotowanie posiłków, dokonywanie zakupów ze środków finansowych podopiecznego, załatwianie spraw bieżących i urzędowych, utrzymanie mieszkania w porządku i czystości (bez mycia okien i generalnego sprzątania), wynoszenie nieczystości, wzywanie i kontakt z lekarzem, realizację recept, informowanie pracownika socjalnego o zmianach stanu zdrowia klienta oraz w pkt 4 decyzji wskazał, że usługi opiekuńcze będą świadczone w miejscu zamieszkania J. S. przez Polski Czerwony Krzyż w Ł.

W odwołaniu od tej decyzji J. S., podniósł, że wydana decyzja jest dla niego krzywdząca, ponieważ nie ma możliwości ponoszenia kosztów odpłatności za pomoc, jaka została mu przyznana. Jest osobą samotną, a na pomoc finansową członków rodziny nie może liczyć, ponieważ mają oni swoje obowiązki i potrzeby. Ponadto zarzucił organowi bezzasadne zmniejszenie ilości przyznanych godzin z 3 do 2 w soboty, niedziele i święta podkreślając, że dni robocze nie różnią się niczym od dni wolnych od pracy, jeżeli chodzi o jego potrzeby w sprawowaniu pomocy ze strony opieki. Podnosił również, że wywiad środowiskowy został źle przeprowadzony oraz pominięto jego możliwości finansowe, zaś akty prawne, które przywołano w decyzji są dla niego niezrozumiałe.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 3 ust. 3 i 4, art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), uchwały Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobrania (Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...], poz. 1412) zmienionej uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] (Dz. Urz. Woj. [...] z 2006 r. nr [...], poz. 311), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że J. S. wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych z uwagi na stan zdrowia i sytuację rodzinną. Zwrócił się on z prośbą do organu I instancji o kontynuowanie usług opiekuńczych w wymiarze jak dotychczas czyli 3 godzin od poniedziałku do piątku oraz po 2 godziny w soboty i niedziele oraz zwolnienie z odpłatności za w/w usługi, jednakże odmówił określenia swoich potrzeb i oczekiwań twierdząc, że to pracownik socjalny powinien sam określić jego potrzeby i wziąć pod uwagę sytuację w jakiej obecnie się znajduje. Wnioskodawca mieszka sam, zajmuje lokal 2 pokojowy z kuchnią w starym budownictwie, nie pracuje i posiada II grupę inwalidzką. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 966,39 zł. Jak twierdzi strona, po uregulowaniu miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania niewielka kwota pozostaje jej na zakup żywności. Brat J. S. odwiedza go regularnie i kupuje żywność. Natomiast z dziećmi nie ma żadnego kontaktu, nie zna ich miejsca pobytu. W mieszkaniu panuje ogólny bałagan. Na zaproponowaną przez pracownika socjalnego pomoc w zamianie lokalu na niniejszy odwołujący kategorycznie odmówił, podobnie zresztą zareagował na propozycję ograniczenia pakietu telewizyjnego. Jak wynika z wywiadu środowiskowego odwołujący jest negatywnie nastawiony do życia i otoczenia, traktując wszystkich z wrogością. Uważa, że jest bardzo pokrzywdzony i zmęczony żebraniem o pomoc. Cukrzyca - na którą choruje od ponad 30 lat zmusiła go do przyjmowania insuliny. Pomimo, że lekarz zalecił mu stałą ilość jednostek odwołujący sam dawkuje sobie ilość insuliny twierdząc, że wie ile ma przyjmować. Na zaproponowaną przez pracownika socjalnego wizytę u lekarza diabetyka, kategorycznie odmówił, twierdząc, że lekarze "nie umieją leczyć", zaś on nie zamierza udać się do drugiego diabetyka. Jak podkreśliło Kolegium w aktach sprawy znajduje się również notatka służbowa z dnia 3 września 2012 r., według której odwołujący się w dniu 31 sierpnia 2012 r. poinformował Kierownika Punktu Opieki PCK, że nie będzie korzystał z opieki PCK z powodu naliczonej odpłatności od 1 września 2012 r. Z propozycją pokrycia kosztów wystąpił brat chorego, ale odwołujący nie wyraził na to zgody. W aktach sprawy znajduje się również protokół z dnia 13 września 2012 r. sporządzony z czynności urzędowej polegającej na wizycie w domu J. S. i rozmowy z nim, w wyniku której ustalono, że J. S. jednoznacznie nie zrzeka się możliwości korzystania z usług opiekuńczych, jednakże oświadczył, że z uwagi na to, iż nie stać go na opłacenie usług, nie będzie wpuszczał do domu pracownika PCK, ponieważ ten nie będzie wykonywał pracy bezpłatnie. Rzeczony protokół, nie został odczytany w obecności wnioskodawcy, ponieważ nie miał on ochoty na uczestnictwo w całej procedurze. Ponadto stwierdził, że nie będzie żadnych dokumentów podpisywał.

Organ I instancji w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wyjaśnił, że z uwagi na stan zdrowia oraz sytuację rodzinną, J. S. wymaga pomocy w zaspokajaniu potrzeb życiowych.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo przyznał J. S. pomoc w formie usług opiekuńczych, zaś ustalając ich zakres i rozmiar, ocenił z jednej strony zasadność zgłoszonego żądania pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 50 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, a z drugiej strony możliwości finansowe MOPS w Ł. Następnie organ odwoławczy przywołując brzmienie art. 2, art. 3, art. 4 i art. 7 ustaw, wywiódł, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych powoduje, iż nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może przyznać ją w wymiarze i zakresie, który uzna za niezbędny. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej J. S., jednakże jego zdaniem rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa i nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania, bowiem wymiar usług opiekuńczych uwzględnia środki finansowe pozostające w dyspozycji organu pomocy społecznej przeznaczone na ten cel.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując na naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż przyznana mu pomoc wynikała z dowolnego uznania, niekompetentnego jego zdaniem, pracownika MOPS-u, który w sposób wadliwy przeprowadził wywiad środowiskowy dotyczący jego osoby. Ponadto wskazał, iż to co znajduje się w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego jest "kompletną bzdurą i kłamstwem". Podniósł ponownie, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie ma możliwości poniesienia kosztów odpłatności za pomoc, która została mu przyznana.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy.

Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu.

Zgodnie z treścią art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym - ust. 2 i 3 art. 50 ustawy. Ośrodek pomocy społecznej przyznaje usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia - ust. 5 art. 50 ustawy. Podstawą decyzji w przedmiocie pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych oprócz przepisu art. 50 ustawy o pomocy społecznej powinna być również uchwała rady gminy określająca szczegółowo kwestie dotyczące usług, wydana w oparciu o art. 50 ust. 6 ustawy, a w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych także rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598) - art. 50 ust. 7 ustawy.

Z treści powyższych przepisów wynika, że przypadek przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że usługi te muszą być przyznane, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, niemniej jednak decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia. Wyznacznikami ustalenia zakresu przyznania usługi są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że w sprawie bezspornym jest, iż wnioskodawca z uwagi stan zdrowia wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych. Sporem w sprawie natomiast objęta jest kwestia związana z ustaleniem odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze.

Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący wnioskował o przyznanie usług opiekuńczych w dotychczasowym zakresie i zwolnienie z odpłatności za te usługi. Tymczasem zarówno organ I instancji jak i Kolegium orzekły o przyznaniu rzeczonych usług, ustalając za nie odpłatność w wysokości 5% ceny jednej godziny i nie odnosząc się ani jednym zdaniem do wniosku skarżącego o zwolnienie z odpłatności za świadczone usługi. Faktem jest, że w motywach zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej J. S., jednakże rozstrzygnięcie organu I instancji jest zgodne z przepisami prawa i brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania, bowiem wymiar usług opiekuńczych uwzględnia środki finansowe pozostające w dyspozycji organu pomocy społecznej przeznaczone na ten cel.

W przekonaniu Sądu takie stwierdzenie organu orzekającego nie może być ocenione jako rzetelne ustosunkowanie się do wniosku strony o zwolnienie z odpłatności, które przewiduje § 7 uchwały Nr XXX/481/04 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 19 maja 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania. Wskazana uchwała podjęta została w oparciu o delegację ustawową (art. 50 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej), zaś powołany § 7 stanowi wprost, iż osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji osobistej, zdrowotnej lub majątkowej, których dochód przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zwłaszcza jeżeli obciążenie odpłatnością niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, można przyznać usługi opiekuńcze nieodpłatnie lub określić odpłatność za usługi opiekuńcze w wysokości niższej niż wynikająca z zasad określonych w załączniku Nr 2.

Organy obu instancji nie rozważyły, czy w przypadku J. S. byłyby spełnione przesłanki zwolnienia z odpłatności, a przede wszystkim, czy w jego przypadku obciążenie odpłatnością niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, na co zdaje się wskazywać materiał dowodowy sprawy niniejszej, w tym oświadczenie skarżącego o wysokości wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb. Wyjaśnienie tej kwestii ma istotne znaczenie zwłaszcza jeśli uwzględni się fakt, że z załączonych do skarg decyzji: z dnia [...] i [...] przyznających usługi opiekuńcze skarżący był dotychczas zwolniony z odpłatności za te usługi. Organ nie wyjaśnił jednak i nie ustalił, czy i w jakim zakresie zmianie uległy okoliczności sprawy skutkujące zmianą stanowiska w zakresie ustalenia odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze. Odnosi się to również do zmniejszenia ilości godzin świadczonych usług w soboty, niedziele i święta. Z akt sprawy nie wynika w szczególności, aby zmianie uległ miesięczny dochód skarżącego, czy też zakres jego potrzeb. Takie działanie organu pomocy społecznej świadczy o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego obligujących organy do wszechstronnego i wnikliwego rozważenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, a wyrażonych w art. 7 i 77 § 1 , 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji.

Rozstrzygnięcie w o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu znajduje oparcie w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał za niecelowe stwierdzenie w oparciu o art. 152 p.p.s.a., że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

LS