I OSK 2294/11
Wyrok
Naczelny Sąd Administracyjny
2012-09-04Nietezowane
Artykuły przypisane do orzeczenia
Do tego artykulu posiadamy jeszcze 13 orzeczeń.
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.
Skład sądu
Barbara Adamiak /przewodniczący sprawozdawca/
Irena Kamińska
Małgorzata MironSentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia del. WSA Małgorzata Miron, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 4 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 959/11 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r. 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od M. W. na rzecz Ministra Sprawiedliwości zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie odmówił M. W. przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r. W uzasadnieniu wskazał, że M. W. znalazł się na [...] miejscu na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.). M. W. złożył wniosek o kontynuowanie szkolenia na aplikacji prokuratorskiej.
Ponadto organ I instancji podniósł, że Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia [...] marca 2010, r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. (Dz.Urz. MS Nr 2, poz.11) wyznaczył limit 75 miejsc na tej aplikacji. Limit ten uległ wyczerpaniu po przyjęciu osób wyżej umieszczonych na liście klasyfikacyjnej aplikantów niż M. W. Dyrektor KSSiP wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, prawo do pobierania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym zakończyła się aplikacja ogólna. przysługuje tylko temu aplikantowi, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej. Organ wyjaśnił przy tym, że za osobę ubiegającą się o kontynuowanie szkolenia należy rozumieć aplikanta aplikacji ogólnej, który na liście klasyfikacyjnej aplikantów zajął miejsce umożliwiające przyjęcie go na aplikację sędziowską lub prokuratorską. Wobec faktu umieszczenia M. W. na liście klasyfikacyjnej na miejscu niezapewniającym możliwość kontynuowania szkolenia na aplikacji prokuratorskiej, Dyrektor KSSiP uznał, że aplikant nie spełnił warunku, od którego zależało zachowanie prawa do pobierania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r., bowiem decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Dyrektor KSSiP odmówił przyjęcia M. W. na aplikację prokuratorską wskazując, że aplikant ukończył aplikację ogólną, lecz zajął [...] miejsce na liście klasyfikacyjnej, co w świetle limitu 75 miejsc wyznaczonych zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2010 r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. oznaczało, że M. W. znalazł się na miejscu, które uniemożliwiło przyjęcie go na aplikację specjalistyczną.
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2011 r., wydaną na podstawie art. 104 oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r., uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, Dyrektor KSSiP przyznaje aplikantowi, na jego wniosek, stypendium na czas aplikacji ogólnej, aplikacji sędziowskiej oraz aplikacji prokuratorskiej, z wyłączeniem okresu stażu, o którym mowa w art. 31 ust. 2 tej ustawy.
W myśl art. 42 ust. 4 ustawy, aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, zachowuje prawo do pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną.
Minister Sprawiedliwości podniósł, że analiza całokształtu regulacji zawartych w ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, dotyczących zasad przyznawania stypendium prowadzi do wniosku, że "przyznanie" aplikantowi stypendium, o którym mowa w art. 42 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie wymaga formy decyzji administracyjnej, gdyż ustawodawca enumeratywnie wymienił w tej ustawie sprawy, w których Dyrektor KSSiP posiada kompetencję do wydania decyzji administracyjnej. Są to m.in. decyzja w sprawie przyjęcia na aplikację ogólną (art. 23 ust. 1), decyzja w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską albo prokuratorską (art. 29 ust. 1), decyzja w sprawie zawieszenia aplikanta w jego prawach i obowiązkach (art. 40), decyzja w sprawie skreślenia aplikanta z listy aplikantów (art. 41), decyzja w sprawie umorzenia w całości lub części należności z tytułu zwrotu stypendium (art. 44 ust. 8), decyzja w sprawie wyrażenia sprzeciwu wobec zamiaru podjęcia przez aplikanta zatrudnienia lub zajęcia (art. 47 ust. 3), czy decyzja w sprawie ukarania aplikanta karą porządkową (art. 51 ust. 5).
Organ ponadto podniósł, że ustawodawca wyraźnie uregulował formy działania Dyrektora KSSiP i enumeratywnie wymienił sprawy, w których organ I instancji powinien wydać decyzję administracyjną podlegającą zaskarżeniu w drodze odwołania. W ocenie organu odwoławczego przyznanie bądź odmowa przyznania stypendium to tzw. czynność materialno-techniczna. Działania materialno-techniczne mogą wprawdzie wywoływać skutki prawne w sposób pośredni, jednak nie podlegają one kodeksowym rygorom, które ustawa wiąże z decyzjami administracyjnymi. W konsekwencji czynność materialno-techniczna nie podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, nie może być także przedmiotem skargi do sądu administracyjnego.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości decyzja o odmowie przyznania M. W. stypendium została wydana bez podstawy prawnej, ponieważ ani ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ani przepisy wykonawcze do tej ustawy nie przewidują możliwości wydania decyzji odmawiającej przyznania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym aplikant zakończył aplikację ogólną, tak jak przepisy tej ustawy nie eksplikują obowiązku wydania decyzji o przyznaniu stypendium.
Organ II instancji wskazał, że podstawą prawną decyzji może być wyłącznie norma prawa materialnego, ustanowiona przepisem powszechnie obowiązującym. Wydanie decyzji "bez podstawy prawnej" oznacza, że decyzja nie ma podstawy w żadnym powszechnie obowiązującym przepisie prawnym o charakterze materialnym, zawartym w ustawie lub w akcie wydanym z wyraźnego upoważnienia ustawowego. Skoro zatem w sprawie brak jest przepisu prawa, który mógłby stanowić podstawę prawną zaskarżonej decyzji, to brak jest podstaw prawnych by uznać, że Dyrektor KSSiP posiadał kompetencję do odmowy przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r.
Organ II instancji podniósł, że ustawodawca w zakresie dotyczącym stypendium precyzyjnie unormował sytuacje, w których Dyrektor KSSiP zobowiązany jest wydać decyzje administracyjne. Zgodnie bowiem z art. 44 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, określającym przesłanki zwrotu stypendium, Dyrektor KSSiP przed podjęciem decyzji w sprawie zwrotu stypendium albo umorzenia należności z tytułu zwrotu, zasięga opinii właściwego prezesa sądu albo właściwego prokuratora apelacyjnego. Od decyzji w sprawie zwrotu stypendium albo umorzeń z tytułu zwrotu stypendium przysługuje, w oparciu o art. 44 ust. 9 ustawy, odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zaś na podstawie art. 44 ust. 10 tej ustawy skarga od decyzji organu II instancji do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W konsekwencji nie sposób nie zauważyć, że brak jest podobnej regulacji w stosunku do "przyznania stypendium" na podstawie art. 42 ust. 4 ustawy. Skoro racjonalny ustawodawca w obrębie tego samego aktu normatywnego precyzyjnie unormował formę i tryb wydawania rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stypendium albo umorzenia należności z tytułu jego zwrotu, to przyjąć należy, że w pozostałych wypadkach nie było wolą ustawodawcy nadawanie czynności "przyznania stypendium" waloru decyzji administracyjnej. Zachowanie prawa do stypendium, zgodnie z przepisem art. 42 ust. 4 ustawy, następuje z mocy prawa i wydanie decyzji w tym przedmiocie jest pozbawione podstawy prawnej, a co za tym idzie – niedopuszczalne. Ze względu na brak podstaw prawnych do wydania decyzji w przedmiocie nieprzyznania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym aplikant zakończył aplikację ogólną Minister Sprawiedliwości uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie I instancji jako bezprzedmiotowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 959/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r., uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury przyznaje aplikantowi, na jego wniosek, stypendium na czas aplikacji ogólnej, aplikacji sędziowskiej oraz aplikacji prokuratorskiej, z wyłączeniem okresu stażu, o którym mowa w art. 31 ust. 2.
Stosownie zaś do ust. 4 tego przepisu aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, zachowuje prawo do pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną.
Sąd podzielił pogląd organu, iż z powyższego unormowania nie wynika, że przyznanie stypendium następuje w drodze decyzji administracyjnej. Sąd w pełni podziela również pogląd, że działanie to następuje w formie czynności materialno-technicznej. Zatem w przypadku przyznania przedmiotowego świadczenia wystarczy pismo informacyjne i dokonanie tej czynności, poprzez wypłatę środków.
Należy jednak zwrócić uwagę, iż w niniejszej sprawie nie doszło do dokonania tej czynności materialno-technicznej, ponieważ przedmiotem rozważań jest odmowa przyznania świadczenia, czyli odmowa wykonania tejże czynności. Jest to odmienna sytuacja, bowiem zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja strony i dlatego też sama informacja o nieprzyznaniu świadczenia nie wystarczy. Takie pismo nie gwarantowałoby stronie obrony swoich praw przed sądem administracyjnym. Dlatego też w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż odmowa dokonania czynności materialno-technicznej winna być dokonana w drodze decyzji, albowiem jest to negatywne rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej, o załatwienie której zwróciła się strona, mająca w tym interes prawny. Taka forma załatwienia, umożliwiająca instancyjną i pozainstancyjną kontrolę zgodności rozstrzygnięcia z prawem, w najlepszy sposób chroni zarówno interes społeczny, jak i interes indywidualny strony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 1983 r. sygn. akt II SA 2083/82, ONSA 1983, nr 1 poz. 14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 761/08, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dodatkowo w doktrynie prawa administracyjnego panuje pogląd, według którego w sytuacji, gdy przepis prawny nie określa formy konkretyzacji sytuacji prawnej obywatela, organ administracji publicznej powinien dokonać jej w formie decyzji administracyjnej
Za takim rozwiązaniem przemawia też interes strony i jej konstytucyjne prawo do sądu. Jednostka ma bowiem prawo do tego, by jej oparte na prawie materialnym roszczenia i wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej procedury. Nie jest natomiast zgodne z zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów wykonujących administrację publiczną, w którym wnioski jednostki załatwiane są poza postępowaniem administracyjnym ogólnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 699/06, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tymczasem w niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości odmówił stronie prawa do zbadania zasadności stanowiska Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Takie działanie, w nawiązaniu do powyżej przedstawianego stanowiska Sądu, jest nieprawidłowe i nieuzasadnione. Jak wykazano powyżej ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie przewiduje wydania decyzji administracyjnej jedynie w sytuacji przyznania przedmiotowego stypendium. Ustawa nie reguluje natomiast formy odmowy przyznania świadczenia, a skoro tak, to należy tu zastosować ogólne zasady postępowania administracyjnego i wydać decyzję administracyjną. Tylko takie rozstrzygnięcie organu pozwala bowiem na jego kontrolę instancyjną i kontrolę sądową, a jednocześnie jest realizacją prawa do sądu strony.
Reasumując Sąd przyjął, że decyzja Ministra Sprawiedliwości uchylająca decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, z uwagi na brak podstaw do jej wydania, narusza prawo. Dlatego też organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę wytyczne Sądu i oceni sprawę pod kątem zaistnienia przesłanek ustawowych do odmowy przyznania M. W. stypendium.
Sąd wskazał, że nie badał zasadności odmowy przez organ I instancji przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia. Z uwagi bowiem na uchybienia organu II instancji, ocena ta byłaby przedwczesna i pozbawiałaby stronę prawa do dwukrotnego rozpoznania jej sprawy w toku administracyjnym.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję.
Minister Sprawiedliwości wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjna oparł na zarzutach:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 177 i 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na zaniechaniu dokonania oceny, czy sprawa dotycząca odmowy wypłaty stypendium przewidzianego w art. 42 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury jest sprawą administracyjną wymagającą rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, czy też jest to sprawa cywilna należąca do właściwości sądów powszechnych;
II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 oraz art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez ich niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu dokonania oceny, czy interes prawny strony w sprawie odmowy wypłaty stypendium uregulowanego w art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury może podlegać ochronie prawnej na podstawie wymienionych wyżej przepisów;
III. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zw. z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 i 104 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że odmowa przyznania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym zakończyła się aplikacja ogólna powinna następować w formie decyzji administracyjnej, podczas gdy żaden przepis prawa nie przewiduje kompetencji organu administracji publicznej do wydania takiej decyzji;
IV. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zw. z art. 6 i 105 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania.
Wskazując na powyższe naruszenia wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie naruszenia art. 42 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) w związku z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Według art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury "Aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, zachowuje prawo do pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną". W regulacji materialnego prawa administracyjnego wyróżnia się w zakresie uprawnień, jak i obowiązków jednostki dwa rodzaje norm prawnych: – po pierwsze normy, które z mocy prawa kształtują uprawnienia (obowiązki); – po drugie normy, które dla ukształtowania uprawnień lub obowiązków jednostki wymagają autorytatywnej konkretyzacji przez właściwy organ administracji publicznej. Normy prawa pierwszego rodzaju nie wymagają autorytatywnej konkretyzacji, normy te kształtują uprawnienia (obowiązki) wprost bez stosowania władczej formy konkretyzacji w trybie postępowania administracyjnego. Wszystkie elementy stosunku materialnego, a zatem podmiot uprawnienia (obowiązku), treść uprawnienia (obowiązku) wynikają wprost z normy. W takim zakresie nie ma zastosowania domniemanie załatwienia w formie decyzji administracyjnej. Zasada domniemania załatwiania w formie decyzji administracyjnej jako wartość konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego ma zastosowanie do drugiego rodzaju norm materialnego prawa administracyjnego, a zatem norm, które wymagają dla ukształtowania uprawnienia (obowiązku) dokonania władczej konkretyzacji przez właściwy organ administracji publicznej. Artykuł 42 ust. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury zawiera regulację z mocy prawa zachowania prawa do pobierania przez aplikanta aplikacji ogólnej stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną. Przesłanką zachowania tego prawa jest ubieganie się przez aplikanta aplikacji ogólnej o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej. Aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej zachowuje, z mocy prawa, prawo pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną.
Artykuł 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, regulując z mocy prawa prawo do pobierania stypendium, nie daje podstaw prawnych do odmowy przyznania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym aplikant aplikacji ogólnej zakończył aplikację ogólną i złożył wniosek o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej. Wydanie decyzji w sprawie uprawnienia przysługującego z mocy prawa jest działaniem bez podstawy prawnej. Zasadnie w zaskarżonej do Sądu decyzji wskazano, że ze względu na niedopuszczalność stosowania w postępowaniu odwoławczym sankcji nieważności decyzji, wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji bez podstawy prawnej stanowi podstawę do uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie w pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 zw. z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego).
Artykuł 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury stanowi expressis verbis o zachowaniu prawa co stypendium. Pozbawienie tego prawa przez odmowę przyznania jest działaniem bez podstawy prawnej. Ustawa ta nie przewiduje podstaw prawnych do pozbawienia tego prawa.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne. Sąd rozpoznawał sprawę odmowy przyznania stypendium, a nie sprawę odmowy wypłaty. Należy odróżnić prawo od realizacji tego prawa. Artykuł 42 ust. 4 reguluje z mocy prawa zachowanie prawa do stypendium, realizacja tego prawa następuje przez wypłatę stypendium. Wypłata jest realizacją prawa a nie formą prawną przyznania. Charakter prawny realizacji prawa przez wypłatę nie był przedmiotem rozstrzygnięcia. Sąd w zaskarżonym wyroku dokonał wykładni tylko w zakresie formy odmowy przyznania stypendium, a nie odmowy wypłaty. Nie jest zasadny zatem zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia art. 7, 177 i 184 Konstytucji przez zaniechanie dokonania oceny czy odmowa wypłaty jest sprawą cywilną.
Sąd podzielił w pełni stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 2075/11.
W tym stanie rzeczy skoro zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 42 ust 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zw. z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego jest zasadny a nie zostały naruszone przepisy postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 207 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Nietezowane
Artykuły przypisane do orzeczenia
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.
Skład sądu
Barbara Adamiak /przewodniczący sprawozdawca/Irena Kamińska
Małgorzata Miron
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia del. WSA Małgorzata Miron, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 4 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 959/11 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r. 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od M. W. na rzecz Ministra Sprawiedliwości zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie odmówił M. W. przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r. W uzasadnieniu wskazał, że M. W. znalazł się na [...] miejscu na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.). M. W. złożył wniosek o kontynuowanie szkolenia na aplikacji prokuratorskiej.
Ponadto organ I instancji podniósł, że Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia [...] marca 2010, r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. (Dz.Urz. MS Nr 2, poz.11) wyznaczył limit 75 miejsc na tej aplikacji. Limit ten uległ wyczerpaniu po przyjęciu osób wyżej umieszczonych na liście klasyfikacyjnej aplikantów niż M. W. Dyrektor KSSiP wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, prawo do pobierania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym zakończyła się aplikacja ogólna. przysługuje tylko temu aplikantowi, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej. Organ wyjaśnił przy tym, że za osobę ubiegającą się o kontynuowanie szkolenia należy rozumieć aplikanta aplikacji ogólnej, który na liście klasyfikacyjnej aplikantów zajął miejsce umożliwiające przyjęcie go na aplikację sędziowską lub prokuratorską. Wobec faktu umieszczenia M. W. na liście klasyfikacyjnej na miejscu niezapewniającym możliwość kontynuowania szkolenia na aplikacji prokuratorskiej, Dyrektor KSSiP uznał, że aplikant nie spełnił warunku, od którego zależało zachowanie prawa do pobierania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r., bowiem decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Dyrektor KSSiP odmówił przyjęcia M. W. na aplikację prokuratorską wskazując, że aplikant ukończył aplikację ogólną, lecz zajął [...] miejsce na liście klasyfikacyjnej, co w świetle limitu 75 miejsc wyznaczonych zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2010 r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. oznaczało, że M. W. znalazł się na miejscu, które uniemożliwiło przyjęcie go na aplikację specjalistyczną.
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2011 r., wydaną na podstawie art. 104 oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r., uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, Dyrektor KSSiP przyznaje aplikantowi, na jego wniosek, stypendium na czas aplikacji ogólnej, aplikacji sędziowskiej oraz aplikacji prokuratorskiej, z wyłączeniem okresu stażu, o którym mowa w art. 31 ust. 2 tej ustawy.
W myśl art. 42 ust. 4 ustawy, aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, zachowuje prawo do pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną.
Minister Sprawiedliwości podniósł, że analiza całokształtu regulacji zawartych w ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, dotyczących zasad przyznawania stypendium prowadzi do wniosku, że "przyznanie" aplikantowi stypendium, o którym mowa w art. 42 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie wymaga formy decyzji administracyjnej, gdyż ustawodawca enumeratywnie wymienił w tej ustawie sprawy, w których Dyrektor KSSiP posiada kompetencję do wydania decyzji administracyjnej. Są to m.in. decyzja w sprawie przyjęcia na aplikację ogólną (art. 23 ust. 1), decyzja w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską albo prokuratorską (art. 29 ust. 1), decyzja w sprawie zawieszenia aplikanta w jego prawach i obowiązkach (art. 40), decyzja w sprawie skreślenia aplikanta z listy aplikantów (art. 41), decyzja w sprawie umorzenia w całości lub części należności z tytułu zwrotu stypendium (art. 44 ust. 8), decyzja w sprawie wyrażenia sprzeciwu wobec zamiaru podjęcia przez aplikanta zatrudnienia lub zajęcia (art. 47 ust. 3), czy decyzja w sprawie ukarania aplikanta karą porządkową (art. 51 ust. 5).
Organ ponadto podniósł, że ustawodawca wyraźnie uregulował formy działania Dyrektora KSSiP i enumeratywnie wymienił sprawy, w których organ I instancji powinien wydać decyzję administracyjną podlegającą zaskarżeniu w drodze odwołania. W ocenie organu odwoławczego przyznanie bądź odmowa przyznania stypendium to tzw. czynność materialno-techniczna. Działania materialno-techniczne mogą wprawdzie wywoływać skutki prawne w sposób pośredni, jednak nie podlegają one kodeksowym rygorom, które ustawa wiąże z decyzjami administracyjnymi. W konsekwencji czynność materialno-techniczna nie podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, nie może być także przedmiotem skargi do sądu administracyjnego.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości decyzja o odmowie przyznania M. W. stypendium została wydana bez podstawy prawnej, ponieważ ani ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ani przepisy wykonawcze do tej ustawy nie przewidują możliwości wydania decyzji odmawiającej przyznania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym aplikant zakończył aplikację ogólną, tak jak przepisy tej ustawy nie eksplikują obowiązku wydania decyzji o przyznaniu stypendium.
Organ II instancji wskazał, że podstawą prawną decyzji może być wyłącznie norma prawa materialnego, ustanowiona przepisem powszechnie obowiązującym. Wydanie decyzji "bez podstawy prawnej" oznacza, że decyzja nie ma podstawy w żadnym powszechnie obowiązującym przepisie prawnym o charakterze materialnym, zawartym w ustawie lub w akcie wydanym z wyraźnego upoważnienia ustawowego. Skoro zatem w sprawie brak jest przepisu prawa, który mógłby stanowić podstawę prawną zaskarżonej decyzji, to brak jest podstaw prawnych by uznać, że Dyrektor KSSiP posiadał kompetencję do odmowy przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r.
Organ II instancji podniósł, że ustawodawca w zakresie dotyczącym stypendium precyzyjnie unormował sytuacje, w których Dyrektor KSSiP zobowiązany jest wydać decyzje administracyjne. Zgodnie bowiem z art. 44 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, określającym przesłanki zwrotu stypendium, Dyrektor KSSiP przed podjęciem decyzji w sprawie zwrotu stypendium albo umorzenia należności z tytułu zwrotu, zasięga opinii właściwego prezesa sądu albo właściwego prokuratora apelacyjnego. Od decyzji w sprawie zwrotu stypendium albo umorzeń z tytułu zwrotu stypendium przysługuje, w oparciu o art. 44 ust. 9 ustawy, odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zaś na podstawie art. 44 ust. 10 tej ustawy skarga od decyzji organu II instancji do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W konsekwencji nie sposób nie zauważyć, że brak jest podobnej regulacji w stosunku do "przyznania stypendium" na podstawie art. 42 ust. 4 ustawy. Skoro racjonalny ustawodawca w obrębie tego samego aktu normatywnego precyzyjnie unormował formę i tryb wydawania rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stypendium albo umorzenia należności z tytułu jego zwrotu, to przyjąć należy, że w pozostałych wypadkach nie było wolą ustawodawcy nadawanie czynności "przyznania stypendium" waloru decyzji administracyjnej. Zachowanie prawa do stypendium, zgodnie z przepisem art. 42 ust. 4 ustawy, następuje z mocy prawa i wydanie decyzji w tym przedmiocie jest pozbawione podstawy prawnej, a co za tym idzie – niedopuszczalne. Ze względu na brak podstaw prawnych do wydania decyzji w przedmiocie nieprzyznania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym aplikant zakończył aplikację ogólną Minister Sprawiedliwości uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie I instancji jako bezprzedmiotowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 959/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r., uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury przyznaje aplikantowi, na jego wniosek, stypendium na czas aplikacji ogólnej, aplikacji sędziowskiej oraz aplikacji prokuratorskiej, z wyłączeniem okresu stażu, o którym mowa w art. 31 ust. 2.
Stosownie zaś do ust. 4 tego przepisu aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, zachowuje prawo do pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną.
Sąd podzielił pogląd organu, iż z powyższego unormowania nie wynika, że przyznanie stypendium następuje w drodze decyzji administracyjnej. Sąd w pełni podziela również pogląd, że działanie to następuje w formie czynności materialno-technicznej. Zatem w przypadku przyznania przedmiotowego świadczenia wystarczy pismo informacyjne i dokonanie tej czynności, poprzez wypłatę środków.
Należy jednak zwrócić uwagę, iż w niniejszej sprawie nie doszło do dokonania tej czynności materialno-technicznej, ponieważ przedmiotem rozważań jest odmowa przyznania świadczenia, czyli odmowa wykonania tejże czynności. Jest to odmienna sytuacja, bowiem zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja strony i dlatego też sama informacja o nieprzyznaniu świadczenia nie wystarczy. Takie pismo nie gwarantowałoby stronie obrony swoich praw przed sądem administracyjnym. Dlatego też w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż odmowa dokonania czynności materialno-technicznej winna być dokonana w drodze decyzji, albowiem jest to negatywne rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej, o załatwienie której zwróciła się strona, mająca w tym interes prawny. Taka forma załatwienia, umożliwiająca instancyjną i pozainstancyjną kontrolę zgodności rozstrzygnięcia z prawem, w najlepszy sposób chroni zarówno interes społeczny, jak i interes indywidualny strony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 1983 r. sygn. akt II SA 2083/82, ONSA 1983, nr 1 poz. 14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 761/08, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dodatkowo w doktrynie prawa administracyjnego panuje pogląd, według którego w sytuacji, gdy przepis prawny nie określa formy konkretyzacji sytuacji prawnej obywatela, organ administracji publicznej powinien dokonać jej w formie decyzji administracyjnej
Za takim rozwiązaniem przemawia też interes strony i jej konstytucyjne prawo do sądu. Jednostka ma bowiem prawo do tego, by jej oparte na prawie materialnym roszczenia i wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej procedury. Nie jest natomiast zgodne z zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów wykonujących administrację publiczną, w którym wnioski jednostki załatwiane są poza postępowaniem administracyjnym ogólnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 699/06, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tymczasem w niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości odmówił stronie prawa do zbadania zasadności stanowiska Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Takie działanie, w nawiązaniu do powyżej przedstawianego stanowiska Sądu, jest nieprawidłowe i nieuzasadnione. Jak wykazano powyżej ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie przewiduje wydania decyzji administracyjnej jedynie w sytuacji przyznania przedmiotowego stypendium. Ustawa nie reguluje natomiast formy odmowy przyznania świadczenia, a skoro tak, to należy tu zastosować ogólne zasady postępowania administracyjnego i wydać decyzję administracyjną. Tylko takie rozstrzygnięcie organu pozwala bowiem na jego kontrolę instancyjną i kontrolę sądową, a jednocześnie jest realizacją prawa do sądu strony.
Reasumując Sąd przyjął, że decyzja Ministra Sprawiedliwości uchylająca decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, z uwagi na brak podstaw do jej wydania, narusza prawo. Dlatego też organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę wytyczne Sądu i oceni sprawę pod kątem zaistnienia przesłanek ustawowych do odmowy przyznania M. W. stypendium.
Sąd wskazał, że nie badał zasadności odmowy przez organ I instancji przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia. Z uwagi bowiem na uchybienia organu II instancji, ocena ta byłaby przedwczesna i pozbawiałaby stronę prawa do dwukrotnego rozpoznania jej sprawy w toku administracyjnym.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję.
Minister Sprawiedliwości wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjna oparł na zarzutach:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 177 i 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na zaniechaniu dokonania oceny, czy sprawa dotycząca odmowy wypłaty stypendium przewidzianego w art. 42 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury jest sprawą administracyjną wymagającą rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, czy też jest to sprawa cywilna należąca do właściwości sądów powszechnych;
II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 oraz art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez ich niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu dokonania oceny, czy interes prawny strony w sprawie odmowy wypłaty stypendium uregulowanego w art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury może podlegać ochronie prawnej na podstawie wymienionych wyżej przepisów;
III. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zw. z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 i 104 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że odmowa przyznania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym zakończyła się aplikacja ogólna powinna następować w formie decyzji administracyjnej, podczas gdy żaden przepis prawa nie przewiduje kompetencji organu administracji publicznej do wydania takiej decyzji;
IV. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zw. z art. 6 i 105 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania.
Wskazując na powyższe naruszenia wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie naruszenia art. 42 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) w związku z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Według art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury "Aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, zachowuje prawo do pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną". W regulacji materialnego prawa administracyjnego wyróżnia się w zakresie uprawnień, jak i obowiązków jednostki dwa rodzaje norm prawnych: – po pierwsze normy, które z mocy prawa kształtują uprawnienia (obowiązki); – po drugie normy, które dla ukształtowania uprawnień lub obowiązków jednostki wymagają autorytatywnej konkretyzacji przez właściwy organ administracji publicznej. Normy prawa pierwszego rodzaju nie wymagają autorytatywnej konkretyzacji, normy te kształtują uprawnienia (obowiązki) wprost bez stosowania władczej formy konkretyzacji w trybie postępowania administracyjnego. Wszystkie elementy stosunku materialnego, a zatem podmiot uprawnienia (obowiązku), treść uprawnienia (obowiązku) wynikają wprost z normy. W takim zakresie nie ma zastosowania domniemanie załatwienia w formie decyzji administracyjnej. Zasada domniemania załatwiania w formie decyzji administracyjnej jako wartość konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego ma zastosowanie do drugiego rodzaju norm materialnego prawa administracyjnego, a zatem norm, które wymagają dla ukształtowania uprawnienia (obowiązku) dokonania władczej konkretyzacji przez właściwy organ administracji publicznej. Artykuł 42 ust. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury zawiera regulację z mocy prawa zachowania prawa do pobierania przez aplikanta aplikacji ogólnej stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną. Przesłanką zachowania tego prawa jest ubieganie się przez aplikanta aplikacji ogólnej o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej. Aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej zachowuje, z mocy prawa, prawo pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną.
Artykuł 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, regulując z mocy prawa prawo do pobierania stypendium, nie daje podstaw prawnych do odmowy przyznania stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym aplikant aplikacji ogólnej zakończył aplikację ogólną i złożył wniosek o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej. Wydanie decyzji w sprawie uprawnienia przysługującego z mocy prawa jest działaniem bez podstawy prawnej. Zasadnie w zaskarżonej do Sądu decyzji wskazano, że ze względu na niedopuszczalność stosowania w postępowaniu odwoławczym sankcji nieważności decyzji, wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji bez podstawy prawnej stanowi podstawę do uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie w pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 zw. z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego).
Artykuł 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury stanowi expressis verbis o zachowaniu prawa co stypendium. Pozbawienie tego prawa przez odmowę przyznania jest działaniem bez podstawy prawnej. Ustawa ta nie przewiduje podstaw prawnych do pozbawienia tego prawa.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne. Sąd rozpoznawał sprawę odmowy przyznania stypendium, a nie sprawę odmowy wypłaty. Należy odróżnić prawo od realizacji tego prawa. Artykuł 42 ust. 4 reguluje z mocy prawa zachowanie prawa do stypendium, realizacja tego prawa następuje przez wypłatę stypendium. Wypłata jest realizacją prawa a nie formą prawną przyznania. Charakter prawny realizacji prawa przez wypłatę nie był przedmiotem rozstrzygnięcia. Sąd w zaskarżonym wyroku dokonał wykładni tylko w zakresie formy odmowy przyznania stypendium, a nie odmowy wypłaty. Nie jest zasadny zatem zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia art. 7, 177 i 184 Konstytucji przez zaniechanie dokonania oceny czy odmowa wypłaty jest sprawą cywilną.
Sąd podzielił w pełni stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 2075/11.
W tym stanie rzeczy skoro zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 42 ust 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zw. z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego jest zasadny a nie zostały naruszone przepisy postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 207 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.