II SA/Rz 339/14

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] lutego 2014r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej "Kolegium" lub "SKO", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r., - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 267), zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2014r., nr [...] o odmowie wydania prawa jazdy uprawniającego do kierowania pojazdami silnikowymi kategorii B.

Z uzasadnienia decyzji organu I Instancji wynika, że postępowanie toczyło się na wniosek S.S. z dnia [...] stycznia 2014r. Organ I instancji prowadząc postępowanie wyjaśniające ustalił, iż postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013r., sygn. akt [...] Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] zatrzymała S.S. prawo jazdy nr [...] wydane przez Prezydenta Miasta [...] w dniu [...] września 2010r. Powyższe było następstwem tego, że Sąd Rejonowy w [...] w Wydziale Karnym wyrokiem z dnia 26 września 2013r., sygn. akt [...] uznał S.S. za winnego przestępstwa polegającego na prowadzeniu w ruchu lądowym pojazdu mechanicznego (motocykla) w stanie nietrzeźwości. Sąd orzekł jednocześnie wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, do których uprawnia prawo jazdy kategorii A na okres 3 lat (począwszy od 24.08.2013r.). W dniu [...] listopada 2013r., decyzją nr [...] cofnięto S.S. uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii A na okres od 24.08.2013r. do 24.08.2016r.

S.S. w odwołaniu od decyzji organu I Instancji z dnia [...] stycznia 2014r. zarzucił, że decyzja jest sprzeczna z wyrokiem Sądu z dnia 26 września 2013r., gdyż zatrzymano mu jedynie uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii A. Nadto stanowisko Prezydenta jest sprzeczne z art. 12 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy, ponieważ nie ubiega się po raz pierwszy o prawo jazdy kategorii B, a ubiega się jedynie o wtórnik tego prawa jazdy. W konsekwencji tego wniósł o uchylenie decyzji lub o jej zmianę poprzez zwrócenie prawa jazdy w postaci wtórnika kat. B.

Kolegium wymienioną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji wskazując w uzasadnieniu, że w oparciu o treść przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy, prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy, przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A.

Za chybione i niezasadne Kolegium uznało argumenty powołane w treści środka zaskarżenia. Organ powołał się na wyrok WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 530/13 z dnia 11 września 2013r., LEX nr 1370952, zapadły w analogicznej sprawie, w którego uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż "jeżeli osoba w stosunku, do której orzeczono zakaz prowadzenia pojazdu mechanicznego obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii A, zwróci się o wydanie prawa jazdy kategorii B, to organ związany treścią art. 12 ust. 2 pkt 1ustawy obowiązany będzie wydać rozstrzygnięcie o odmowie wydania prawa jazdy kategorii B". W istocie z wyroku Sądu Rejonowego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A, a pośrednio poprzez treść przepisu art.12 ust. 2 pkt 1 ustawy, także zakaz prowadzenia pojazdów kategorii B. Sąd nie był zobowiązany do wydawania skarżącemu zakazu prowadzenia pojazdów także kategorii B, gdyż zakaz taki wynika bezpośrednio z ustawy (tak WSA w Poznaniu w wyroku III SA/Po 834/13 z dnia 02.07.2013r.).

Zarzuty powołane w treści odwołania nie są zasadne albowiem zakaz wynikający z art.12 ust. 1 i 2 ustawy dotyczy nie tylko wydania prawa jazdy ale także wszystkich innych czynności organu, których skutkiem byłoby uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami w okresie i zakresie wynikającym z sądowego zakazu prowadzenia pojazdów określonej kategorii. Zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony wyrokiem sądu karnego jest nie tylko pozbawieniem prawa do prowadzenia pojazdów, ale równocześnie oznacza zakaz wydania takich uprawnień (tak: uchwała SN z dnia 28 lutego 1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975, nr 3-4, poz. 33).

W skardze na wskazaną wyżej decyzję Kolegium z dnia [...] lutego 2014r. S.S. wniósł o jej uchylenie i zarzucił jej naruszenie: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt I KZP 29/13, wszelkich zasad prawnych obowiązujących na terytorium RP, a w szczególności: Lex posterior generalis non derogat legi priori speciali, Res iudicata pro veritate accipitur, paremii prawniczej (nie można karać dwa razy za to samo), naruszenie powagi i autorytetu sądów polskich, - naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 183 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pomimo jednoznacznej treści wyroku Sądu, organy administracji publicznej wymierzyły mu po raz drugi karę, czym nie tylko nie uwzględniły powagi prawomocnego wyroku Sądu, ale naruszyły fundamentalną zasadę prawa wyrażoną w paremii - nie można karać dwa razy za to samo oraz zasadę "Res iudicata" (rzeczy już osądzonej. Zdaniem skarżącego w razie wątpliwości w sprawie, organy miały obowiązek skorzystać z rozwiązań zawartych w art. 183 §1 i § 2 k.p.a., czego bez uzasadnionej przyczyny nie uwzględniły.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia.

W niniejszej sprawie S.S. wnioskiem z dnia [...] stycznia 2014r. wystąpił do Prezydenta Miasta [...] z żądaniem zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B, z jednoczesną jego wymianą na wtórnik. Powyższy wniosek podyktowany był faktem, że na mocy postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2013r., sygn. akt: [...] zatrzymano S.S. prawa jazdy kategorii A i B, a następnie wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 26 września 2013r., sygn. akt [...] orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A na okres 3 lat, w następstwie czego decyzją z dnia [...] listopada 2013r. cofnięto wyżej wymienionemu uprawnienia do kierowania pojazdami ww. kategorii na okres od 24 sierpnia 2013r. do 24 sierpnia 2016r. Wniosek o wydanie wtórnika dotyczył wydania prawa jazdy kat. B, nieobjętego wskazanym wyżej wyrokiem. Organy odmawiając wydania wtórnika uzasadniały swoje stanowisko tym, że z samego wyroku Sadu Rejonowego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A, a pośrednio przez treść art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy także zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B.

Sąd nie podziela stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie.

Materialnoprawną podstawą wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest przepis art. 12 ust. 1 pkt w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt. 2 ustawy prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Na mocy zaś art. 12 ust. 2 ustawy przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Przepis powyższy wymienia przesłanki negatywne wydania prawa jazdy, nawet wówczas, gdy kandydat spełnia warunki wymagane do jego wydania określone w art. 11 ustawy, do których zalicza się m. in. minimalny wiek wymagany do kierowania pojazdami odpowiedniej kategorii czy zdanie egzaminu państwowego wymaganego do uzyskania prawa jazdy odpowiedniej kategorii. Treść normy prawnej wynikającej z art. 11 ustawy jest konsekwencją charakteru zakazu prowadzenia pojazdów, jako środka karnego, określonego w art. 42 k.k., który jest nie tylko pozbawieniem prawa do prowadzenia pojazdów, ale równocześnie oznacza zakaz wydania takich uprawnień (por. uchwała SN z dnia 28 lutego 1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975, nr 3-4, poz. 33). Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji, co wynika z art. 42 § 1 k.k. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w § 1 był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173, 174 lub 177. (art. 42 § 2 k.k.) Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub w art. 355 § 2 był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. (art. 42 § 3 k.k.). Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze w razie ponownego skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach określonych w § 3. (art. 42 § 4). Treść przepisu art. 42 kodeksu karnego nie budzi wątpliwości. W zależności od znamion i okoliczności popełnionego przestępstwa ustawodawca przewidział 4 możliwie do orzeczenia "konfiguracje" ww. środka karnego, wyraźnie rozróżniając sytuacje kiedy orzeczenie tego środka ma charakter obligatoryjny, a kiedy fakultatywny oraz kiedy obejmuje pojazdy określonego rodzaju, kiedy obejmuje wszelkie pojazdy, a kiedy obejmuje wszelkie pojazdy mechaniczne.

Z przytoczonych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że sąd orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, określając jednocześnie jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy i dopiero to orzeczenie sądu stanowi podstawę do cofnięcia uprawnień do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie przez właściwy organ administracji. Organ ten, wydając decyzję o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami nie może przy tym rozszerzyć ani zawęzić orzeczonego przez sąd zakazu. Zauważyć trzeba, że w doktrynie, jak również w ustawie o kierujących pojazdami i w ustawie kodeks karny brak jest wypowiedzi dotyczących relacji art. 42 k.k. do art. 12 ust. 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Ustalenie zatem, czy z orzeczenia o zakazie prowadzenia pojazdów określonej kategorii zawartego w wyroku karnym, skutkującego cofnięciem uprawnień do kierowania pojazdami w analogicznym zakresie, a tym samym koniecznością zwrotu dokumentu prawa jazdy, tak skontruowanego, że potwierdza on zbiorczo uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi, organ może wywodzić uprawnienie do odmowy wydania wtórnika dokumentu prawa jazdy potwierdzającego już posiadane uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii nieobjętych zakazem, wymaga odpowiedzi na pytanie czy przepisy ustawy o kierujących pojazdami odróżniają osoby, które posiadają takie uprawnienia od osób, które o określone uprawnienia dopiero się ubiegają. Sąd podziela poglądy wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o sygn. akt: II SA/Ol 337/13 z dnia 13 czerwca 2013r., dostępnym na stronie internetowej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, w którym sformułowano tezę, że w ustawie o kierujących pojazdami ustawodawca takiego rozróżnienia dokonał. Przemawia za tym regulacja art. 103 ust. 3, 4, 5, 6 ww. ustawy, posługujących się pojęciami "przywrócenia" uprawnień do kierowania pojazdami. Podobnego rozróżnienia dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 12 lutego 2014r., sygn. akt: II SA/Bd 1490/13, dostępnym na stronie internetowej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, wskazując na konieczność rozróżnienia osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy od osoby domagającej się wydania prawa jazdy w znaczeniu wydania "uprawnienia" do kierowania pojazdami. W powołanym wyżej orzeczeniu Sąd wyraził pogląd, że nie jest osobą ubiegającą się o wydanie dokumentu prawa jady określonej kategorii w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy osoba, która posiada już prawo jazdy określonych kategorii określonych kategorii, nieobjętych zakazem. Odwołując się do rozważań zawartych w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2014r., sygn. akt: I KZP 29/13 (lex Polonica nr 8222579) odpowiedzieć należy na pytanie o jakiej grupie podmiotów mowa jest w art. 12 ust. 2 ustawy, który posługuje się w tej materii wyrażeniem "osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy". Sąd przyjął, że przepis dotyczy osób, które dopiero ubiegają się o wydanie prawa jazdy, a nie ma zastosowania do osób, które posiadają określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Takie rozumienie przepisu jest na poziomie systemowym zgodne z normą wyprowadzoną z art. 42 k. k., w sytuacji w której sąd pozbawił sprawcę uprawnień tylko do kierowania niektórymi kategoriami pojazdów. Odmienna interpretacja prowadziłaby do niedopuszczalnego wniosku, że środek karny może być istotnie modyfikowany przez art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. Sąd Najwyższy obrazując wyrażone w ww. postanowieniu poglądy wskazał, że taka interpretacja ww. przepisu prowadziłaby przykładowo do rozciągnięcia zakazu na prowadzenie pojazdów kategorii B w sytuacji, gdy zakaz obejmował jedynie prowadzenie pojazdów kategorii A. W takiej sytuacji, jak przyjął w istocie orzeczenie sądu stawałoby się iluzoryczne, gdyż surowsza dolegliwość byłaby tu niejako automatycznie wprowadzana przez ustawodawcę. Sąd Najwyższy tym samym naprowadził, że nie do przyjęcia jest rozumowanie, że dolegliwość owych skutków (wyznaczona w ustawie) będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w rozstrzygnięciu sądu. Oznaczałoby to bowiem, że ustawodawca wkroczył nieproporcjonalnie daleko w zakres kognicji sądu, co budziłoby wątpliwości dotyczące zgodności rozważanych regulacji z Konstytucją. Wskazane argumenty przekonują do tego, aby wyrażanie "osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy" w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami odnosić do podmiotu, który ubiega się o wydanie prawa jazdy potwierdzającego istnienie uprawnień, których nie posiadał w chwili prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie karne. W tym znaczeniu przepis ten przewiduje negatywne skutki skazania, ale nie ingerujące w zakres orzeczenia sądu i nie naruszające proporcji między sankcją orzeczoną przez sąd, a jej dalszymi konsekwencjami przewidzianymi ex lege przez ustawodawcę. Wracając do podanego przykładu Sąd Najwyższy wyjaśnił, zakaz prowadzenia pojazdów określonych w prawie jazdy kategorii A oznaczałby niemożność nabycia prawa do prowadzenia pojazdów wymienionych w prawie jazdy kategorii B w czasie obowiązywania zakazu. Jeżeli jednak skazany takie uprawnienie posiadał w chwili wydawania prawomocnego wyroku karnego, to art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami nie miałby do niego zastosowania.

Podzielając w pełni wyrażony wyżej pogląd orzekający w sprawie Sąd stwierdza, że rozróżnienie ubiegania się o "wydanie prawa jazdy", rozumianego jako wydanie wtórnika dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami nabyte przed orzeczeniem zakazu, od ubiegania się o "wydanie prawa jazdy", rozumianego jako wydanie dokument potwierdzający uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami po raz pierwszy, prowadzi do wniosku, że niezasadnie organy odmówiły skarżącemu wydania wtórnika prawa jazdy kategorii B, naruszając tym samym art. 12 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Doprowadziło to istocie do nieuprawnionego nałożenia na skarżącego przez organy administracji publicznej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B w sytuacji, gdy orzeczenie tego zakazu nie mieści się w ramach posiadanych przez organ kompetencji. Wyłącznie bowiem do orzekającego w sprawie sądu karnego należy wybór zakresu i dolegliwości orzeczonego środka karnego.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe wskazania Sądu co do prawidłowej wykładni i zastosowania powołanych przepisów. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęte zostało stosownie do art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 3 p.p.s.a.