II SA/Go 501/12

Uzasadnienie

24 czerwca 2011 r. A.Ł., stosownie do treści art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie: K.p.a). wniosła podanie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Powiatowej Komisji Ziemskiej stanowiącego akt nadania o sygn. [...] z [...] czerwca 1962 r.

W złożonym wniosku wnioskodawczyni wskazała m.in., że w jej ocenie wniesienie podania o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nastąpiło z zachowaniem ustawowego terminu tj. miesiąca od kiedy strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 2 K.p.a.), co jak wskazała cyt.: "miało miejsce stosunkowo niedawno, możliwe było dopiero po upewnieniu się dzięki uzyskaniu szeregu fachowych opinii o fakcie fałszerstwa dokumentu aktu nadania oraz uzyskaniu opinii prawnej co do dopuszczalności wznowienia postępowania, do wydania której niezbędne było w pierwszej kolejności zakończenie wszczętych postępowań mających za przedmiot gospodarstwo rolne nadane aktem, które nie doprowadziły do zadowalającego stronę rozstrzygnięcia, jednoznacznie wskazując, że pożądana przez nią zmiana stanu prawnego może nastąpić tylko w drodze wznowienia postępowania, a także uzyskanie wielu dokumentów z akt postępowań sądowych i administracyjnych, w tym także przez poszukiwanie w archiwach. Należało też wyjaśnić sporną kwestię ustalenia daty doręczenia stronie skarżącej decyzji objętej niniejszym wnioskiem, co miało istotne znaczenie w kontekście możliwości jej uchylenia z powodu wskazanej tu podstawy w odniesieniu do określonej w art. 146 § 1 KPA ewentualności "uzdrowienia" postępowania z powodu upływu okresu lat 10 od dnia jej doręczenia. Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania, bezspornym jest, że strona skarżąca zachowała zarówno termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania, jak i termin umożliwiający jej w wyniku wznowienia postępowania uchylenie ostatecznej decyzji. Jednak z daleko idącej ostrożności procesowej należy, w razie stwierdzenia przez organ orzekający, że nastąpiło uchybienie określonego w art. 148 § 1 KPA miesięcznego terminu do wniesienia przedmiotowego podania, termin ten na podstawie art. 58 § 1 i 2 KPA przywrócić, gdyż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Strona dochowała należytej staranności w dbaniu o swój interes prawny w przedmiotowej sprawie przy należytym uwzględnieniu wszystkich przedstawionych wyżej okoliczności, które w przeważającej większości były niezależne od woli strony i uniemożliwiały wcześniejsze wystąpienie z przedmiotowym wnioskiem. Nie można tu mówić o złej wierze strony czy nawet o występowaniu jakiegokolwiek niedbalstwa, gdyż strona postępowała w zaufaniu do organów władzy, uczestnicząc czy wszczynając postępowania karne, cywilne, administracyjne i sądowo administracyjne, zgodnie ze wskazaniami wiedzy i prawidłową oceną prawną relewantnych prawnie okoliczności. Dopiero w ostateczności po przeprowadzeniu wielu czynności, w tym przez biegłych, uzyskała definitywne przekonanie, że w przedmiotowej sprawie można z całą pewnością mówić o okoliczności określonej w art. 145 § 1 pkt. 2 KPA".

Wobec tak ogólnych i nieprecyzyjnych okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu do wznowienia postępowania, organ I instancji pismem z dnia [...] lipca 2011 r. wezwał wnioskodawczynię do usunięcia braków formalnych wniesionego podania m.in. poprzez wskazanie okoliczności uprawdopodabniających, że uchybienie ustawowego terminu nastąpiło bez jej winy.

W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z [...] lipca 2011r., A.Ł. wskazała, że cyt.: "o wskazanej w podaniu okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania dowiedział się dnia [...].05.2011r. od urzędników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego, oraz pracowników GN i AZ ARSP, którzy wskazali na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności i treści aktu nadania wobec zamiaru sprzedaży należącego do Skarbu Państwa udziału w nieruchomości, na której znajduje się dom A.Ł., które to wątpliwości zostały następnie zweryfikowane przez stronę, która dokonała ustalenia zaistnienia określonej w art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a. podstawy wznowienia postępowania".

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia uchybionego terminu organ I instancji wskazał, że A.Ł. wnioskiem z [...] czerwca 2011 r. zwróciła się do Wójta Gminy o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia aktu nadania nr [...] z [...] czerwca 1962 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 § 3 w zw. z art. 147 oraz art. 148 § 1 K.p.a., który to wniosek Wójt przekazał do Starosty wg. właściwości. Wnioskodawczym wskazała jako podstawę wznowienia postępowania w sprawie okoliczność, że decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. Wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania A.Ł. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Organ I instancji wskazał, że akt nadania nr [...] z [...] czerwca 1962 r. poświadczał własność gospodarstwa rolnego na rzecz D.H., który wystąpił z takim wnioskiem [...] czerwca 1962 r. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej -Wydział Rolnictwa i Leśnictwa. D.H. przedmiotowy akt nadania otrzymał 13 lipca 1962 r. Zgodnie z art. 3 dekretu z dnia 6 września 1951 r. własność gospodarstw rolnych i ich przynależności są przedmiotem dziedziczenia. A.Ł. jest córką i spadkobierczynią Pana D.H..

[...] sierpnia 2011 r. Starosta postanowieniem znak: [...] orzekł o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej uchylenia decyzji Powiatowej Komisji Ziemskiej stanowiącego akt nadania o sygn.. [...] z [...] czerwca 1962 r.

A.Ł. na wydane postanowienie wniosła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które uchyliło wydane postanowienie i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia wskazując na konieczność uprzedniego (przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia sprawy) rozpatrzenia wniosku strony o przywrócenie uchybionego terminu, bowiem sprawa o wznowienie postępowania nie może być rozpoznana zanim prawomocnie nie zakończy się postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie.

Starosta pismem z [...] listopada 2011 r zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Powiatowej Komisji Ziemskiej stanowiącej akt nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z [...] czerwca 1962r. W wyniku tego, strona złożyła oświadczenie, że przywołana data [...] maja 2011 r. jest datą kiedy dowiedziała się o sprzedaży drugiej połowy domu przez Agencję Nieruchomości Rolnych od jej przedstawicieli oraz wniosła o powołanie ich jako świadków na potwierdzenie swoich słów. Jednocześnie złożyła wniosek o "przywołanie" wszystkich oryginalnych akt dotyczących gospodarstwa rolnego odziedziczonego po swoich rodzicach tj. D. i K.H..

Starosta pismem z [...] listopada 2011 r. poinformował wnioskodawczynię, że w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma powinna zgodnie z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. uprawdopodobnić, że uchybienie ustawowego terminu nastąpiło bez jej winy, poza tym taką prośbę powinna wnieść w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a z przedstawionego oświadczenia wynika że [...] maja 2011 r. dowiedziała się o sprzedaży drugiej połowy domu. Poinformował również stronę, że toczące się obecnie postępowanie dotyczy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, a w związku z tym dalsze postępowanie dot. ewentualnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, zgodnie ze wskazaniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawartymi w postanowieniu z [...] października 2011r., będzie uzależnione od sposobu rozstrzygnięcia obecnie toczącego się postępowania.

Ustanowiony w sprawie pełnomocnik strony – M.K. 5 grudnia .2011 r. złożył kopie protokołu [...] z przeprowadzonej kontroli z [...] maja 2011 r. w użytkowanym obiekcie budowlanym, oświadczenie o przeprowadzonej kontroli w dniu [...] maja 2011 r. oraz kopię pełnomocnictwa udzielonego mu przez A.Ł..

Po zapoznaniu się z dokumentami zgromadzonymi w sprawie Starosta postanowił odmówić wnioskodawczym przywrócenia terminu do wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 148 K.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji w terminie 1 miesiąca od dnia w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast zgodnie z art. 58 § 2 prośbę o przywrócenie terminu powinno wnieść się w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.

Z przedstawionych przez A.Ł. dokumentów między innymi postanowienia Sądu Rejonowego z [...] lutego 2009 r. w sprawie o sygn. akt: [...] wynika, że już w pismach procesowych z [...] marca 2007 r., z [...] września 2008 r., i z grudnia 2008 r. uczestniczka postępowania A.Ł. kwestionowała stan prawny działki [...], podnosząc że powinna stanowić jej wyłączną własność, a odpis aktu nadania którym dysponuje został sfałszowany.

Z kolei Sąd Rejonowy postanowieniem sygn. akt.: [...] z [...] grudnia 2008 r. w sprawie umorzenia dochodzenia w sprawie z zawiadomienia A.Ł. o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania nr [...] przez urzędników Gminy - umorzył dochodzenie przyjmując przedawnienie karalności czynu oraz stwierdził, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego.

Jak podkreślił organ I instancji A.Ł., co najmniej w dniu [...] czerwca 2008 r. tj. na dzień wydania postanowienia przez Prokuratora Rejonowego o umorzeniu dochodzenia o popełnieniu przestępstwa, wiedziała o fakcie popełnienia przestępstwa, a wniosek o wznowienie postępowania złożyła 24 czerwca 2011 r. do Wójta Gminy, który przekazał wniosek w trybie art. 65 K.p.a. do Starosty w dniu 4 lipca 2011 r. Jako organu właściwego do jego rozpatrzenia.

Zgodnie z art. 58 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Mimo wysyłanych pism i pouczeń strona nie dopełniła tego obowiązku. Fakt, że wnioskodawczym dowiedziała się o sprzedaży połowy domu [...] maja 2011 r. nie stanowi przesłanki do przywrócenia terminu o wznowienie postępowania dotyczącego ostatecznej decyzji Powiatowej Komisji Ziemskiej stanowiącego akt nadania o sygn. [...] z [...] czerwca 1962 r., gdyż o okoliczności sfałszowania w/w decyzji wnioskodawczym dowiedziała się z treści w/w postanowień Sądu i Prokuratury, a zatem znacznie wcześniej przed złożeniem wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Stąd stanowiskiem organu I instancji strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło bez jej winy i nie zachowała terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a.

Na powyższe postanowienie z zachowaniem ustawowego terminu zażalenie wniosła A.Ł.. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania co najmniej [...] grudnia 2008 r. tj. w dniu wydania przez Sąd Rejonowy, w sprawie o sygn. akt: [...] postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia Prokuratora Rejonowego o umorzeniu dochodzenia w sprawie sygn. akt [...] o czyn z art. 270 § 1 k.k. mający za przedmiot wspomniany akt nadania: "wobec zmiany podstawy umorzenia postępowania z braku znamion czynu zabronionego na przedawnienie karalności". Natomiast, jak wskazała strona: "o podstawie wznowienia w postaci wydania zaskarżonej decyzji w wyniku przestępstwa dowiedziała się dnia [...].05.2011 r. od urzędników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego i Starostwa Powiatowego oraz pracowników GN i AZ ARSP, którzy wskazali na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności i treści aktu nadania wobec zamiaru sprzedaży należącego do Skarbu Państwa udziału w nieruchomości, na której znajduje, się dom A.Ł., które to wątpliwości został następnie zweryfikowane przez stronę, która dokonała ustalenia zaistnienia określonej w art. 145 § 1 pkt. 2 KPA podstawy wznowienia postępowania, a podanie w przedmiocie wznowienia wpłynęło dnia 24.06.2011 r".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] lutego 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżonej postanowienie.

Uzasadniając postanowienie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2 ). W treści cyt. wyżej art. 58 § 1 i § 2 K.p.a zostały wskazane cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, by przywrócenie uchybionego w danej sprawie terminu było możliwe. Pierwszą z przesłanek jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, drugą wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminy, trzecią dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, czwartą natomiast dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracamy termin np. wniesienie zażalenia.

Odnosząc się do treści w/w przepisu organ odwoławczy w pierwszej kolejności zaznaczył, że treść art. 58 § 2 K.p.a., ustanawia jako jedną z przesłanek przywrócenia uchybionego terminu wymóg dopełnienia czynności, dla której był on określony. W przypadku wystąpienia o przywrócenie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną strona powinna złożyć wraz z wnioskiem "podanie", zachowując przy tym 7 dniowy termin od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.

O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Uchybienie terminu może być stronie poczytane jako zawinione jeśli strona nie chciała dopełnić czynności w terminie albo chciała czynność dopełnić, lecz nie dopełniła z powodu jakiejś przeszkody, którą mogła przezwyciężyć. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy organ administracji bierze pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy.

Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna ona uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu tj. powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała po jego upływie, aż do wystąpienia z wnioskiem {Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz prof. dr hab. Barbara Adamiak, prof. dr hab. Janusz Borkowski, 6 wydanie zaktualizowane i rozszerzone, wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2004, s. 328-331).

Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić zatem tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, a przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Konieczność uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania oznacza, że skarżący powinien uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała ona przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Przy ocenie braku winy organ administracji musi przyjmować tzw. obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Ocena winna się odbywać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, jak i okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Nie budzi zatem żadnych wątpliwości, iż ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 K.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do okoliczności konkretnej rozpatrywanej sprawy.

Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności, tylko wiarygodność co do twierdzenia o jakimś fakcie i w sytuacji kiedy przepisy prawa wymagają uprawdopodobnienia jakiegoś faktu zachowanie szczegółowych reguł dowodowych nie jest wymagane. Uprawdopodobnienie jest czynnością procesową stwarzającą w świadomości organu orzekającego jedynie mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Musi ono jednak dotyczyć takiego faktu, który wskazuje na niemożliwość dokonania danej czynności z powodu niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód, nie zaś możliwych, lecz utrudnionych.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Kolegium stwierdziło, iż okoliczności przywoływane przez wnioskodawczynię "uzasadniające" wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania, nie usprawiedliwiają uchybienia terminu i nie uzasadniają jego przywrócenia.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni o przesłance do wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt. 2 K.p.a. tj., że decyzja wydana została w wyniku przestępstwa, dowiedziała się, wbrew stanowisku zawartemu w zażaleniu, jak słusznie ustalił organ i instancji – w dniu [...] grudnia.2008 r. tj. w dniu, w którym Sąd Rejonowy Wydział Grodzki wydał postanowienie, którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Prokuratora Rejonowego z [...] czerwca 2008r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie zawiadomienia A.Ł. o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania nr [...] przez Urzędników Gminy tj. o czyn z art 270 § 1 k.k. z tą zmianą, że jako podstawę umorzenia dochodzenia przyjął przedawnienie karalności czynu.

Wnioskodawczym wskazała jako podstawą wznowienia postępowania wydanie decyzji w wyniku przestępstwa. Pojęcie przestępstwa należy interpretować w takim znaczeniu, jakie nadaje mu prawo karne, które pojęciem przestępstwa obejmuje zbrodnie i występki, nigdy zaś wykroczenia. Pojęcie przestępstwa użyte w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. obejmuje wszelkie przestępstwa, za pomocą których może być uzyskana decyzja, a zatem w szczególności przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego określone w Rozdziale XXIX KK, przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości określone w Rozdziale XXX KK, przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów określone w Rozdziale XXXIV KK.

Wznowienie postępowania na tej podstawie dopuszczalne jest, jeżeli łącznie zostaną spełnione trzy warunki: 1) musi mieć miejsce fakt popełnienia przestępstwa; 2) stwierdzony jest on prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Od tego warunku dopuszczone są wyjątki w takich samych wypadkach, jak w przypadku pierwszej podstawy wznowienia postępowania wskazanej w art. 145 k.p.a., a więc gdy popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego (art. 145 § 2) oraz w razie, gdy (jak w rozpatrywanej sprawie) postępowanie przed sadem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa (art. 145 § 3); 3) pomiędzy wydaniem decyzji a popełnieniem przestępstw istnieje związek przyczynowy (przy tej podstawie natomiast nie ma znaczenia prawnego, czy przestępstwo miało wpływ na treść decyzji).

Z powyższego wynika zatem, że najpóźniej w dniu [...] grudnia 2008 r. tj. kiedy Sąd Rejonowy Wydział Grodzki wydał postanowienie w sprawie o sygn.. akt: [...], którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Prokuratora Rejonowego z [...] czerwca 2008 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie z zawiadomienia A.Ł. o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania nr [...] przez Urzędników Gminy tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. z tą zmianą, że jako podstawę umorzenia dochodzenia przyjął przedawnienie karalności czynu (art. 17 § 1 pkt. 6 k.p.k), wnioskodawczym powzięła wiadomość o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie przyjął, że wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła braku swojej winy, czyli nie uwiarygodniła stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przez blisko 3 lata istniała jakakolwiek przeszkoda, która byłaby nadto od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, która uniemożliwiała złożenie wniosku o wznowienie postępowania z tej przesłanki w ustawowym terminie.

Wobec w/w okoliczności, jedynie dodatkowo odnosząc się do argumentacji strony zawartej w zażaleniu Kolegium wskazało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności treść dokumentów załączonych do akt sprawy przez pełnomocnika A.Ł. – M.K. przy piśmie z [...] grudnia 2011r. dodatkowo przeczą stanowisku strony i podawanym przez nią okolicznościom, że cyt.: " ...o podstawie wznowienia w postaci wydania zaskarżonej decyzji w wyniku, przestępstwa strona dowiedziała się dnia [...].05.2011 r. od urzędników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego i Starostwa Powiatowego oraz. pracowników GN i AZ ARSP, którzy wskazali na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności i treści akta nadania wobec zamiaru sprzedaży należącego do Skarbu Państwa udziału w nieruchomości, na której znajduje się dom A.Ł.(...)".

Po pierwsze w treści protokołu [...] z kontroli przeprowadzonej w użytkowanym. obiekcie budowlanym przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego nie ma żadnej wzmianki o rzekomym wydaniu zaskarżonej decyzji w wyniku przestępstwa. Nadto z treści zaświadczenia wystawionego przez Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem z [...] grudnia 2011 r., znak: [...] wynika, że procedura sprzedaży dwóch lokali mieszkalnych położonych w [...] będących w Zasobie Agencji jak wskazano cyt.: " w chwili obecnej procedura została wstrzymana do czasu ostatecznego określenia stanu prawnego budynku. Decyzja taka została podjęta po wpłynięciu informacji od A.Ł. o złożeniu wniosku o wznowienie postępowania administracyinego w tej sprawie". Zatem nie polega na prawdzie twierdzenie strony dot. okoliczności, że o wydaniu decyzji w wyniku przestępstwa dowiedziała się od pracowników GN i AZ ARSP, bowiem z treści w/w dokumentu (zaświadczenia) wynika, że to sama wnioskodawczyni przekazała informację o złożeniu wniosku o wznowieniu postępowania i to ta okoliczność stanowiła podstawę do wstrzymania procedury sprzedaży.

Z treści samego wniosku strony z [...] czerwca 2011 r. wynika z kolei, że wiadomość o "podrobieniu podpisów oraz poczynieniu dopisków zmieniających najistotniejszy element aktu nadania tj. w treści określającej przedmiot nadania , które to zachowanie wyczerpywało znamiona czynu z art. 270 § 1 k.k." strona uzyskała jeszcze przed złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (jego wniesienie było zatem konsekwencją powziętej wiadomości). Powyższe stwierdzenie jest zatem również sprzeczne z cyt. wyżej stanowiskiem strony zgodnie, z którym : "o wydania zaskarżonej decyzji w wyniku przestępstwa strona dowiedziała się dnia [...].05.2011 r. od urzędników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego i Starostwa Powiatowego oraz pracowników GN i AZ ARSP (...)".

Nawet gdyby jednak (brak dowodów potwierdzających w/w okoliczność w aktach sprawy) któryś z urzędników wskazałby : " na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności i treści aktu nadania, to po pierwsze okoliczność ta nie stanowiłaby spełnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt. 2, a nadto wystąpiła już po uprzednim (sama strona przyznała tę okoliczność we wniosku) powzięciu tej wiadomości przez stronę i to co najmniej 3 łata wcześniej (przed złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa).

Kolegium wskazało ponadto, że sama wnioskodawczyni nie przedłożyła do akt sprawy żadnych: "fachowych opinii o fakcie fałszerstwa dokumentu aktu nadania" oraz "opinii prawnej co do dopuszczalności wznowienia postępowania" oraz jakichkolwiek innych dokumentów "z archiwów", na które powołała się w złożonym wniosku, a które miały uprawdopodobnić i uwiarygodnić brak winy strony w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Zdaniem Kolegium przywoływana przez wnioskodawczynię we wniosku z [...] czerwca 2011r., w jego uzupełnieniu po wezwaniu organu I instancji - pismo z [...] lipca 2011r., w oświadczeniu z [...] listopada 2011r. oraz w treści samego zażalenia - argumentacja, jest niespójna, sprzeczna co do faktów, w tym najistotniejszego tj. dot. samej okoliczności i daty powzięcia wiadomości o przyczynie uzasadniającej wznowienie postępowania. Tym samym twierdzeń strony dot. tej kwestii, a w konsekwencji i podawanych okoliczności mających uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, nie można uznać za wiarygodne.

W ocenie organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły wszystkie obligatoryjne przesłanki z art. 58 § 1 K.p.a. uzasadniające przywrócenie skarżącej uchybionego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie nastąpiło bez jej winy tj., że me mogła przeszkody, której wystąpienia nadto w ocenie Kolegium w ogóle nie wykazała, powodującej niedopełnienie czynności procesowej w terminie usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku oraz, że dbając należycie o swoje interesy, podjęła wszelkie możliwe czynności celem jej usunięcia, zachowując należytą staranność.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi A.Ł. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 58 § 1 K.p.a przez niewłaściwe wobec ujawnionych relewantnych prawnie okoliczności faktycznych zastosowanie przedmiotowej normy wobec przyjęcia okoliczności uzasadniającej odmowę przywrócenie terminu do wznowienia postępowania w postaci stwierdzenia o winie strony skarżącej w uchybieniu terminu spornego terminu, tj. niezachowania przez nią należytej staranności w wystąpieniu z żądaniem wznowienia z powodu błędnego przyjęcia, że strona o podstawie wznowienia wiedziała już [...] grudnia 2008 r., podczas gdy zgromadzone w sprawie dowody dotyczące relewantnych z punktu widzenia zachowania przesłanek do przywrócenia terminu okoliczności jednoznacznie przesądzają o tym, że strona skarżąca dochowała należytej staranności, wyczerpując wszystkie środki prawne umożliwiające zmianę stanu prawnego dotyczącego przedmiotowej nieruchomości oraz poszukując wymaganych dowodów na istnienie podstawy wznowienia, w związku z czym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia dopiero [...] maja 2011 r.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Skarżąca jako przyczynę wznowienia postępowania wskazała art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a, stwierdzając, że akt nadania gospodarstwa rolnego w [...] z [...] czerwca 1962 r. nr [...], wydany został w wyniku przestępstwa.

W związku z powołaną podstawą wznowieniową, wyjaśnić należy, że dla wznowienia postępowania nie ma znaczenia, czy przestępstwo miało wpływ na treść decyzji, wystarczy tylko zaistnienie związku przyczynowego pomiędzy jej wydaniem a samym przestępstwem. Ponadto wznowienie na tej podstawie jest dopuszczalne, gdy fakt popełnienia przestępstwa zostanie stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 620). Od tej ostatniej zasady istnieje jednak wyjątek określony w § 2 i § 3 art. 145 K.p.a. Można bowiem wznowić postępowanie, gdy fakt popełnienia przestępstwa jest oczywisty, a jednocześnie wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Wznowienie postępowania jest także dopuszczalne w przypadkach, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn wynikających z przepisów prawa (C. Martysz (w:) G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, Lex, 2010).

Z tym ostatnim przypadkiem mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, bowiem Sąd Rejonowy, na skutek rozpoznania zażalenia skarżącej, postanowieniem z [...] grudnia 2008 r., Sygn. akt [...], utrzymał w mocy postanowienie Prokuratora Rejonowego z [...] czerwca 2008 r. [...] o umorzeniu dochodzenia w sprawie (z zawiadomienia skarżącej), o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania przez urzędników Gminy.

Dla wszczęcia postępowania wznowieniowego, oprócz wskazania przyczyny wznowienia, konieczne jest jednak także zachowanie terminu do wniesienia podania o wznowienie. Zatem uchybienie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, mimo formalnej poprawności tego podania, czyni wszczęcie postępowania wznowieniowego niedopuszczalnym. Należy przy tym podkreślić, iż wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek pomimo uchybienia terminu do złożenia podania o wznowienie stanowiłoby rażące naruszenie prawa, gdyż godziłoby w zasadę trwałości decyzji administracyjnych.

Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a, wynosi jeden miesiąc od dnia w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku uchybienia tego terminu może on być przywrócony na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stanowi tak art. 58 § 1 K.p.a. Stosownie do treści § 2 powołanego przepisu prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższych przepisów wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, gdy zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki:

- uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy (brak winy nie musi być udowodniony);

- wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu;

- dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (siedem dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu), który jest nieprzywracalny;

- dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin.

K.p.a wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. W doktrynie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności): "Udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. (...) Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu" (E. Iserzon (w:) Komentarz IV, 1970, s. 135). Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należytej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia.

Z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy podmiot ten działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Przy ocenie tej przesłanki należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę lub jej pełnomocnika zalicza się przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie pisma. Tylko w takich warunkach można przyjąć brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu nie jest natomiast możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. postanowienie NSA z 25 września 1998 r., SA/Łd 575/98, LEX nr 36221, wyrok NSA z 13 października 1999 r., III SA 1436/99, LEX nr 40057, wyrok NSA z 25 maja 1998 r., IV SA 2162/96, LEX nr 43285, wyrok NSA z 20 maja 1998 r., I SA/Ka 1718/96, LEX nr 33415). W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi też żadnych wątpliwości, że ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 K.p.a., musi odbywać się z odniesieniem do okoliczności konkretnego przypadku i osobniczych cech strony (tak m.in. NSA w wyroku z 30 listopada 2006 r., II OSK 1397/05 oraz WSA w Gliwicach w wyroku z 3 lutego 2009 r., IV SA/Gl 381/09, dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie, jak słusznie uznały organy administracji, nie została spełniona przesłanka przywrócenia terminu, mianowicie skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy. Należy wskazać, że skarżąca sama była inicjatorką postępowania przed organami prokuratury, z jej bowiem zawiadomienia prowadzone było dochodzenie dotyczące wydania aktu nadania w drodze przestępstwa. Zatem najwcześniej, w dniu wydania postanowienia o umorzeniu dochodzenia tj. [...] czerwca 2008 r. a najpóźniej [...] grudnia 2008 r., kiedy Sąd Rejonowy wydał postanowienie utrzymujące postanowienie o umorzeniu dochodzenia, skarżąca powzięła wiadomość o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Przy czym należy zaznaczyć, że wydane przez sąd karny orzeczenie, stwierdzające, że karalność czynu uległa przedawnieniu, w związku z treścią art. 145 § 3 K.p.a, nie miało wpływu na możliwość złożenia w terminie podania o wznowienie postępowania. Zatem okoliczności na które powołuje się skarżąca nie uprawdopodabniają by nie mogła ona w wyznaczonym terminie złożyć podania o wznowienie postępowania.

Kontrola przeprowadzona [...] maja 2011 r. przez inspektorów PINB, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, w żaden sposób nie potwierdziła, że decyzja – akt nadania gospodarstwa rolnego, wydana została w wyniku przestępstwa. Sporządzony protokół [...] z kontroli przeprowadzonej w użytkowanym obiekcie budowlanym, co wydaje się oczywiste z uwagi na kompetencje organu nadzoru budowlanego, zawiera jedynie opis stanu technicznego tego obiektu. Również z treści zaświadczenia wystawionego przez Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem z [...] grudnia 2011 r.,znak: [...] wynika, że procedura sprzedaży dwóch lokali mieszkalnych położonych w [...] będących w Zasobie Agencji, została wstrzymana do czasu ostatecznego określenia stanu prawnego budynku. Decyzja taka została podjęta po wpłynięciu informacji od skarżącej o złożeniu wniosku o wznowienie postępowania administracyinego w tej sprawie. Zatem słuszna jest konstatacja organu odwoławczego, iż nie polega na prawdzie twierdzenie strony dotyczące okoliczności, że o wydaniu decyzji w wyniku przestępstwa dowiedziała się od pracowników GN i AZ ARSP, bowiem z treści ww. zaświadczenia wynika, że to sama wnioskodawczyni przekazała informację o złożeniu wniosku o wznowieniu postępowania i to ta okoliczność stanowiła podstawę do wstrzymania procedury sprzedaży.

Powyższe rozważania prowadzą do przekonania, że zasadna była odmowa przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Powiatowej Komisji Ziemskiej, stanowiąca decyzję z [...] czerwca 1962 r. Nie sposób więc podzielić zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organy art. 58 § 1 K.p.a.

Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).