V SA/Wa 2304/12

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z ... sierpnia 2012 r. Minister Finansów po rozpatrzeniu zażalenia F. T., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z ... lipca 2012 r. odmawiające wstrzymania postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wszczął i prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącego na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr ... z ... września 2011 r. obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego z papierów wartościowych i instrumentów finansowych za 2005 r. w kwocie głównej ... zł plus należne odsetki. Zawiadomieniem z ... stycznia 2012 r. Naczelnik US W. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącej organem rentowym. Odpis zawiadomienia doręczono zobowiązanemu w dniu ... stycznia 2012 r.

Pismem z ... marca 2012 r. skarżący wystąpił o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Podniósł, iż emerytura w wysokości ...zł jest podstawowym źródłem utrzymania przy życiu. Egzekucja ... zł z ... zł pozbawia jego oraz żonę życia.

Postanowieniem z ... lipca 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr ...

Pismem z ... lipca 2012 r. skarżący złożył zażalenie wnosząc o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Podniósł, iż wraz z żoną znalazł się w dramatycznej sytuacji życiowej z powodu trwającej egzekucji. Wyjaśnił, iż na skutek zajęcia emerytury nie ma za co wykupić lekarstw niezbędnych do przeżycia.

Minister Finansów postanowieniem z ... sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Powtórzył argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu organu pierwszej instancji. Wyjaśnił, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynikało, iż skarżący nie przedstawił okoliczności, które miałyby szczególny charakter w rozumieniu art. 23 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. - o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej "upea". Stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę argumenty dotyczące sytuacji osobistej, jak i materialnej nie stanowią okoliczności szczególnych uzasadniających wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że wstrzymanie postępowania egzekucyjnego jest instytucją nadzwyczajną i dlatego może być stosowane jedynie w wyjątkowych przypadkach.

Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących okoliczności powstania zaległości wyjaśnił, iż postępowanie egzekucyjne dotyczy tylko czynności wykonawczych w stosunku do ustalonego w innym postępowaniu obowiązku, dlatego też okoliczności te nie mogą być ocenione w niniejszym postępowaniu, jak również nie uzasadniają wstrzymania postępowania egzekucyjnego.

Skarżący w skardze z ... sierpnia 2012 r. wniósł o umorzenie zobowiązania podatkowego, zwrot wyegzekwowanych sum oraz szczegółowo opisał historię swojego "przestępstwa podatkowego".

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd kontrola pod względem zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Ministra Finansów utrzymującego w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w sprawie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego doprowadziła Sąd do przekonania, że wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia nie naruszają przepisów prawa materialnego, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia, jak również przepisów proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. Sąd nie dopatrzył się także innych uchybień powodujących obowiązek wycofania z obrotu prawnego zaskarżonych aktów administracyjnych.

Podnieść na wstępie należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o przepis art. 23 § 6 upea. W myśl art. 1a pkt 16 upea, przez wstrzymanie postępowania egzekucyjnego rozumie się wstrzymanie wykonania zastosowanych środków egzekucyjnych, które nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, oraz niepodejmowanie nowych środków egzekucyjnych. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych oznacza z kolei wstrzymanie wykonania wszystkich lub części zastosowanych środków egzekucyjnych, które nie powodują uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych (art. 1a pkt 15). Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie czynności egzekucyjnych mają charakter tymczasowy - trwają nie dłużej niż do ustania przyczyny wstrzymania. Podkreślenia wymaga, iż wstrzymanie czynności egzekucyjnych nie wyklucza dokonywania nowych czynności egzekucyjnych. Natomiast skutkiem wstrzymania postępowania egzekucyjnego jest zarówno niedopuszczalność dokonywania nowych czynności w ramach wykonywania już zastosowanego środka egzekucyjnego, jak i niedopuszczalność stosowania nowych środków egzekucyjnych. Zgodnie z art. 23 § 6 upea organy sprawujące nadzór nad egzekucją administracyjną, tj. organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji, mogą w szczególnie uzasadnionych przypadkach wstrzymać, na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 kwietnia 2000 r. sygn. akt: III SA 1419/99 z istoty tego przepisu wynika, że wstrzymanie egzekucji zależy od uznania organu nadzoru i ogranicza się do szczególnie uzasadnionych wypadków.

Pamiętać przy tym należy, iż upea nie zna instytucji "wstrzymania" tego postępowania na wniosek dłużnika, czego domagał się skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 października 1999 r., sygn. akt III SA 7798/98, stwierdził, że uprawnienia "wstrzymania czynności egzekucyjnych" wynikające ze wskazanego przez niego w skardze art. 23 upea przysługują organowi sprawującemu nadzór nad organem egzekucyjnym. Mogą być one wykorzystywane wyłącznie w ramach tego nadzoru - kontroli prawidłowości działania organu egzekucyjnego - w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Wskazany przepis nie daje natomiast żadnych bezpośrednich uprawnień dłużnikowi poddanemu egzekucji.

W konsekwencji wniosek zobowiązanego do organu nadzoru o wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego może jedynie stanowić impuls do podjęcia przez ten organ czynności nadzorczych z urzędu. Celem tego przepisu jest możliwość uwzględnienia, w toku postępowania egzekucyjnego, zaistniałych indywidualnych okoliczności, uzasadniających czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji, stanowiące odstępstwo od zasady możliwe najszybszego wykonania zobowiązania. Okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego na tej podstawie muszą mieć charakter szczególnie wyjątkowy, co oznacza, że powinny w sposób oczywisty odbiegać od występujących powszechnie. W trybie zmierzającym do wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych w oparciu o art. 23 § 6 nie jest możliwe kwestionowanie działań organu egzekucyjnego.

Uprawnienie organu nadzoru do wstrzymania czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez nadzorowany organ egzekucyjny powstaje zarówno w przypadku rozpatrywania zażalenia na postanowienia egzekucyjne, jak i w przypadku przeprowadzenia z urzędu czynności kontrolnych u nadzorowanego organu egzekucyjnego. Uprawnienie to ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne to przyznanie organom administracji możliwości wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi. Ze względu na wymagania zasady praworządności, określonej w art. 2 Konstytucji RP, upoważnienie do stosowania uznania administracyjnego musi być zawarte w aktach ustawowych bądź opartych na upoważnieniu ustawowym, nie wolno go domniemywać.

Rozstrzygnięcia wydane na podstawie uznania administracyjnego pozostają oczywiście pod kontrolą sądu administracyjnego, jak każde inne, ale zakres ich kontroli jest inaczej ukształtowany. Sąd bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydanego aktu i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym, czy organ przy wydawaniu postanowienia nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Władza sądownicza w swych funkcjach kontrolnych nie może przecież zastępować władzy wykonawczej. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych w ramach uznania administracyjnego jest związane z pojęciem nieostrym - "szczególnie uzasadniony przypadek". Organ dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu zarówno do wykładni tego pojęcia, jak i oceny sytuacji faktycznej. Jeżeli stwierdzi wystąpienie przypadków mieszczących się w hipotezie normy, będzie mógł zastosować uznanie. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadającej użytemu pojęciu, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem. Innymi słowy, w sytuacji kiedy organ stwierdzi, że w sprawie brak "szczególnie uzasadnionego przypadku", przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania. Dopiero stwierdzenie przez organ zaistnienia powyższej przesłanki powoduje konieczność rozważenia, czy należy wstrzymać czynności egzekucyjne.

W ocenie Sądu organy prawidłowo przyjęły, że wskazane przez skarżącego okoliczności związane z trudną sytuacją majątkową nie miały charakteru "szczególnie uzasadnionego przypadku", gdyż za taki może być uznana tylko taka sytuacja, spowodowana określonymi czynnikami, na których wystąpienie skarżący nie miałby wpływu, niezależnie od sposobu jego postępowania, mająca charakter losowy.

Sąd uznał, iż postanowienie odmawiające wstrzymania czynności egzekucyjnych było zgodne z prawem, a organy orzekające nie przekroczyły granic zasady swobodnego uznania.

Odnosząc się do podniesionego w piśmie z ... lutego 2013 r. argumentu pełnomocnika skarżącego dotyczącego rozpoznania wniosku w kontekście wskazanych w Ordynacji podatkowej przesłanek udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych wskazać należy, iż postępowanie dotyczące wniosku podatnika o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego, jak również od postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Dopiero zatem pozytywne rozstrzygnięcie wniosku podatnika przez organ podatkowy miałoby wpływ na toczące się postępowanie egzekucyjne.

Z tych też powodów Sąd nie uznając zarzutów skargi, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji orzeczenia.

O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.