I FSK 490/14

Uzasadnienie

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2759/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji), odrzucił skargę M. T. W. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: organ odwoławczy) nr [...] z dnia z 26 sierpnia 2013 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r.

2. Z przedstawionego przez sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżąca, w imieniu której działał profesjonalny pełnomocnik doradca podatkowy, złożyła skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego. Pismem z dnia 20 listopada 2013 r., pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez złożenie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, oryginału lub potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Przesyłkę zawierającą wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej 25 listopada 2013 r.

W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik przy piśmie z 28 listopada 2013 r. nadesłał oryginał pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 sierpnia 2013 r. o nr [...] przed sądami administracyjnymi obu instancji.

W związku z powyższym sąd pierwszej instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę.

W uzasadnieniu wskazał, że brakiem formalnym obarczona jest skarga, do której podpisująca ją osoba nie złożyła dokumentu, z którego wynikałoby jej upoważnienie do reprezentacji skarżącego w dacie złożenia skargi. Oznacza to bowiem, że nie zostało wykazane umocowanie osoby, która podpisała skargę do działania w imieniu strony skarżącej. Pomimo prawidłowo doręczonego wezwania strona nie uzupełniła braku formalnego skargi w wyznaczonym terminie. Nie można uznać aby stanowiło uzupełnienie braku formalnego skargi w niniejszej sprawie, nadesłanie pełnomocnictwa do działania w innej sprawie, zawisłej przed tutejszym sądem pierwszej instancji.

3.1. Skarżąca, reprezentowana przez doradcę podatkowego, w skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia, zaskarżyła je w całości, wnosząc o jego uchylenie i orzeczenie, iż nie występuje w niniejszej sprawie przesłanka do odrzucenia skargi skarżącej na zaskarżoną decyzję organu odwoławczego.

3.2. Zaskarżonemu postanowieniu, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy:

1) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia braków formalnych skargi i odrzucenie skargi bez zaistnienia przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i wydanie rozstrzygnięcia nieprawidłowego, przy świadomości rozbieżności istniejących w doktrynie w zakresie wykładni art. 37 § 1 p.p.s.a. w szczególności poprzez nieprzywołanie w wezwaniu art. 37 § 1 p.p.s.a.;

2) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i odrzucenie skargi z powodów braków formalnych mimo, iż w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo do reprezentowania strony przed sądami administracyjnymi;

3) 49 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż skarga zawiera braki formalne i wezwanie strony do uzupełnienia skargi i uznaniu, iż nie uzupełniono błędów formalnych;

4) art. 69 p.p.s.a. poprzez brak prawidłowego skompletowania akt sprawy.

3.3. W uzasadnieniu podniosła, że z powodu błędu technicznego, mimo zachowania należytej staranności do pisma przewodniego (tego dnia wnoszono w imieniu tej samej klientki dwa pisma procesowe) załączono pełnomocnictwo do sprawy [...] (sygn. akt III SA/Wa 2674/13), zamiast pełnomocnictwa [...].

W jej ocenie odrzucenie skargi nie jest możliwe przed wezwaniem strony do uzupełnienia braków skargi. Podkreślić bowiem należy, że skarga na decyzję administracyjną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego może zostać wniesiona przez samą stronę. Dodatkowo, zaakcentowała, że prawo do zastępstwa procesowego jest ściśle związane z prawem do sądu. Wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika nie powinna zaś ograniczać stronie realizacji tego prawa. Na uzasadnienie swojego stanowiska powołała postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2005 r. I GSK 2703/05 oraz z dnia 13 stycznia 2012 r. II OSK 2634/11.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

4. Skarga kasacyjna skarżącej nie jest zasadna.

5. W pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej skarżąca upatruje naruszenie przepisów art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. w niezastosowanie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia braków formalnych skargi i odrzucenie skargi bez zaistnienia przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i wydanie rozstrzygnięcia nieprawidłowego, przy świadomości rozbieżności istniejących w doktrynie w zakresie wykładni art. 37 § 1 p.p.s.a. w szczególności poprzez nieprzywołanie w wezwaniu art. 37 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu powyższego stanowiska skarżąca stwierdza, że odrzucenie skargi nie jest możliwe przed wezwaniem strony do uzupełniania jej braków. Powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2012 r. II OSK 2634/11 wskazuje, że "uznanie, że braki formalne skargi nie zostały uzupełnione przez pełnomocnika strony zobowiązywało sąd pierwszej instancji do bezpośredniego skierowania do strony wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie. Wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej) prowadzi do konstatacji, iż odrzucenie skargi bez bezpośredniego wezwania strony do jej podpisania w określonym stanie prawnym wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowego z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a."

W stanie faktycznym sprawy przewodniczący wydziału wezwał w piśmie z dnia 20 listopada 2013 r. pełnomocnika skarżącej m.in. do złożenia pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej, zaznaczając wyraźnie, że nieusunięcie braków formalnych skargi w terminie spowoduje odrzucenie skargi. Wobec nadesłania pełnomocnictwa do działania w innej sprawie stwierdził, że wystąpiła przesłanka z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a i odrzucił skargę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego działanie sądu pierwszej instancji było prawidłowe. Podkreślić bowiem należy, że art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., wskazując, że "sąd odrzuca skargę" w sposób jednoznaczny przewiduje obowiązek sądu odrzucenia skargi w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Sąd zatem nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę doradcy podatkowego) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu. Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, w sytuacji gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając sądowi żadnego w tym względzie wyboru (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2010 r. I FSK 916/10; wyrażony tam pogląd został zaakceptowany m.in. w postanowieniu z dnia 13 marca 2012 r., I FSK 628/13 oraz postanowieniu z dnia 21 stycznia 2014 r., I FSK 2140/13).

Dlatego też, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska, wywodzonego przez skarżąca ze wskazanych przez nią orzeczeń, zgodnie z którym, gdy w imieniu strony skarżącej korzystającej w sprawie z usług profesjonalnego pełnomocnika, zostanie wniesiona skarga z brakiem formalnym w postaci braku pełnomocnictwa i pomimo prawidłowego wezwania brak ten nie zostanie uzupełniony, wojewódzki sąd administracyjny przed odrzuceniem skargi winien jest jeszcze wezwać stronę do podpisania skargi.

Po pierwsze art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wyraźnie stwierdza, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Natomiast brak jest przepisu, który nakazywałby w takiej sytuacji wzywanie strony skarżącej do podpisania skargi osobiście. Braku takiej regulacji, nie należy rozpatrywać w kategoriach błędu czy niezamierzonego pominięcia ustawodawcy. Ustawodawca w art. 31 §1 i § 2 p.p.s.a. uregulował sytuację, gdy zachodzą wątpliwości związane ze zdolnością sądową lub procesową strony i przewidział, że sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę. Wskazany wyżej przepis, uprawnia sąd administracyjny do podejmowania pewnych działań w przypadkach takich jak np. braki w składzie właściwych organów strony postępowania, tj. w sytuacji braku należytej reprezentacji strony. Taką sytuację należy zaś odróżnić od braku należytego umocowania pełnomocnika, który takim pełnomocnikiem być może, gdzie sąd administracyjny nie został uprawniony do podejmowania takich działań. Powyższe prowadzi do wniosku, że sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego, odrzucając skargę bez wzywania strony do potwierdzenia czynności procesowej dokonanej przez nienależycie umocowanego profesjonalnego pełnomocnika.

Skarżąca w ramach pierwszego zarzutu podnosi także: "wydanie rozstrzygnięcia nieprawidłowego, przy świadomości rozbieżności istniejących w doktrynie w zakresie wykładni art. 37 § 1 p.p.s.a. oraz "nieprzywołanie w wezwaniu art. 37 § 1 p.p.s.a." Skarżąca przy tym nie precyzuje, o jakie rozbieżności doktryny w wykładni art. 37 § 1 p.p.s.a. chodzi, a które byłyby istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia w tej sprawie. Art. 37 § 1 p.p.s.a. stanowi, ze "pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony." Przepis ten uprawnia sąd do żądania poświadczenia podpisu strony pod pełnomocnictwem w przypadku, gdy uzna, że zachodzą wątpliwości co do prawdziwości podpisu mocodawcy pod pełnomocnictwem. Jeżeli sąd pierwszej instancji nie powziął takich wątpliwości, nie było potrzeby do korzystania z tego uprawnienia i dokonania stosownego wezwania na podstawie art. 37 § 1 p.p.s.a.

Na marginesie można wskazać, że gdyby istniała konieczność wzywania strony skarżącej do osobistego podpisania skargi przed jej odrzuceniem w sytuacji gdy skarga została podpisana przez profesjonalnego pełnomocnika, który mimo wezwania nie dostarczył należytego pełnomocnictwa, stanowiłoby to pokusę dla pełnomocników do celowego lekceważenia wezwań przewodniczących wydziału w dążeniu do podpisania pisma przez klienta osobiście, a tym samym rozmywałoby to odpowiedzialność profesjonalnego pełnomocnika za jego działania w imieniu mocodawcy.

Po drugie w przedmiotowej skardze wyraźnie wskazano, że skarżąca "reprezentowana jest przez Doradcę Podatkowego P. W.", którego podpis widnieje pod odrzuconą skargą. Pełnomocnik skarżącej wykonywał więc czynności doradztwa podatkowego, które zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. 2011 r. nr 41, poz. 213) obejmują reprezentowanie podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych. Działanie w imieniu skarżącej potwierdza autor skargi kasacyjnej także w jej uzasadnieniu przyznając, "że z powodu błędu technicznego, mimo zachowania należytej staranności do pisma przewodniego (tego dnia wnoszono w imieniu tej samej klientki dwa pisma procesowe)" załączono pełnomocnictwo do innej sprawy. Wątpliwym w takich okolicznościach byłoby umożliwienie stronie podpisania się pod skargą de facto sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, który ewidentnie przejawiał działanie w charakterze podmiotu wykonującego regulowane prawnie czynności doradztwa podatkowego. Faktyczny autor skargi wypełnił wszak obowiązki nałożone na niego zgodnie z art. 40. ustawy o doradztwie podatkowym, w myśl którego doradca podatkowy jest obowiązany umieszczać na wszystkich pismach sporządzonych w związku z wykonywaniem doradztwa podatkowego firmę (nazwę), pod jaką doradztwo to wykonuje, oraz miejsce jego wykonywania, podpis oraz numer wpisu na listę doradców podatkowych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego także to, że skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego mogła być podpisana przez samą skarżąca, nie oznacza, że w stanie faktycznym, takim jak w tej sprawie, wojewódzki sąd administracyjny powinien był wzywać skarżącą do osobistego podpisania skargi sporządzonej w jej imieniu przez profesjonalnego pełnomocnika. Skoro brak jest przepisu umożliwiającego sądowi wezwanie do potwierdzenia dokonanej czynności (sporządzenia i wniesienia skargi), postulowane przez skarżącą działanie stanowiłoby w rzeczywistości sztuczną zmianę błędu formalnego skargi w postaci braku pełnomocnictwa na brak formalny w postaci braku podpisu strony skarżącej pod skargą. Prowadziłoby to także do nieuzasadnionego uprzywilejowania strony korzystającej z usług profesjonalnego pełnomocnika w stosunku do strony, która z tej możliwości nie korzysta. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż w przypadku stron, które same występują przez sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. bez ponownego wezwania.

Odrzucenie skargi wobec spełnienia się przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie można też traktować, jako pozbawienie prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym pogląd, że strona sama pozbawia się prawa do obrony poprzez niezastosowanie się do wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2005 r. FSK 451/04).

Z powyższych względów nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszania art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a.

6. Bezzasadnym jest również zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i odrzucenie skargi z powodów braków formalnych mimo, iż w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo do reprezentowania strony przed sądami administracyjnymi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, że pełnomocnictwo znajduje się w aktach administracyjnych nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku doręczenia na wezwanie sądu pełnomocnictwa. Za nieprawidłowością stanowiska skarżącej w tym względzie przemawia nie tylko wykładnia językowa ale także wykładnia systemowa i celowościowa art. 37 § 1 p.p.s.a. Podzielić należy pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że pełnomocnik już przy dokonaniu pierwszej czynności procesowej w imieniu strony, organu lub przedstawiciela ustawowego ma obowiązek dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis. Obowiązek ten potwierdza art. 46 § 3 p.p.s.a., z którego wynika, że pełnomocnik wnoszący pismo dołącza do niego pełnomocnictwo, jeśli przedtem go nie złożył. Nie można utożsamiać wskazanej w art. 37 § 1 p.p.s.a. pierwszej czynności procesowej z czynnością dokonaną przed organami podatkowymi, czy też dokonaną przed sądem, ale w innym, zakończonym postępowaniu. Wspomniana w art. 37 § 1 p.p.s.a. regulacja dotyczy postępowania sądowego, tak samo jak zawarty w art. 46 § 3 p.p.s.a. obowiązek pełnomocnika dołączania pełnomocnictwa. Nie powinno budzić wątpliwości, że oba te przepisy odnoszą się do postępowania przed sądami administracyjnymi i oba dotyczą akt sądowych danej sprawy. Poza tym, gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie pełnomocnika skarżącego z przedkładania pełnomocnictwa w sytuacji, gdy znajduje się ono w aktach administracyjnych lub zostało dołączone w innej, zakończonej sprawie danego podatnika, to regulację taką w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi by niewątpliwie zawarł (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2014 r. II FSK 3769/13).

7. Mając na uwadze powyższe, należało przyjąć, że prawidłowym było przyjęcie, iż skarga zawierała braki formalne, których nie uzupełniono w wyznaczonym terminie. Dlatego też nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż skarga zawiera braki formalne i wezwanie strony do uzupełnienia skargi i uznaniu, iż nie uzupełniono błędów formalnych

8. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 69 p.p.s.a. poprzez brak prawidłowego skompletowania akt sprawy. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która w sprawie niniejszej nie zachodzi. Takie określenie granic kontroli kasacyjnej powoduje, że na wnoszącym ten środek zaskarżenia spoczywa obowiązek precyzyjnego sformułowania zarzutów kasacyjnych i wskazanie, który przepis prawa, został naruszony, a także precyzyjne określenie na czym polegało naruszenie. Z racji tego, że powyższy zarzut nie został sprecyzowany w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, nie mógł się do niego merytorycznie odnieść.

9. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a.