III SA/Kr 497/12

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] Prezydent Miasta przyznał K. Z. zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł miesięcznie na okres od 1października do 31 grudnia 2011 roku. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał art. 104, art. 107 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze. zm.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055).

Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji podał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest bezrobotny, a jego dochód w wysokości 0 zł nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. Wysokość przyznanego zasiłku okresowego została ustalona w oparciu o przepis art. 38 ustawy o pomocy społecznej. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na wyjątkowo ważny interes strony spowodowany jej trudną sytuacją.

W odwołaniu K. Z. podniósł, że przyznano mu zasiłek okresowy w kwocie niższej niż dotychczas, co pogorszyło jego już i tak złą sytuację życiową, a to ze względu na znaczny wzrost kosztów utrzymania. Wcześniej zasiłek okresowy w okresie od kwietnia 2007 do grudnia 2009 miał przyznawany zasiłek okresowy w wysokości 320 zł miesięcznie. Natomiast od stycznia do maja 2010 r. MOPS nie podając żadnych konkretnych powodów odmówił mu wszystkich zasiłków o jakie występował. Od czerwca 2010 r. zasiłki są mu znowu przyznawane, ale łącznie w wysokości o ponad 200 zł miesięcznie niższej niż do grudnia 2009 r. Zasiłek okresowy obniżono mu z kwoty 320 zł do 238,50 zł.

Skarżący stwierdził, że zasiłki z pomocy społecznej stanowią jego jedyne źródło utrzymania, gdyż ze względu na wiek, stan zdrowia i sytuację na rynku pracy ma znikome szanse na znalezienie zatrudnienia. Skarżący podkreślił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej przyczynił się do jego trudnej sytuacji życiowej, bo wbrew twierdzeniom MOPS, nigdy nie został realnie objęty Programem Reintegracji Społeczno-Zawodowej i nigdy nie skierowano go na żadne zajęcia z takim programem związane, przez co pozbawiono go szansy na radykalną zmianę jego sytuacji życiowej. Skoro MOPS twierdzi, że został on objęty takim Programem to powinien to udokumentować, czego jednak nie uczynił. W związku z tym K. Z. wniósł o przyznanie mu zasiłku okresowego w wyższej kwocie, tj. 320 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia 1 lutego 2012 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej Kpa), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż K. Z. ma 64 lata, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe i nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Ponadto prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe zamieszkując pod adresem ul. S w K, gdzie zajmuje 1 pokój. Pozostałe pokoje zajmuje bratowa wraz z dorosłymi córkami. Wszyscy wspólnie korzystają z kuchni i łazienki. Skarżący partycypuje w kosztach opłat za mieszkanie tj., czynsz, energię elektryczną i gaz. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że ze zgromadzonej dokumentacji jednoznacznie wynika, że K. Z. od wielu lat utrzymuje się wyłącznie z pomocy społecznej. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i zbadał sytuację odwołującego się oraz prawidłowo orzekł o przyznaniu mu pomocy w wysokości 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, który w przypadku odwołującego się wynosi 0 zł, co przełożyło się na kwotę 238,50 zł.

Kolegium podkreśliło, że z ustaleń organu I instancji jednoznacznie wynika, iż od kilku lat K. Z. nie podejmuje żadnej pracy i nie wykazuje aktywności w znalezieniu sobie choćby pracy dorywczej i ta bierna postawa odwołującego się na rynku pracy stała się normą i normalnym sposobem spędzania życia przez Beneficjenta pomocy społecznej.

Organ odwoławczy wskazał również, że celem organów pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, tymczasem odwołujący się przyjmuje postawę bierną i oczekuje, że pomoc społeczna rozwiąże wszystkie jego problemy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. Z. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając jej nieuwzględnienie istotnych okoliczności sprawy. Nadto skarżący podniósł, że niezrozumiałe jest dla niego postępowanie Kolegium, które w zaskarżonej decyzji stawia mu różne zarzuty, pomimo że organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji takich zarzutów nie podnosił. Skarżący stwierdził przy tym, że stawiane mu przez Kolegium zarzuty są bezpodstawne, ogólnikowe i nie znajdują pokrycia w stanie faktycznym. Dodatkowo skarżący zarzucił, że Kolegium nie zbadało decyzji organu I instancji pod kątem jej zgodności z przepisami prawa i nie wzięło pod uwagę tego, że MOPS nie podał przyczyn przyznania mu zasiłku w orzeczonej kwocie i tym samym uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 Kpa oraz art. 2, art. 3 i art. 38 ustawy o pomocy społecznej.

W skardze K. Z. powołał się na wyrok WSA w Krakowie wydany w dniu 17 sierpnia 2011 r. w sprawie o sygn. III SA/Kr 412/11.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Sąd stwierdza z urzędu, że w aktach administracyjnych dotyczących niniejszej sprawy znajdują się decyzje wskazujące, że w dniu [...] 2011 r. oprócz zaskarżonej decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł miesięcznie w okresie od 1 października do 31 grudnia 2011 r., organ ten przyznał skarżącemu K. Z. następujące zasiłki:

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 80 zł na dofinansowanie do opłat za czynsz,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 80 zł na dofinansowanie do opłat za czynsz,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 80 zł na dofinansowanie do opłat za czynsz,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 20 zł na uregulowanie opłat,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 20 zł na uregulowanie opłat,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 20 zł na uregulowanie opłat,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 20 zł na uregulowanie opłat,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 25 zł na uregulowanie opłat,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 60 zł na zakup żywności,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 60 zł na zakup żywności,

• decyzją nr [...] - zasiłek celowy w kwocie 60 zł na zakup żywności,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, które miały bądź mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też stanowią podstawę wznowienia postępowania. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Jednocześnie zgodnie z art.134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych wyżej kryteriów kontrola legalności zaskarżonych decyzji wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta przyznającą skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł od dnia 1 października do 31 grudnia 2011 r.

Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Dla oceny prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć niezbędne jest w pierwszej kolejności odwołanie się do zasad ogólnych zawartych we wskazanej na wstępie ustawie o pomocy społecznej.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób ubiegających się o nie, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić w przypadku, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Ponadto wskazać należy, że w myśl art. 7 omawianej ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy o pomocy społecznej), a jednym z nich jest określony w art. 38 ustawy zasiłek okresowy. Podstawę prawną przyznania tego zasiłku określa ustawa o pomocy społecznej w art. 38 ust. 1-4 i ust. 5:

Zgodnie z art. 38 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

W myśl ust. 2 powołanego przepisu, zasiłek okresowy ustala się:

1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie;

2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.

Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między:

1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;

2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.

Nadto kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie, a okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy.

Z treści powołanego powyżej przepisu wynika zatem, że warunkiem przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego jest spełnienie przez beneficjenta kryterium dochodowego, a także wymogu szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie tegoż świadczenia, a wymienionych przykładowo w tym przepisie m.in. długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie. Z kolei ust. 2, 3 i 4 tego art. 38 ustawy o pomocy społecznej określają maksymalną i minimalną wysokość zasiłku okresowego. Określenie przez przepis maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku okresowego oznacza, że organ przyznający zasiłek, o ile stwierdzi, że osoba ubiegająca się spełnia kryterium wskazane w ust. 1 art. 38, działa w granicach uznania administracyjnego. Również okres na jaki beneficjentowi zostanie przyznany zasiłek okresowy ustawodawca pozostawił uznaniu organów administracyjnych. Oczywiście nie oznacza to jednak, że organy przyznające zasiłek okresowy działają w sposób dowolny. Organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze są rozdzielane pomiędzy osobami wymagających wsparcia. Nie ulega jednak wątpliwości, że organy pomocy nie mogą zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób oczekujących pomocy, jak i przyznawać pomoc w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaprezentowane w wyroku z dnia 7 sierpnia 2012 r. sygn.. akt III SA/Kr 1349/11, który oddalił skargę od decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie 238,50 za okres od dnia 1 lipca do 30 września 2011 r. Sąd w wyroku tym przyznał rację organowi II instancji, który wskazał, że na ustalenie kwoty przyznanego zasiłku okresowego w dolnej jego granicy miała wpływ bierna postawa skarżącego, który praktycznie od lat traktuje pomoc społeczną jako stałe źródło swego utrzymania nie wykazując aktywności w poszukiwaniu pracy, nawet o charakterze dorywczym, a tym samym pomimo posiadania pewnych możliwości w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, nie stara się ich wykorzystać.

Sąd w pełni podziela również stanowisko zawarte w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności w wyroku z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. I OSK 1557/06 (dostępne na: http//orzeczenia.nsa.gov.pl) "Skoro ustawa o pomocy społecznej dopuszcza możliwość przyznania zasiłku okresowego w wysokości między określonymi przepisami maksimum i minimum, to orzekając w sprawie zasiłku, organy pomocy społecznej obowiązane są kierować się ogólnymi zasadami przyznawania tej pomocy." Oraz w wyroku z dnia 16 października 2007 r., sygn. I OSK 58/07 "Określenie przez przepis art. 38 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku okresowego oznacza, iż organ, przyznający zasiłek, o ile stwierdzi, że osoba ubiegająca się spełnia kryterium wskazane w ust. 1 art. 38, działa w granicach uznania administracyjnego. Skoro ustawa o pomocy społecznej dopuszcza możliwość przyznania zasiłku okresowego w wysokości między określonymi przepisami maksimum i minimum, to orzekając w sprawie zasiłku organy pomocy społecznej obowiązane są kierować się ogólnymi zasadami przyznawania tej pomocy."

W ocenie Sądu organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył granic przysługującego mu prawa do swobodnej oceny dowodów i ustalenia wysokości świadczenia dla skarżącego, które mieści się w ustawowych granicach. Podkreślić bowiem należy, że celem pomocy społecznej, jak wyżej wskazano, jest przede wszystkim doraźne wsparcie osób potrzebujących pomocy, nie będących w stanie we własnym zakresie uporać się z przejściowymi trudnościami, a nie przejęcie przez Państwo obowiązku utrzymania świadczeniobiorcy i zaspokajania jego potrzeb w nieograniczonym zakresie. Skarżący jest pod stałą opieką Ośrodka i korzysta z jego świadczeń, otrzymując okresowo potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc.

Materiał dowodowy zebrany w sprawie, a także dołączone do akt administracyjnych inne decyzje przyrzynające skarżącemu liczne zasiłki celowe, wskazuje na to, że organy pomocy społecznej podjęły wszechstronne działania mające na celu umożliwienie skarżącemu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej.

Wbrew więc twierdzeniom zawartym w skardze, zdaniem Sądu, nie doszło do uchybień zarówno przepisom postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisom prawa materialnego, zwłaszcza art. 2, art. 3 i art. 38 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Faktem jest, że organ I instancji nie uzasadnił wysokości przyznanego zasiłku w sposób obszerny, jednak organ odwoławczy, rozpoznając ponownie sprawę, dokonał tego wyraźnie i wystarczająco, nie pozostawiając wątpliwości co do kryteriów, jakimi kierował się uznając za uzasadnioną wysokość przyznanej skarżącemu pomocy. Nie ma wątpliwości, że kwestia braku aktywności skarżącego w zakresie pokonania trudnej sytuacji, w której się znajduje od lat, miała w tej sprawie bezpośredni wpływ na wysokość przyznanej mu pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że w sprawie o sygn. III SA/Kr 412/11 dotyczącej decyzji SKO o Nr: [...], na którą to sprawę skarżący się powołał, Sąd orzekający stwierdził, że nie tylko organ I instancji, ale także organ odwoławczy nie wskazał, jakimi kryteriami organy kierowały się przyznając skarżącemu zasiłek w wysokości 238,50 zł miesięcznie. Inna sytuacja jest w niniejszej sprawie, w której organ odwoławczy wyraźnie i obszernie odniósł się do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego oraz podkreślił jego wieloletnią bezczynność polegającą na braku aktywności skarżącego w zakresie pokonania trudnej sytuacji, w szczególności poszukiwania pracy nawet o charakterze dorywczym.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.