II SA/Łd 241/14

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej powoływana również jako "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania L. C. od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia stomatologicznego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 2, 3 ust. 1, 2 i 4 , art. 7, art. 8, art. 36 pkt 1 ppkt c w związku z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. Prezydent Miasta R., po rozpatrzeniu wniosku L. C. z dnia [...] , odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego na pokrycie całości kosztów nierefundowanego leczenia stomatologicznego w kwocie 340,00 zł oraz zasiłku celowego na pokrycie części kosztów nierefundowanego leczenia stomatologicznego w kwocie 200,00 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględniać cele i możliwości pomocy społecznej. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być ustalane stosownie do okoliczności konkretnej sprawy. Organy przyznające świadczenia z pomocy społecznej mają prawo oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb w zależności od liczby osób ubiegających się o pomoc, zgłaszanych przez te osoby żądań, a także wysokości środków przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Zaspokajane w drodze świadczeń z pomocy społecznej powinny być potrzeby podstawowe, niezbędne, które mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów. Dalej organ wskazał, że przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej nie może prowadzić do całkowitego ponoszenia ich przez system pomocy społecznej. Według ustaleń Prezydenta Miasta R. Ośrodek Pomocy Społecznej w R. dysponował kwotą 720.000,00 zł na realizację zadań własnych w 2013 r., w tym kwota 190.000,00 zł przeznaczona została na zasiłki celowe i rzeczowe w postaci ubrania, obuwia, dopłat do energii elektrycznej, gazu, zakupu żywności, dopłat do remontu mieszkań; kwota 400.000,00 zł na dofinasowanie do zakupu opału; kwota 130.000,00 zł na zasiłki celowe na zakup leków, paczki świąteczne dla dzieci, wypoczynek wakacyjny dla dzieci, sprawienie pogrzebu, zasiłki celowe z tytułu zdarzenia losowego i zasiłki celowe specjalne. W 2013 r. wykorzystano już kwotę 700.163,00 zł na realizację zadań własnych w formie zasiłków celowych i rzeczowych. Ponadto organ wskazał, że L. C. pobiera zasiłek stały w kwocie 529,00 zł miesięcznie i jest obejmowana regularnie pomocą w formie zasiłków okresowych, zasiłków celowych na zakup posiłku lub żywności, zasiłków celowych na zakup leków, odzieży i obuwia oraz opału. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wymienił decyzje przyznające L. C. świadczenia z pomocy społecznej w 2013 r.

W odwołaniu z dnia 9 grudnia 2013 r. L. C. podniosła, że realizacja wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie w całości lub zasiłku celowego na pokrycie w części kosztów nierefundowanego leczenia stomatologicznego jest możliwa pod względem finansowym, gdyż w 2013 r. pozostało prawie 20.000,00 zł na pomoc w postaci zasiłków celowych. Odwołująca wskazała, że pomoc w formie organizacji wypoczynku czy paczek dla dzieci nie powinna być uznawana za ważniejszą czy równorzędna z pomocą w postaci posiłków, ogrzewania i leczenia. Ponadto zarzuciła, że w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w R. zatrudniona jest zbyt duża ilość pracowników, co generuje niepotrzebne koszty funkcjonowania wskazanego Ośrodka. Organ w wydanej decyzji niepotrzebnie poruszył kwestię dotychczas udzielonych świadczeń z pomocy społecznej, gdyż ta okoliczność nie powinna być brana pod uwagę przy udzielaniu kolejnej pomocy. L. C. podkreśliła, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje, że zasiłek celowy może być przyznany m.in. na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia. Na poparcie swych żądań wskazała na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 czerwca 2013 r. o sygn. akt II SA/Po 506/13. Poza tym oświadczyła, że nie wyraża zgody na udział T. K. w postępowaniu odwoławczym i rozpatrywaniu kolejnych wniosków złożonych do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R.

Przy piśmie z dnia 12 grudnia 2013 r. znak: [...] przekazującym odwołanie L. C., organ I instancji uzupełnił swoje stanowisko w sprawie i wyjaśnił, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w domu murowanym, wyposażonym w podstawowy sprzęt codziennego użytku i zajmuje tylko pomieszczenie kuchenne, zaś pokój zajmuje syn T. C., prowadzący odrębne gospodarstwo domowe, który do dnia 30 listopada 2013 r. utrzymywał się z renty rodzinnej. Obecnie jest osobą bezrobotną bez przyznanego prawa do zasiłku. W tym samym budynku mieszka również siostrzeniec L. C., który również prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wskazane osoby korzystają z pomocy finansowej ww. Ośrodka Pomocy Społecznej i partycypują w kosztach utrzymania zajmowanych pomieszczeń. L. C. nie pobiera dodatku mieszkaniowego. Jest osobą bierną zawodowo z uwagi na niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa, stawu biodrowego oraz nadciśnienia tętniczego. Nie nabyła uprawnień z ZUS ani KRUS. Korzysta z pomocy w formie zasiłków celowych na pokrycie całości kosztów zakupu leków. Źródłem utrzymania L. C. jest zasiłek stały i inne świadczenia udzielane systematycznie od października 2006 r. przez Ośrodek Pomocy Społecznej w R. Zdaniem organu I instancji wnioskodawczyni nie wyrażała zgody na pomoc w formie produktów żywnościowych z PEAD. Organ zaznaczył, że L. C. uzyskała w listopadzie 2013 r. siedem form pomocy, w tym zasiłek stały w wysokości 529,00 zł. Dalej organ wskazał, że dochód L. C. nie przekracza kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą, określonego w ww. ustawie o pomocy społecznej. Spełnione są zatem warunki do przyznania pomocy nieprzekraczającej kryterium dochodowego. Zdaniem organu przyznanie pomocy w formie kolejnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów nierefundowanego leczenia stomatologicznego w kwocie 200,00 zł przekracza możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej w R. W piśmie z dnia 12 grudnia 2013 r. organ nadmienił również, że syn L. C. w grudniu 2013 r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych. Postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy dla syna T. C. obecnie jest toku. Ponadto organ wskazał, ze siostrzeniec L. C. także regularnie korzysta z pomocy społecznej. Zdaniem organu L. C. jest osobą niechętnie współpracującą z pracownikiem socjalnym i niechętnie udziela informacji niezbędnych do ustalenia sytuacji życiowej, materialno-bytowej i zdrowotnej. Na wywiad środowiskowy umawia się zawsze po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu terminu. Nie jest zainteresowana rozwiązywaniem własnych problemów. Organ uwzględnia potrzeby wszystkich osób z terenu miasta R., znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Zakres przyznanej pomocy wynika z możliwości finansowych ww. Ośrodka oraz z konieczności racjonalnego gospodarowania środkami finansowymi w celu zabezpieczenia wszystkich potrzeb.

Przywołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z uregulowaniami ustawy o pomocy społecznej pomoc ta ma na celu przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o nią nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organ podkreślił, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Podstawową przesłanką przyznawania świadczeń z pomocy społecznej jest osiąganie dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jednocześnie warunkiem ubiegania się o pomoc jest wystąpienie co najmniej jednej okoliczności wymienionej w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego jest przyznawane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Organy rozpatrując wnioski o przyznanie świadczenia oceniają, czy dana potrzeba jest istotnie niezbędną potrzebą bytową i czy osoby zainteresowane pomocą społeczną współdziałają w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Organ podkreślił, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego mogą otrzymać osoby lub rodziny przekraczające określone w ustawie o pomocy społecznej kryteria dochodowe. Zdaniem organu skarżąca kwalifikuje się do pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, bowiem jej łączny dochód w październiku 2013 r. wyniósł 529,00 zł, a więc nie przekracza kwoty 542,00 zł, stanowiącej próg dochodowy umożliwiający ubieganie się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Ze względu na stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia organ nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc oraz udzielać świadczeń w wysokości oczekiwanej przez te osoby. Instytucja zasiłku celowego nie polega na zaspokajaniu potrzeb osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej w sposób ciągły i we wszystkich sferach.

Zdaniem organu II instancji odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku celowego nie pozostaje w sprzeczności z prawem i nie narusza granic uznania administracyjnego. Organ wskazał, że L. C. w 2013 r. miała przyznany zasiłek stały wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne, zasiłki celowe na zakup posiłku lub żywności w miesiącach od stycznia do maja oraz od września do października w wysokości po 50,00 zł w każdym miesiącu oraz w wysokości po 100,00 zł na listopad i grudzień, zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności w wysokości po 20,00 zł miesięcznie na okres od września do grudnia, zasiłek celowy na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 35,00 zł w miesiącu styczniu, w wysokości 20,00 zł w kwietniu, w wysokości 21,00 zł w czerwcu i wysokości 26,00 zł w listopadzie, zasiłek celowy na zakup środków czystości w wysokości po 20,00 zł w miesiącu wrześniu i listopadzie oraz na pokrycie kosztów zakupu odzieży w wysokości po 100,00 zł w styczniu i listopadzie, a także na pokrycie kosztów zakupu obuwia w wysokości po 60,00 zł w miesiącu kwietniu i listopadzie, zasiłek celowy na pokrycie części kosztów zakupu kołdry w wysokości 100,00 zł w kwietniu oraz na pokrycie całości kosztów zakupu farb w wysokości 34,00 zł we wrześniu, świadczenie niepieniężne w postaci opału (po ½ tony) w styczniu i listopadzie.

Ponadto organ wyjaśnił, że L. C. nie jest traktowana gorzej od innych osób i rodzin, często wielodzietnych bądź z dziećmi niepełnosprawnymi. Do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. cały czas wpływają wnioski o przyznanie świadczeń. Z pomocy systematycznie korzysta chociażby siostrzeniec wnioskodawczyni, a na rozpatrzenie oczekują obecnie wnioski syna L. C. Ośrodek Pomocy Społecznej musi racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami finansowymi. Organ przyznał, że sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, jednakże celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich zgłaszanych potrzeb i zastępowanie osób oraz rodzin w podejmowaniu działań mających na celu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca ma prawo do korzystania ze świadczeń publicznej służby zdrowia, gdyż ma przyznane świadczenie z pomocy społecznej w postaci składki na ubezpieczenie zdrowotne. L. C. skorzystała z usług stomatologicznych w prywatnym gabinecie stomatologii i co więcej należność za usługi uregulowała gotówką. Złożony wniosek z dnia 8 listopada 2013 r. dotyczy zatem refinansowania kosztów usług stomatologicznych, które wnioskodawczyni zdołała ponieść we własnym zakresie.

W skardze z dnia 30 stycznia 2014 r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] L. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej lub drugiej instancji. W uzasadnieniu skargi zarzuciła niezapewnienie jej czynnego udziału w postępowaniu i pozbawienie możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz niezapoznanie się z orzeczeniem sądu, na które wskazała w odwołaniu. Podniosła, że wbrew stanowisku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. każdy z domowników zamieszkujących z L. C. zajmuje odrębny pokój. Ośrodek błędnie założył, że każdy z domowników korzysta z kompleksowej pomocy społecznej. Syn wnioskodawczyni ubiegał się po raz pierwszy o pomoc społeczną w grudniu 2013 r. Skarżąca podkreśliła również, ze osoby mieszkające w jej budynku jedynie w przypadkach wyższej konieczności partycypują w kosztach utrzymania. Organy nie uwzględniły okoliczności, że dom w którym zamieszkuje wnioskodawczyni został wybudowany w 1905 r., nie posiada bieżącej wody i kanalizacji, nie jest ocieplony, a na ścianach występuje grzyb. Skarżąca nie zgadza się z ze stanowiskiem organu I instancji, iż odmawiała przyjęcia pomocy w formie produktów żywnościowych w postaci PEAD. Zakwestionowała również podaną kwotę łącznej pomocy w wysokości 1229,50 zł. Niesłusznie organy odwołały się do pomocy, jaką mają zamiar udzielić jej synowi i siostrzeńcowi. Skarżąca podniosła, że istotnie telefonicznie umawiała się na konkretny termin wizyty pracownika socjalnego, lecz stanowiło to wyraz troski o fundusze instytucji przyznającej świadczenia. Organ odmawiając pomocy, nawet w wysokości niższej niż wnioskowana kwota, przekroczył granice uznania administracyjnego. Według skarżącej wyroki przytoczone w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. nie mają związku z jej sprawą. Odnosząc się do kwestii leczenia kanałowego podniosła, że w jej przypadku niezbędne leczenie nie jest refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Z tego względu zdecydowała się na leczenie w prywatnej przychodni stomatologicznej. Zaznaczyła, że leczenie zęba było konieczne z uwagi na zagrożenie stanu zdrowia. Pomocniczo zostały jej przepisane antybiotyki. Skarżąca zapłaciła za zbieg stomatologiczny częściowo z środków własnych a częściowo z pożyczonych. Oświadczyła, że ma świadomość ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., jednakże żąda pomocy w wysokości mieszczącej się w tych możliwościach.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że rolą pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszystkich potrzeb wnioskodawców, a jedynie wspieranie wysiłków osób i rodzin w przezwyciężaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wnioskodawczyni nie podejmuje żadnych działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji materialnej i niesłusznie doszukuje się w pracy pracowników socjalnych działań na jej szkodę. Organ odwoławczy wskazał również, że nie prowadził postępowania dowodowego, gdyż oparł się na materiale zgromadzonym przez organ I instancji. Brak zawiadomienia skarżącej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego na etapie postępowania odwoławczego nie miało wpływu na wynik sprawy. Organ wskazał, że w dniu 13 listopada 2013 r. skarżąca zapoznała się z aktami sprawy, jak również z ustaleniami zaktualizowanego wywiadu środowiskowego. W konkluzji organ II instancji wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 2 czerwca 2014 r. pełnomocnik strony skarżącej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wskazał, że dochody w postaci zasiłku stałego nie pozwalają na poniesienie wydatku w kwocie 540 zł na leczenie stomatologiczne bez uszczerbku dla podstawowych potrzeb człowieka. Złożenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego po przeprowadzeniu leczenia i dokonaniu płatności świadczy jedynie o pilności poniesienia wydatków w związku z nagłym zdarzeniem. Zdrowie jest dobrem, które Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. winien brać pod uwagę w pierwszym rzędzie, dokonując wyboru przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych. Ponadto pełnomocnik podniósł, że stan zdrowia skarżącej wymagał natychmiastowego podjęcia leczenia i tylko ze względu na tę okoliczność skarżąca zdecydowała się dokonanie zapłaty za usługi z góry. Rozpatrując przedmiotowy wniosek organy nie powinny brać pod uwagę wielkości dotychczas udzielonej skarżącej pomocy z zakresu pomocy społecznej. W tym samym czasie organ przyznał pomoc społeczną na kolonie i paczki świąteczne dla dzieci, co zdaniem skarżącej stanowi dowód nieprawidłowego gospodarowania środkami. Na wydanie odmownej decyzji miała również wpływ roszczeniowa postawa skarżącej w stosunku do pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Na potwierdzenie swoich twierdzeń pełnomocnik skarżącej załączył do nadesłanego pisma zestawienie przyznanych zasiłków celowych na grudzień 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga L. C. nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana również jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm., dalej powoływana również jako "u.p.s."). W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 u.p.s. w instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Ustawodawca przyjął zasadę pomocniczości jako zasadę, na której opiera się system pomocy społecznej. Zasada ta odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo winno ingerować w sytuacjach, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Tym samym nie powinno przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc państwa winna mieć charakter przejściowy. Do udzielenia pomocy przez państwo konieczne jest zaistnienie dwóch przesłanek – wystąpienie trudnej sytuacji życiowej i niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej, dostępny na Lex Omega). Pomoc jest udzielna o ile mieści się w możliwościach finansowych organów uprawnionych do przyznawania świadczeń pomocy społecznej.

W tym miejscu wskazać należy, że jednym ze świadczeń pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel, przy czym ustawodawca w treści art. 39 ust. 1 u.p.s. przykładowo wymienia cele mogące uzasadnić przyznanie zasiłku. Szczegółowa ocena niezbędnej potrzeby bytowej należy do organów administracji w konkretnym przypadku. Przyznanie zasiłku celowego zależy od uznania administracyjnego organu, który analizuje możliwość przyznania świadczenia w kontekście ogólnej hierarchii zgłaszanych potrzeb oraz wysokości dysponowanej kwoty środków finansowych przeznaczonych na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. W danej sprawie organ jest zatem obowiązany wyważyć interes społeczny i indywidualny interes potencjalnego beneficjenta świadczenia. Nie oznacza to w każdym razie, że organ ma za zadanie przyznawać świadczenie każdej osobie ubiegającej się o taką pomoc. Przyznanie zasiłku nie oznacza również uwzględnienia żądanej we wniosku wysokości świadczenia, gdyż żądane świadczenie musi się mieścić w ramach możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej.

Warunkiem przyznania zasiłku celowego jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s. i znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 u.p.s., jak np. ubóstwo, bezdomność, bezrobocie czy niepełnosprawność oraz niemożność samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej.

Podkreślić należy, że stosownie do 41 u.p.s w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznana forma wsparcia w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Zasiłek taki nie podlega zwrotowi. Świadczenie to ma charakter wyjątkowy, odbiegający od typowych sytuacji życiowych, gdyż osoba ubiegająca się o taką pomoc osiąga dochód przekraczający maksymalny dopuszczalny dochód uprawniający do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Specjalny zasiłek celowy winien być przyznawany w nagłych, szczególnie uzasadnionych okolicznościach na konkretnie wskazany cel bytowy. Przyznanie takiego zasiłku uzasadnia nastąpienie tak dotkliwego w skutkach lub tak daleko ingerującego w plany życiowe zdarzenia, że wykracza ono poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2011 r. o sygn. akt I OSK 1496/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. o sygn. akt I SA/ Wa 1004/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić należy, że L. C. w dniu 8 listopada 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie całości kosztów leczenia stomatologicznego w kwocie 340 zł. W razie oddalenia tego wniosku wniosła o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie części kosztów leczenia stomatologicznego w kwocie 200 zł. Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca aktywnie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, zasiłków okresowych oraz zasiłków celowych. Jak wskazały organy administracji skarżąca tylko w miesiącu złożenia wniosku w niniejszej sprawie tj. w listopadzie 2013 r. otrzymała pomoc na łączną kwotę 1.229,50 zł.

Organy mylnie przejęły, że skarżąca kwalifikuje się do pomocy społecznej, o której mowa w art. 39 u.p.s., gdyż nie uwzględniły że do kwoty dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku należało wliczyć, oprócz kwoty zasiłku stałego wynoszącej 529,00 zł miesięcznie, kwotę pobieranego zasiłku okresowego w wysokości 20 zł. W myśl bowiem art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło uzyskania, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Dochód ustala się przez pomniejszenie przychodu o zaliczki na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz płacone alimenty. Ponadto do dochodu na gruncie u.p.s. nie wlicza się enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s. przysporzeń, w których jednak nie mieści się zasiłek okresowy.

W związku z faktem, że dochód w gospodarstwie domowym prowadzonym przez skarżącą przekroczył, choć nieznacznie, ustawowe kryterium warunkujące możliwość przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. wynoszące 542 zł, organy mogły przyznać wnioskodawczyni jedynie specjalny zasiłek celowy.

Wskazać należy, że z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pamiętać również należy, że organy przyznające świadczenia zakresu pomocy społecznej realizują zadania w oparciu o środki finansowe, który wielkość jest ściśle określona. Ze względu na rosnącą liczbę osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej organy administracji muszą racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami. Wsparcie winno być przyznane przede wszystkim takim osobom, które nie posiadają żadnych dochodów lub uzyskują dochody nieprzekraczające ustawowych progów określonych w art. 8 u.p.s. W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał kwotę, jaką dysponował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. w 2013 r. na realizację zadań pomocy społecznej. Organ I instancji wskazał jednocześnie, że na dzień wydania decyzji tj. 3 grudnia 2013 r. z zaplanowanej kwoty 720.000,00 zł wykorzystano kwotę 700.163,00 zł na realizację zadań własnych w formie zasiłków celowych i rzeczowych, co oznacza, że do rozdysponowania pozostała niewielka ilość środków.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, bierną zawodowo, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymującą się ze świadczeń z pomocy społecznej. Budynek, w którym skarżącą mieszka jest nieocieplony, nie posiada bieżącej wody i kanalizacji, na jego ścianach występuje grzyb. L. C. spełnia zatem przesłanki określone w art. 7 u.p.s. stanowiące podstawę do przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, gdyż niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Zaznaczyć jednak należy, że od 2006 r. skarżącą systematycznie korzysta z pomocy społecznej. Organy w wydanych decyzjach wymieniły świadczenia, jakie w 2013 roku L. C. otrzymała z pomocy społecznej. Dane dotyczące przyznanych świadczeń wskazują, że skarżąca w sposób aktywny korzysta z różnych form pomocy społecznej. Podstawę jej utrzymania stanowi zasiłek stały wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne, zasiłki okresowe oraz liczne zasiłki celowe. Okoliczności te świadczą o tym, że skarżąca znajduje się pod stałą pieczą organów pomocowych. Zatem państwo wspomaga L. C., przyznając jej liczne świadczenia na zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że przyznawanie świadczeń nie może prowadzić do uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. W stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżąca złożyła wniosek dotyczący refinansowania zrealizowanych usług stomatologicznych w postaci leczenia kanałowego zęba. Skarżąca opłaciła usługę z posiadanych przez siebie środków pieniężnych, a następnie ubiegała się o przyznanie zasiłku celowego w celu pokrycia tegoż wydatku. Zdaniem Sądu skarżąca była zatem w stanie własnymi siłami opłacić kwotę 340 zł za wykonane usługi stomatologiczne.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, co oznacza, że może korzystać z bezpłatnych usług medycznych, w tym stomatologicznych w podstawowym zakresie. Bezpłatne świadczenia stomatologiczne określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (Dz.U. poz. 1462). Zgodnie uregulowaniami wskazanego rozporządzenia finansowane jest również w pewnym zakresie leczenie kanałowe. W niniejszej sprawie skarżąca nie wyczerpała możliwości skorzystania z bezpłatnych usług. Co więcej L. C. samodzielnie sfinansowała usługę stomatologiczną bez wcześniejszego powiadomienia o tym fakcie Ośrodka Pomocy Społecznej w R., co zdaniem Sądu dowodzi, iż skarżąca była w stanie przezwyciężyć trudności materialne we własnym zakresie. Organy administracji prawidłowo zatem oceniły materiał dowodowy i podjęły decyzje o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w rozpatrywanym stanie faktycznym.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przed organem odwoławczym stwierdzić należy, że organ ten przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie nie wezwał stron do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednak, że naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu może skutkować uwzględnieniem skargi tylko, jeżeli strona wykaże, że uchybienie w tym zakresie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych i uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 lutego 2013 roku o sygn. akt IV SA/Po 1109/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 marca 2013 roku o sygn. akt II SA/Gd 592/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2013 roku o sygn. akt II GSK 1142/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ odwoławczy nie prowadził w niniejszej sprawie własnego postępowania dowodowego, lecz oparł się na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji. Natomiast strona skarżąca nie wskazała konkretnych dowodów, których nie mogła przeprowadzić przed organem II instancji. Na etapie postępowania przed organem I instancji skarżąca zapoznawała się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy i nie zgłaszała żadnych wniosków dowodowych. Zatem niezawiadomienie w postępowaniu odwoławczym o możliwości zapoznania ze zgromadzonym materiałem dowodowym nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Podsumowując, z uwagi na ograniczone środki finansowe przewidziane na realizację zdań z zakresu pomocy społecznej organy administracji są zobligowane do ustalania hierarchii zgłaszanych potrzeb i w pierwszej kolejności udzielania wsparcia osobom najbardziej potrzebującym. W tym kontekście trudno uznać, że w realiach niniejszej sprawy pokrycie kosztów leczenia stomatologicznego jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem, wskazującym na to, że wnioskowana pomoc jest niezbędna dla zaspokojenia potrzeb życiowych oraz uzasadniona nietypowymi okolicznościami, co stanowi podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa uzasadniających wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

d.j.