II FZ 496/12

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 165/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. S. – dalej jako Skarżący – przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. i M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 grudnia 2011 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż Skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną. Na majątek skarżącego oraz jego żony składa się samochód osobowym marki Volkswagen Passat (rok prod. 2001) oraz spółdzielcze prawo własności mieszkania o powierzchni 75 m2. Łączny dochód gospodarstwa stanowi kwota 2 247,90 zł, na którą składa się: emerytura żony Skarżącego w kwocie 1 139,97 zł, uzyskiwana z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę Skarżącego kwota 777,93 zł oraz wynagrodzenie Skarżącego w wysokości 330 zł (1/4 etatu). Świadczenie emerytalne w kwocie 1 139,97 zł jest pomniejszane o kwotę 71,00 zł tytułem zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie w kwocie 102,60 zł, zaś kwotę 284,99 zł potrąca komornik na rzecz organów podatkowych i ZUS. Ostatecznie świadczenie emerytalne do wypłaty wynosi 681,38 zł. Wydatki mieszkaniowe kształtują się na poziomie 970,09 zł, w tym: czynsz – 729,09 zł; opłaty za dostawę energii i gazu – 185,00 zł oraz telefon – 56,00 zł. Po rozliczeniu stałych miesięcznych kosztów, na żywność, lekarstwa oraz odzież pozostaje – w ocenie wnioskodawcy – kwota 820 zł.

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2011 r. Skarżący został zobowiązana do przedłożenia w terminie siedmiu dni dokumentów źródłowych.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał w piśmie z dnia 18 marca 2012 r., plik dokumentów wraz z oświadczeniami.

Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

Wobec wniesienia sprzeciwu przez Skarżącego ww. postanowienie referendarza sądowego utraciło moc.

Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy, w wymienionym na wstępie postanowieniu z dnia 14 maja 2012 r., Sąd pierwszej instancji przytoczył regulację zawartą w art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 252 § 1 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa, gdyż braki w przedstawieniu pełnych okoliczności faktycznych związanych z sytuacją majątkową skarżącego nie pozwalają na pełną i wolną od wątpliwości ocenę tej sytuacji. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że Skarżący nadesłał jedynie zaświadczenie o zarobkach i zatrudnieniu dotyczące jego osoby oraz potwierdzenie wypłaty świadczenia przez ZUS jego żonie. Nie zostało natomiast udokumentowane zawarte w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie z dnia 18 marca 2012 r. oświadczenie o miesięcznym dochodzie z prowadzonej działalności gospodarczej.

W dalszej kolejności Sąd pierwszej instancji wskazał, że sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie oraz omówił kwestie związane z rozdzielnością majątkową małżonków. W efekcie czego Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, w związku z czym brak niezbędnych dokumentów obrazujących sytuację finansową żony Skarżącego w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, nie pozwala w sposób jednoznaczny i bez wątpliwości ocenić, czy w jego sytuacji można zastosować instytucję prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wyraził stanowisko, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.

Następnie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w gospodarstwie domowym skarżącego uzyskiwany jest stały regularny dochód, miejsce zamieszkania Skarżącego i jego żony stanowi jednocześnie miejsce prowadzenia działalności gospodarczej przez żonę Skarżącego. Z tego powodu część wydatków może być zaliczona do pozycji kosztowych prowadzonej działalności gospodarczej. Bez znaczenia pozostają natomiast takie okoliczności jak stopień skomplikowania sprawy czy uzasadniona potrzeba reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika z uwagi na ilość prowadzonych postępowaniach, w których wnioskodawca jest stroną.

W zażaleniu Skarżący podniósł, że postanowienie zawiera wnioski nie mające uzasadnienia w rzeczywistości. Skarżący wskazał także, iż przesłał wszystkie dokumenty wymienione w wezwaniu, a z kopi PIT 36 za rok 2011 jego i żony wynika średni dochód miesięczny za rok 2011.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 P.p.s.a.

Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Możliwość przyznania prawa pomocy powinna być w każdym indywidualnym przypadku wnikliwie badana, gdyż w przeciwnym wypadku, w sposób nieuzasadniony kosztami postępowania zostaje obciążony ogół obywateli.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi powinien się kierować przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności dotyczące uwzględnienia sytuacji majątkowej współmałżonka Skarżącego. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że ugruntowany w orzecznictwie jest pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wzajemnej pomocy.

Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając Skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W niniejszej sprawie Skarżący niewątpliwie nie przedstawił pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, ponieważ jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, mimo wyraźnego wezwania, nie przedstawił oświadczenia o miesięcznym dochodzie z prowadzonej działalności gospodarczej. Należy podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W związku z tym Skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania mu prawa pomocy.

Niezależnie od powyższego, podkreślenia wymaga, że sytuacja finansowa Skarżącego jest stabilna. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego racje ma Sąd pierwszej instancji, iż treść deklaracji podatkowych wskazuje na osiągniecie dochodu. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że Skarżący otrzymuje 330 zł tytułem wynagrodzenia, żona Skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1 139,97 zł oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, który w 2011 r. wyniósł 9 325,61 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania, a brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem.

W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Skarżącego dane nie dawały podstaw do przyznania wnioskowanego prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.