I SA/Kr 850/12

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z 12 kwietnia 2012r. nr [...] utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 13 lutego 2012r. nr [...] odmawiające J.N. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] ([...]), wystawionego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku J.N. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] ([...]) obejmującego nałożoną przez Powiatowy Inspektorat Budowlany grzywnę w celu przymuszenia i opłatę za wydanie postanowienia. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego, a zawiadomienie o tym zajęciu wraz z odpisem przedmiotowego tytułu wykonawczego zostały doręczone zobowiązanemu 16 września 2011r.Pismem z 29 września 2011r. zobowiązany złożył skargę dotyczącą prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazując, że powyższe zawiadomienie o zajęciu zostało wydane z naruszeniem art. 15§1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. dalej-u.p.e.a.), gdyż zobowiązany nie otrzymał od wierzyciela upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 5 grudnia 2011r. nr [...] oddalił wniesioną skargę, a pismem nr [...] (data doręczenia: 8 grudnia 2011r.) powiadomił o konieczności wniesienia zarzutu polegającego na braku uprzedniego doręczenia upomnienia.

W konsekwencji powyższego zobowiązany pismem z 21 grudnia 2011r. złożył zarzut dotyczący braku doręczenia upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.) oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zobowiązany podniósł, że w sprawie dotyczącej przedmiotowego tytułu wykonawczego i w jakiejkolwiek innej sprawie egzekucyjnej nie udzielił nikomu pełnomocnictwa.

Naczelnik Urzędu Skarbowego po rozpatrzeniu w/w pisma w zakresie złożonego zarzutu, postanowieniem z 14 lutego 2012r. nr [...] odmówił uwzględnienia zarzutu z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia, które to postanowienie zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w z 26 marca 2012r. nr [...].

Organ egzekucyjny rozpatrując pismo zobowiązanego, postanowieniem z 13 lutego 2012r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania.

Dnia 27 lutego 2012r. zobowiązany złożył zażalenie, zarzucając naruszenie art. 59§1 pkt 7 w zw. z art. 81 u.p.e.a. i art. 40§1, art. 42 do 44 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz.1071 ze zm. dalej- K.p.a.) w zw z art. 18 u.p.e.a. W uzasadnieniu wskazano, że A.N. nie była pełnomocnikiem zobowiązanego, a zatem potwierdzenie przez nią w dniu 16 września 2011r. otrzymania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności oraz odpisu tytułu wykonawczego, nie mogło być skuteczne względem zobowiązanego. Zdaniem zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego, doręczeń powinno dokonywać się bezpośrednio. Skoro zaś zawiadomienia o zajęcia rachunku bankowego nie doręczono mu osobiście, egzekucja nie mogła być prowadzona i postępowanie powinno zostać umorzone. Zobowiązany podniósł też, że zajęcie wierzytelności w Banku Spółdzielczym Rzemiosła nie było skuteczne, gdyż bank ten nie prowadzi jego konta. Stwierdzono też, że w przewidywanym terminie do 5 kwietnia 2012r. powinno zostać rozstrzygnięte jego zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z 5 grudnia 2011r. [...] (oddalające skargę na czynności egzekucyjne) w którym podniesiono w większości te same zarzuty, co w niniejszym zażaleniu. W efekcie zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie zacytował na wstępie art. 59§1 u.p.e.a, zawierający przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, a następnie zauważył, że istota kontrowersji w niniejszej sprawie dotyczy sposobu doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wraz z odpisem tytułu wykonawczego, a w konsekwencji stwierdzenia czy możliwe jest dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego czy też należy postępowanie to umorzyć.

Wyjaśniając sposób doręczenia przesyłki adresatowi stwierdzono, że bezspornym jest, iż przesyłkę zawierającą odpis tytułu wykonawczego oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności skierowano do J.N., przesyłkę tę pod wskazanym adresem odebrała za pokwitowaniem jego żona, A.N.. Zgodnie zaś z art. 43 K.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Uregulowany w w/w przepisie sposób doręczenia pisma określany jest jako zastępczy (doręczenie zastępcze) i stanowi wyjątek od zasady doręczenia właściwego (bezpośredniego) czyli do rąk adresata. Doręczenie zastępcze po spełnieniu warunków wymienionych w w/w przepisie wywołuje takie same skutki prawne jak w przypadku doręczenia bezpośrednio adresatowi.

Organ, że w dniu 16 września 2011r. doręczono adresatowi tytuł wykonawczy oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z zachowaniem przesłanek wymienionych w art. 43 K.p.a. Jak wynika bowiem z analizy zwrotnego potwierdzenia odbioru, odbiór przesyłki pokwitowała podpisem A.N., będąca pełnoletnim domownikiem, który podjął się oddania przesyłki adresatowi. Zauważono także, iż zobowiązany mylnie wskazuje jakoby przesyłka została doręczona na ręce pełnomocnika, którego jak twierdzi nie ustanowił w postępowaniu egzekucyjnym. Nie jest tożsamym ustanowienie pełnomocnika działającego imieniem swojego mocodawcy (na ręce którego co do zasady doręcza się przesyłkę), z dorosłym domownikiem, który podjął się oddania przesyłki adresatowi. Argumentacja zobowiązanego zmierza natomiast do ujednolicenia tych niezależnych od siebie instytucji prawnych. Ponadto złożenie przez zobowiązanego w/w środków prawnych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym świadczy, że przesyłka zawierająca odpis tytułu wykonawczego oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności została przez dorosłego domownika przekazana zobowiązanemu.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dot. skuteczności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w Banku Spółdzielczym Rzemiosła organ odwoławczy zauważył, że zobowiązany miał możliwość skutecznego kwestionowania czynności w ciągu 14 dni od dnia doręczenia niniejszego zawiadomienia. Podniesienie powyższego zarzutu w piśmie z 21 grudnia 2011 r. zostało złożone po upływie w/w terminu i nie daje możliwości odniesienia się do powyższej kwestii.

Finalnie stwierdzono, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja, która w świetle art. 59§1 u.p.e.a. uzasadniałaby obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, wniósł J.N. zarzucając mu naruszenie:

1.art. 138§1 pkt.2 i art. 140 w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia bez wszechstronnego zbadania sprawy przy uwzględnieniu słusznego interesu prawnego skarżącego, tj. z pominięciem niektórych zarzutów podniesionych w zażaleniu,

2.art. 40§2, art. 42 i art. 44 K.p.a. w zw. z art. 15§1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie, że zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego oraz doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącemu prawidłowo w dniu 16 września 2011r.,

3.art. 33 pkt 7 w zw. z art. 27§1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez przyjęcie nieprawidłowego stanowiska, że fakt odbioru przesyłki w dniu 16 września 2011r. przez dorosłego domownika w osobie A.N. spowodował, że doręczenie było prawidłowe wg wymogów określonych w art. 43 K.p.a. w ramach tzw. doręczenia zastępczego, a tym samym złożenie zarzutu co do skuteczności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w Baku Spółdzielczym Rzemiosła zostało złożone po upływie 14-dniowego terminu, przez co Dyrektor Izby Skarbowej nie miał możliwości odniesienia się do tej kwestii.

W związku z powyższym zarzutami Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając skargę jej autor stwierdził, że doręczenie za pośrednictwem dorosłego domownika nie mogło być względem niego skuteczne, gdyż w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mają zastosowania przepisy o tzw. doręczeniu zastępczym, o którym mowa w art. 43 K.p.a., w związku z czym stosuje się wyłącznie doręczenie bezpośrednie. Skarżący przedstawił też pogląd, że z art.15 u.p.e.a. wynika, iż upomnienie oraz tytuł wykonawczy powinny być adresowane bezpośrednio do zobowiązanego, a nie do pełnomocnika, który w niniejszej sprawie nie był ustanowiony. Podkreślono, że A.N. nie była pełnomocnikiem Skarżącego. Wobec zaś tego, że doręczenie było nieprawidłowe i nieskuteczne, Skarżący nie uchybił terminowi do zgłoszenia zarzutów. Skarżący zarzucił też, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, m.in. do faktu, że aktualnie Minister Finansów rozpatruje zażalenie Skarżącego z 14 grudnia 2011r. Skarżący dołączył też kopię pisma informującego go o tym, że powyższe zażalenie zostanie rozstrzygnięte w przewidywanym terminie do dnia 20 lipca 2012r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i zauważył, że Skarżący podniósł dodatkowo zarzut braku doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego, który to zarzut był przedmiotem badania przez organy I i II instancji, a także jest przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zarzut ten był złożony po terminie, wobec czego nie było możliwe jego merytoryczne rozpoznanie. Zauważono też, że Skarżący pomimo powoływania licznych przepisów, które zostały rzekomo naruszone, to jednak wszystkie je wiąże z mylnym twierdzeniem o nieskuteczności doręczenia odpisu tytułu wykonawczego z uwagi na jego odbiór przez dorosłego domownika. Za bezzasadny uznano także zarzut braku wszechstronnego zbadania sprawy, gdyż zdaniem organu odwoławczego, analizie poddana została całość sprawy.

W piśmie procesowym z dnia 20 lipca 2012r. Skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie przez Sąd wykonania tytułu wykonawczego oraz przedłożył odpis wyroku WSA w Warszawie z 3 kwietnia 2012r. sygn. akt: VII SA/Wa 129/12 z treści którego wynikało, że Sąd uchylił postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 30 stycznia 2007r. znak: [...] nakazującej J.N. wykonanie rozbiórki garażu.

Postanowieniem z 24 lipca 2012r. WSA w Krakowie oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania tytułu wykonawczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 dalej-p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3§2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145§1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133§1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134§1 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, skarga zasługuje na uwzględnienie.

W tej sprawie postępowanie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Określa ona sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, w tym dotyczących m.in. płacenia podatków. Zgodnie z art. 6§1 u.p.e.a. w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych.

Warunkiem wszczęcia egzekucji administracyjnej jest skuteczne doręczenie zobowiązanemu upomnienia wzywającego do dobrowolnego wykonania ciążącego na nim obowiązku. Dlatego też organ egzekucyjny, który na mocy art. 29§1 u.p.e.a., z urzędu, zobligowany jest do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej zobowiązany był zbadać zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 15§1 u.p.e.a. pozwalających na uruchomienie egzekucji, a więc jest kontrolą objąć, również element doręczenia upomnienia w sprawie.

Zgodnie z treścią art. 15§1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna zostaje wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia

Rozporządzenie Ministra Finansów z 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001r. Nr.137 poz. 1541) wydane m.in. w oparciu § 5 cytowanego wyżej przepisu w rozdziale 3 określa należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Należność objęta postępowaniem w niniejszej sprawie nie należy do katalogu tam wymienionych. W związku z tym gdy Skarżący pozostawał w zwłoce z zapłatą tych należności wierzyciel zobligowany był do skierowania upomnienia.

Charakter prawny tej czynności polega na tym, że ma ono jedynie przypominać o obowiązku zapłaty wymienionych w nim należności, informując o zagrożeniu skierowania sprawy na drogę egzekucji administracyjnej, Nie stanowi zatem rozstrzygnięcia władczego, które rozstrzygałoby o sytuacji prawnej osoby do której zostało skierowane. W przeciwieństwie do decyzji administracyjnych nie przydaje ono nowych praw i obowiązków, a jedynie przypomina o konieczności wykonania tych już istniejących. Nie jest ono również rozstrzygnięciem odpowiadającym postanowieniu.

Po bezskutecznym upomnieniu (art. 15 u.p.e.a.) wierzyciel kieruje sprawę "na drogę postępowania egzekucyjnego" (art. 15§1 u.p.e.a.). Czyni to poprzez złożenie wniosku, o którym mowa w art. 26§1 u.p.e.a. Pomiędzy pojęciem postępowanie egzekucyjne, a pojęciem egzekucja administracyjna zachodzi stosunek nadrzędności; egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania.(wyrok NSA z 7 stycznia 2010r. sygn. akt: II FSK 1290/08opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://cbois.nsa.gov.pl).Co ważne, postępowanie egzekucyjne otwiera dopiero doręczenie tytułu wykonawczego i dopiero z tą chwilą strona może ustanowić pełnomocnika, który w tym postępowaniu będzie ją reprezentował.(wyrok WSA w Warszawie z 19 maja 2009r. sygn. akt: III SA/Wa 3351/08opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://cbois.nsa.gov.pl).

Jak wynika z akt postępowania egzekucyjnego odpis tytułu wykonawczego z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego odebrała A.N.. Organ dokonał doręczenia wskazanych powyżej dokumentów w oparciu o art. 43 K.p.a. doręczając dorosłemu domownikowi. Datą doręczenia pisma adresatowi zgodnie z art. 43 K.p.a. jest dzień odebrania pisma przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu. Pokwitowanie złożone przez dorosłego domownika na dowodzie doręczenia jest następstwem aktu woli jakim jest podjęcie się przez tę osobę oddania adresatowi pisma. Innymi słowy, pokwitowanie na dowodzie doręczenia faktu odbioru przesyłki stanowi uzewnętrznienie podjętej wcześniej przez odbierającego pismo woli przekazania przesyłki adresatowi. A.N. pokwitowała odbiór pisma, chciała i mogła go odebrać jako, że była dorosłym domownikiem. Co istotne, przy doręczeniu w tym trybie, datą doręczenia nie jest natomiast dzień faktycznego odebrania przez adresata pisma przekazanego przez te osoby. Dokonane zatem prawidłowo doręczenie zastępcze, a więc z respektowaniem przesłanek, o których mowa w art. 43 k.p.a. stwarza domniemanie doręczenia pisma adresatowi. Godzi się także zauważyć, że na żadnym etapie postępowania nie przyjęto, że A.N. jest pełnomocnikiem J.N.. Prawidłowość dokonanego doręczenia wynikała z właściwego zastosowania art. 43 K.p.a. w tej sprawie.

Interpolując powyższe rozważania na grunt sprawy poddanej osądowi, należy stwierdzić, że organy zasadnie odmówiły umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59§1 pkt 7 u.p.e.a. który stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli zobowiązanemu nie doręczono upomnienia mimo, że obowiązek taki zaistniał. Fakt odbioru przesyłki poleconej zwierającej upomnienie adresowanej do zobowiązanego przez jego domownika, o którym wiadomo że był osobą dorosłą, przy adnotacji doręczającego przesyłkę, że odbierający przesyłkę domownik zobowiązał się oddać przesyłkę adresatowi uprawniał organu do przyjęcia skuteczności doręczenia zastępczego zatem nie było podstaw do zastosowania w sprawie art. 59§1 pkt 7 u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe, wszystkie zarzuty skargi nie są zasadne, i tak:

- nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 138§1 pkt 2, art. 140 w zw z art. 7 K.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej rozpoznając zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego wydał prawidłowe rozstrzygnięcie w oparciu o treść art. 138§1 pkt 1 oraz art. 144 K.p.a.wzw z art. 18 i art. 59 u.p.e.a. W wyniku rozpatrzenia zażalenia, doszedł do zasadnego przekonania, że jest ono niezasadne zatem utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Sformułowany zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. także jest niezasadny bowiem zawarta w art. 7 K.p.a. zasada załatwiania spraw przy uwzględnieniu interesu społecznego nie stanowi podstawy do wydawania rozstrzygnięć zgodnych z oczekiwaniami strony.

-nie jest także trafny zarzut nieprawidłowego ustalenia, iż zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym Rzemiosła oraz doręczenie tytułu wykonawczego nie zostało doręczone ani w dniu 16 września 2011r. ani w późniejszym terminie. Skarżący nie skorzystał z możliwości kwestionowania tej okoliczności w przewidzianym do tego czasie i dopiero w dniu 21 grudnia 2011r. złożył skargę na czynność zajęcia rachunku bankowego.

-także zarzut naruszenia art. 33 pkt 7 w zw z art. 59§1 pkt 7 u.p.e.a jest niezasadny. Jak już wskazano, doręczenie dokonane do rąk dorosłego domownika w trybie art. 43 K.p.a. było skuteczne.

Odnosząc się do wyroku WSA w Warszawie z 3 kwietnia 2012r. sygn. akt: VII SA/Wa 129/12 to należy wskazać, że na dzień wydawania orzeczenia w przedmiotowej sprawie, wyrok ten nie był prawomocny. Zaznaczyć także należy, że decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane więc na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, który następnie został trafnie oceniony przez organ odwoławczy, w wyniku prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów postępowania. Wobec tego skargę, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270) należało oddalić.