VI SA/Wa 151/14

Uzasadnienie

Uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r.(dalej: Komisja Egzaminacyjna, Komisja II Stopnia), podjętą na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, z późn. zm.; dalej: p.o.a.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: K.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania Z. C., syna J. i A. (zdającego, skarżącego) od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2013 r., z siedzibą w P., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości, powołana zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r., utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy.

W uzasadnieniu przypomniano, że powołaną uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Zdający uzyskał następujące oceny z poszczególnych części egzaminu: z części pierwszej - ocena niedostateczna, z części drugiej - ocena dostateczna, z części trzeciej - ocena dostateczna, z części czwartej - ocena niedostateczna, z części piątej - ocena dobra.

Powołując się na przepis art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, Komisja stwierdziła, że egzaminowany uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Zdający wniósł odwołanie od w/w uchwały, zarzucając w zakresie pierwszej części egzaminu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 78d ust. 1, 3 i 9 pkt 1 lit d oraz pkt. 2 p.o.a., a także § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2013 r., poz. 1172), polegające na określeniu oceny cząstkowej jako niedostateczna z pierwszej części egzaminu, skutkujące nietrafnym stwierdzeniem o negatywnym wyniku całego egzaminu adwokackiego - w następstwie wadliwego sformułowania pytań o numerach: 10, 30, 59 i 67 oraz przez nieuwzględnienie prawidłowych odpowiedzi udzielonych na pytania 88, 92, 93 i 94.

W zakresie odwołania od zadania z prawa gospodarczego skarżący zarzucił naruszenie przepisów, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie art. 2 Konstytucji RP, art. 32 ust, 1 Konstytucji RP, art. 78d ust. 7 i 10 pkt 1 lit. d i art. 78e ust. 4 pkt 1 lit. d p.o.a. w zw. z art. 78d ust. 1 p.o.a. i art. 78e ust. 2 p.o.a. oraz art. 3531 ustawy - Kodeks cywilny (dalej k.c.). w zw. z art. 605 k.c. i art. 65 § 2 k.c., polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu sprawy i dowolnym wydaniu oceny "niedostatecznej", nie uzasadniając jej wyczerpująco, a zastosowanie art. 78d ust. 7 i 10 pkt 2 p.o.a. i art. 78e ust. 4 pkt 2 p.o.a. w zw. z art. 78e ust. 2 p.o.a. i art. 78d ust. 1 p.o.a., w sytuacji, gdzie skarżący:

- prawidłowo przygotował umowę dostawy listew przypodłogowych, zgodnie z jej istotą określoną w art. 605 k.c. określając jej wszystkie elementy przedmiotowo istotne (essentialia negotii); na czas nieoznaczony; nie powodując jej nieważności;

- której wykonanie dla stron umowy nie budzi wątpliwości; zachowując wymogi formalne; właściwe stosując przepisy prawa i umiejętnie je interpretując; poprawnie proponując sposób rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu odbiorcy, którego zgodnie z zadaniem reprezentował; prawidłowo opracował umowę dostawy wypełniając wszystkie założenia podane w pkt: 1.1 - 1.11 na karcie zadania z zakresu prawa gospodarczego, a mianowicie w umowie ujął, iż:

- odbiorcą jest osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą; dostawcą jest osoba prawna działająca w prawnej formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (założenie nr 1.2.);

- tekst umowy jest przygotowany na zlecenie odbiorcy (założenie nr 1.3); strony umowy zawarły ją w ścisłym związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą w ramach swoich przedsiębiorstw (założenie nr 1.4);

- surowiec niezbędny do wykonania przedmiotu umowy, którym jest drewno egzotyczne, jest dostarczony przez odbiorcę (założenie nr 1.5);

- strony umówiły się, że sposób wytworzenia przedmiotu dostawy nastąpi według dokumentacji technologicznej dostarczonej przez odbiorcę (założenie nr 1.6);

- strony umówiły się co do periodycznego dostarczania przedmiotu umowy przez dostawcę (założenie nr 1.7);

- w umowie zabezpieczono interes obu stron, na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, w szczególności strony zlecającej przygotowanie umowy, tj. odbiorcy (założenie nr 1.8);

- terminy, obowiązki i uprawnienia stron umowy zostały uregulowane w samej umowie, przy czym cena została określona przez wskazanie podstaw do jej ustalenia (założenie nr 1.9),

- ewentualne załączniki do umowy oraz powołane w niej dokumenty zostały w pozwalający na ustalenie ich istotnej treści na podstawie samej umowy (założenie nr 1.10),

- powołał dokumenty wskazujące umocowanie osób działających w imieniu spółki z o.o. oraz powołał dokumenty identyfikujące osobę fizyczną, którzy złożyli swe podpisy pod umową (założenie nr 1.11);

- prawidłowo wypełnił pozostałe elementy stanu faktycznego (zadanie nr II),

- wzbogacił umowę o samodzielnie dobrane postanowienia dodatkowe, bez uchybienia podanym wyżej założeniom (zadanie nr III),

- w każdym miejscu niezbędnego podpisu w umowie wpisał słowo "podpis" wraz z zaznaczeniem czyj jest to podpis (zadanie nr IV),

- przewidział możliwość zmiany lub uzupełnień przedmiotowej umowy, gdy strony miałyby propozycję jej uszczegółowienia w treści realizowanego zobowiązania dostawy oraz wprowadził do umowy zapis odpowiedniego stosowania przepisów k.c., w sprawach nieuregulowanych przedmiotową umową, czym wykazał w czwartej części egzaminu adwokackiego przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata na poziomie oceny dostatecznej.

Wskazując na te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej w całości, dokonanie ponownej oceny pracy egzaminacyjnej z części pierwszej i czwartej egzaminu adwokackiego i ustalenie, że praca egzaminacyjna z części pierwszej i czwartej egzaminu adwokackiego zasługuje na ocenę dostateczną oraz o wydanie uchwały stwierdzającej uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego.

Jak na wstępie wskazano, Komisja Egzaminacyjna II stopnia uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r., na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2013 r. o Nr [...]. Powodem utrzymania negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego było nie uwzględnienie odwołania w zakresie części czwartej tego egzaminu, mimo podwyższenia do dostatecznej oceny z części pierwszej.

Z podniesionych przez skarżącego zarzutów w obszernej skardze odnośnie pierwszej części egzaminu zasadne bowiem okazały zarzuty dotyczące pytania 10. Komisja Egzaminacyjna z urzędu zakwestionowała także prawidłowość konstrukcji pytania 28. Zasadnym było zatem uznanie, że zdający udzielił prawidłowych odpowiedzi na pytania 10 oraz 28 i ustalenie wyniku z części pierwszej egzaminu na 60 punktów, co stanowi ocenę dostateczną. Nie było to jednak, w ocenie Komisji, równoznaczne z uznaniem pozytywnego wyniku egzaminu, o czym rozstrzygnęło rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego (błędne zredagowanie umowy dostawy listew przypodłogowych).

Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zdający uchwale tej zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym nie wyjaśnienie wszystkich zarzutów, a w szczególności:

a) czy skarżący mógł w umowie zastosować nazewnictwo szersze w stosunku do "listwy przypodłogowej" nazywając przedmiot umowy jako "deska podłogowa", tym bardziej, że szczegółowo opisał ten przedmiot umowy w § 1 ust. 4 umowy jako: "dostawca wykona deskę na podstawie dokumentacji technologicznej, dostarczonej przez odbiorcę, stanowiącej załącznik nr 4 do umowy" oraz wymienił ten przedmiot w załączniku nr 4 do umowy pt. "dokumentacja technologiczna do wyrobu deski," na niekorzyść skarżącego, w sytuacji gdy pojęcie "deska podłogowa" jest pojęciem nadrzędnym wobec listwy przypodłogowej, bowiem każda "listwa przypodłogowa" jest "deską podłogową,"

b) czy skarżący mógł w ramach swobody umów zaproponować podstawę ustalenia ceny jako cena "po 1.000 zł za jedną paletę deski o wymiarze palety: 100 cm x 100 cm x 100 cm", która nie jest ceną wprost, gdyż skarżący w ten sposób wskazał na podstawie art. 536 § 1 k.c. podstawy do ustalenia ceny przedmiotowej dostawy, co potwierdza doktryna, ugruntowane orzecznictwo i prywatna opinia biegłego z zakresu meblarstwa, drzewnictwa i produkcji drzewnej, gdyż do takiej podstawy ustalenia ceny tylko przykładowo doktryna i orzecznictwo wymienia "cenę dnia", "po kursie dnia" itp., po czym dopuszcza stosowanie obliczeń matematycznych do przykładowych innych sposobów określenia podstawy do ustalenia ceny, którą to zastosował skarżący wg matematycznych przeliczeń z metrów sześciennych na decymetry sześcienne, centymetry sześcienne, czy milimetry sześcienne i odwrotnie,

c) wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieokreślony, w sytuacji gdy strony w ramach swobody kontraktowej uzgodniły ten termin na "nie później" niż 10 dni przed terminem odbioru kolejnej partii dostawy deski (§ 3 umowy), a deski wykonane mają być w terminie 15 dni od daty odbioru surowca (§ 2 ust. 7 umowy), czyli produkowane są i dostarczane w terminie od 1 do 15 dnia od dostarczenia surowca. Jest to czynność periodyczna, powtarzająca się w terminach co najmniej raz w miesiącu kalendarzowym (§ 2 ust. 1 umowy). Termin najpóźniej wskazuje, że strony licząc na zaufanie w kontaktach handlowych mogły tak określić termin, który - co oczywiste - nie jest działaniem przeciwko odbiorcy, gdyż surowiec i deski są przez cały czas własnością odbiorcy i w przypadku wypowiedzenia umowy po rozpoczęciu produkcji desek, to odbiorca nie ponosi straty, którego skarżący miał za zadanie reprezentować,

d) niepewności dostawcy co do ilości wyprodukowanego produktu, w sytuacji gdy umowa wskazuje, że dostawca wie ile otrzymuje surowca (§ 2 ust. 5 umowy) i wie ile z niego ma wyprodukować i dostarczyć desek/listew przypodłogowych, bo pozwala mu na takie obliczenie § 2 ust. 8, który wskazuje, że rozliczenie ilości surowca i ilości desek odbywać się będzie w ramach specyfikacji przeliczeniowej wskazującej na możliwość uzyskania deski z 1 metra sześciennego surowca, stanowiącej załącznik nr 5 do umowy,

e) kary umownej za dużej, czy niewspółmiernej dla dostawcy, w sytuacji, gdy strony na zasadzie swobody kontraktowej zaproponowały takie rozwiązanie, które w rzeczywistości sięga około 1000 zł wysokości kary dla dostawcy, co nie jest karą wygórowaną w stosunkach gospodarczych przedsiębiorców,

f) odsyłania do odpowiednich zapisów k.c., o czym mowa w § 6 ust. 4 umowy,

g) postanowienia, że wszystkie załączniki wymienione od nr 1 do nr 5 stanowią integralną część umowy.

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, 10 § 1, 77 § 1, 80 i 81 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie ustosunkowania się do zebranych materiałów i dowodów oraz do złożenia dodatkowych wyjaśnień, w szczególności co do pisemnej opinii członka komisji odwoławczej i braku czynności organu w zakresie złożonego wniosku dowodowego;

3. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 8, 10 § 1, 75 § 1 i 78 § 1 K.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez odstąpienie od przeprowadzenia wnioskowanych pismem z dnia [...] października 2013r. dowodów powoływanych na okoliczność przekroczenia luzu decyzyjnego przez organ I instancji w zakresie:

- zaliczenia przedmiotu świadczenia umowy dostawy "blatów od stołów" zamiast "listew przypodłogowych", na korzyść zdającego M. N., - i zaliczenia przedmiotu świadczenia umowy dostawy "mebli" zamiast "listew przypodłogowych" na korzyść zdającej I. S., a zarazem rozpoznanie takiej omyłki podobnej do pisarskiej na niekorzyść skarżącego, który określił ten przedmiot jako "deska podłogowa", którą szczegółowo opisał w § 1 ust. 4 umowy jako: "dostawca wykona deskę na podstawie dokumentacji technologicznej, dostarczonej przez odbiorcę, stanowiącej załącznik nr 4 do umowy" oraz wymienił ten przedmiot w załączniku nr 4 do umowy pt. "dokumentacja technologiczna do wyrobu deski," na niekorzyść skarżącego, w sytuacji gdy pojęcie "deska podłogowa" jest pojęciem nadrzędnym wobec listwy przypodłogowej, bowiem każda "listwa przypodłogowa" jest "deską podłogową", czym dodatkowo naruszono zasadę reformationis in peius wymienioną w art. 139 K.p.a..

4. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 8, 10 § 1, 75 § 1 i 78 § 1 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. poprzez odstąpienie od przeprowadzenia wnioskowanych pismem z dnia [...] października 2013 r. dowodów powoływanych na okoliczność przekroczenia "luzu decyzyjnego" przez organ I instancji w zakresie zaliczenia u zdającej M. B. aktualnego zaświadczenia o wpisie prowadzonej działalności gospodarczej z rejestru CEiDG prowadzonego przez Burmistrza/Prezydenta Miasta, odbiorcy wpisanego do tej ewidencji CEiDG przed dniem [...] lipca 2011 r., które nie utraciło mocy na dzień pisania zadania z części 4 egzaminu adwokackiego, a zarazem rozpoznanie tej okoliczności na niekorzyść skarżącego, czym dodatkowo naruszono zasadę reformationis in peius wymienioną w art. 139 K.p.a.

5. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 536 § 1 w zw. z art. 60 i 65 § 1 i 2 oraz art. 3531 k.c. poprzez błędną jego wykładnię, polegająca na przyjęciu, iż w § 4 umowy dostawy sporządzonej przez skarżącego w części czwartej egzaminu adwokackiego nie wypełniono polecenia nr 1.9 zadania z zakresu prawa gospodarczego określając, iż zaproponowana przez zdającego cena "po 1.000 zł za jedną paletę deski o wymiarze palety: 100 cm x 100 cm x 100 cm" jest ceną wprost, a nie stanowi wskazania podstaw do jej ustalenia, w sytuacji gdy zdający w ten sposób w ramach swobody kontraktowej wskazał na podstawie art. 536 § 1 k.c. podstawy do ustalenia ceny przedmiotowej dostawy, co potwierdza doktryna, ugruntowane orzecznictwo i prywatna opinia biegłego z zakresu meblarstwa, drzewnictwa i produkcji drzewnej, gdyż przepis art. 536 § 1 k.c. nie limituje tych elementów podstaw do ustalenia ceny.

6. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie art. 2 Konstytucji RP, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, § 5 ust. 2 pkt 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze...w zw. z art. 78d ust. 1 i 7 p.o.a. oraz art. 3531 k.c. w zw. z art. 605 k.c. i art. 65 § 2 k.c., polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu sprawy i dowolnym wydaniu oceny "niedostatecznej", nie uzasadniając jej wyczerpująco, w sytuacji gdzie skarżący wypełnił wszystkie polecenia z części 4 egzaminu adwokackiego, działając w interesie odbiorcy - klienta, którego zgodnie z zadaniem reprezentował.

7. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 483 § 1 k.c. i art. 484 § 1 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. polegające na błędnym uznaniu, iż strony umowy nie mogły ułożyć takiego stosunku, że kara umowna jest wyższa dla strony nie reprezentowanej przez zdającego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej uchwały w całości, a także poprzedzającej ją uchwały organu I instancji. Skarżący wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu z załączonej prywatnej opinii z dnia [...] grudnia 2013 r. dr inż. A. M. wpisanego na listę biegłych sądowych Sądu Okręgowego w P. - biegłego z zakresu meblarstwa, drzewnictwa i produkcji leśnej, na okoliczność wymienioną we wniosku 3b, która wyjaśnia wątpliwości w zakresie przedmiotu umowy i podstawy ustalenia ceny,

W przypadku uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej uchwały, a także poprzedzającej ją uchwały organu I instancji na podstawie art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. zdający wniósł o nakazania organowi m.in.:

a) przeprowadzenie ponownej oceny pracy części 4 egzaminu adwokackiego z zastosowaniem art. 78d ust. 1 i 7 z określeniem: zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, ustosunkowując się do podniesionych zarzutów,

b) wnioskowanych dowodów, jak i dowodu z przedłożonej prywatnej opinii dr inż. A. M., wpisanego na listę biegłych sądowych Sądu Okręgowego w P., biegłego z zakresu meblarstwa, drzewnictwa i produkcji leśnej, a w przypadku kwestionowania jej przez organ II instancji - powołanie biegłego z zakresu drzewnictwa i produkcji drzewnej na okoliczność:

- czy pojęcie "deska podłogowa" jest pojęciem nadrzędnym wobec listwy

przypodłogowej" i czy "listwa przypodłogowa" jest deską podłogową"?

- czy w umowie dostawy desek podłogowych /listew przypodłogowych wskazanie sposobu obliczenia ceny tego produktu poprzez zapłatę 1.000 zł za 1 m sześcienny desek podłogowych/listew przypodłogowych jest jednym ze sposobów do ustalenia ceny za ten produkt?

- czy w umowie dostawy desek podłogowych/listew przypodłogowych typowa cena (cena wprost) to cena za 1 m kwadratowy lub 1 mb ?

Skarżący wniósł także o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, jak również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym w możliwie najkrótszym terminie z uwagi na krótki termin składania dokumentów do następnego egzaminu adwokackiego, do którego wymagane są zaświadczenia o ukończeniu aplikacji adwokackiej, a które wydawane są przez poszczególne okręgowe rady adwokackie po otrzymaniu akt aplikanta.

Dodatkowo skarżący wniósł o możliwość skorzystania przez organ z art. 54 § 3 p.p.s.a. i uwzględnienie skargi w całości, gdyż przedłożona prywatna opinia biegłego w zakresie meblarstwa, drzewnictwa i produkcji drzewnej wyjaśnia, iż skarżący nie popełnił błędu w zakresie przedmiotu umowy i w zakresie podstawy określenia ceny, co zgodnie z opinią M. K. - członka Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia - osoby nie posiadające specjalistycznej wiedzy z drzewnictwa i produkcji drzewnej, przesądziło o nie podwyższeniu niedostatecznej oceny do oceny dostatecznej z 4 części egzaminu adwokackiego.

W piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r., stanowiącym "Uzupełnienie skargi" skarżący wskazał na dodatkowe argumenty w zakresie uzasadnienia zaprezentowanych zarzutów oraz dołączył wydruki internetowe obejmujące normy Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia skarga zdającego nie zasługuje na uwzględnienie i winna zostać oddalona, co jednoznacznie stwierdzono w odpowiedzi na skargę.

Komisja Egzaminacyjna odniosła się najpierw do wniosku o przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze oraz piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r., uznając ten wniosek za bezzasadny, wobec czego podniosła, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny byłoby dopuszczalne tylko wówczas, gdyby postulowany dowód pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu, co w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca (wnioskowane dowody nie są istotne dla wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości). Z tych względów także dołączona opinia prywatna nie ma znaczenia w niniejszej sprawie albowiem oceny pracy skarżącego dokonują powołani - w myśl przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze - członkowie Komisji II stopnia oraz Komisji Egzaminacyjnej, nie zaś biegły w zakresie meblarstwa, drzewnictwa i produkcji drzewnej.

Nadto Komisja Egzaminacyjna podkreśliła dodatkowo, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego lub adwokackiego, rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych, jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o adwokaturze lub ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza granice tej sprawy. Nie zgadzając się z zarzutem naruszenia art. 32 Konstytucji RP Komisja uznała, iż w rozpatrywanej sprawie nie doszło do apriorycznego wykluczenie możliwości zarzucenia naruszenia zasady równości, gdyż organ dokonał dokładnej analizy sprawy i na podstawie wynikających z niej wniosków uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne. Tym samym okoliczność różnicowania się ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac nie może stanowić skutecznej podstawy zarzutu nie wyjaśnienia przez organ II instancji stanu faktycznego sprawy, czy też naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie podzieliła również żadnego zarzutu zamieszczonego w skardze przez skarżącego, jaki odnosi się do naruszenia zasad postępowania administracyjnego - art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 139, art. 107 k.p.a.

Komisja II stopnia, wydając decyzję w myśl art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., rozpoznała sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, w odniesieniu do ocen cząstkowych objętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja II stopnia podzieliła w całości w zakresie części czwartej egzaminu, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

Komisja nie zgodziła się także z zarzutami skarżącego odnośnie naruszenia pozostałych przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy .

W ocenie Komisji II stopnia, zastosowała się ona w pełni przy rozpoznawaniu przedmiotowego odwołania do reguł wynikających zarówno z art. 7, art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a., z których wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak również jego wszechstronnego ocenienia.

Komisja podkreśliła, że podjęła wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego. Dopiero przeprowadzona gruntowna analiza całości zgromadzonej dokumentacji, umożliwiła wydanie uchwały. Organ odwoławczy oparł się zatem na materiale dowodowym jaki stanowił materiał zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną I stopnia. Został on poddany wszechstronnej analizie i ocenie, czego wyrazem jest sama uchwała i zawarte w niej uzasadnienie. W szczególności przedstawiona argumentacja prawna jest jej integralną częścią i stanowi szczegółowe odniesienie do przedstawionych przez skarżącego zarzutów. Uzasadnienie prawne, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., wskazuje wprost na zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę prawną rozstrzygnięcia i zawiera wyjaśnienie dlaczego te przepisy mają zastosowanie. W związku z tym Komisja uznała, że nie znajduje uzasadnienia zarzut skargi, że przy rozpoznawaniu odwołania przez organ nastąpiło naruszenie zasad wynikających z przepisów art. 7, art. 80 K.p.a.

Nadto Komisja podniosła, iż sam fakt, że stanowisko zaprezentowane przez Komisję II stopnia jest odmienne od stanowiska przedstawionego przez skarżącego, co w konsekwencji spowodowało, iż zaskarżona uchwała jest dla niego niekorzystna, nie może być utożsamiany z naruszeniem zasad wyrażonych we wskazanych przepisach K.p.a.

Organ podkreślił, iż odnośnie kwestionowanej oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu Komisja II Stopnia wyjaśniła powody, dla których uznała, że projekt umowy sporządzony przez skarżącego został oceniony negatywnie, tym samym uzasadniła brak podstaw do podwyższenia oceny za ten projekt. Uzasadnienie uchwały zawiera także wyjaśnienie, dlaczego argumenty skarżącego nie zostały uwzględnione. Zaskarżona uchwała zawiera uzasadnienie prawne i faktyczne. Wskazano w niej fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny z powodu których odmówił racji twierdzeniom skarżącego. Organ prezentuje odmienny od skarżącego punkt widzenia w tym zakresie.

Powyższego nie zmienia inna ocena tej kwestii dokonana przez skarżącego, której organ nie podziela. Rozstrzygnięcie, nie budzące wątpliwości co do jego zakresu, w pełni odpowiada wymogowi rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej (art. 107 § 1 K.p.a. oraz zgodne jest z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 K.p.a.), czy też z zasadą przekonywania (art. 11 K.p.a.).

W konsekwencji komisja wskazała, iż zaskarżona uchwała w pełni realizuje zasadę praworządności, oraz, że została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Podjęta uchwała w pełni realizuje również zasadę działania organów w sposób mający na względzie interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli, a ponadto pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa, oraz świadomości kulturę prawną obywateli. Także organ II stopnia swoimi działaniami w żaden sposób nie ograniczył skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego ani złożenia dodatkowych wyjaśnień. Raz jeszcze organ podkreślił, iż materiałem dowodowym niniejszej sprawy była praca skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, która podlegała ocenie w myśl kryteriów wskazanych w ustawie - Prawo o adwokaturze.

Organ, nie zgadzając się ze wskazanymi w skardze zarzutami naruszenia prawa materialnego, podkreśla, iż zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu obowiązującym w dniach egzaminu, egzamin adwokacki polegał na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowo-administracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

W myśl art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Ocena dokonana przez organ w całości uwzględniała wskazane wyżej wymogi ustawowe.

Komisja podniosła w tym miejscu, iż każda ocena - części od drugiej do piątej egzaminu adwokackiego - jest oceną dokonaną w warunkach uznania administracyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1717/07). Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku części od drugiej do piątej egzaminu adwokackiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze, zwłaszcza art. 78d ust. 1 oraz art. 78e ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 78h ust. 12 tej ustawy odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy K.p.a.). Na podstawie wskazanych wyżej przepisów ocena pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego została ustalona w granicach przewidzianych ustawą - Prawo o adwokaturze i była oceną nie dowolną, lecz swobodną.

Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia oceny z czterech części egzaminu adwokackiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba oceny komisji egzaminacyjnych ustalające rezultat z tych części egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne (zob. Jan Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 371). Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie tak w przywoływanym wyżej wyroku z dnia 11 stycznia 2008 r. VI SA/Wa 1717/07, jak i w wyrokach w sprawach rozpatrywanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskutek skarg uczestników egzaminów zawodowych, tak radcowskich, jak i adwokackich, przeprowadzanych w latach ubiegłych, gdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazywał, iż luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza granice tego luzu może stanowić podstawę do przyjęcia wadliwości rozstrzygnięcia. Tytułem przykładu można wskazać prawomocny wyrok z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 595/11.

Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu adwokackiego polega więc na zbadaniu, czy organy w takich sprawach nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r. I SA/Kr 1227/97, wyrok NSA z 7 lutego 2001 r. I SA/Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r. II SA/Łd 852/07).

Podkreślenia wymaga, iż organ podtrzymuje w całości stanowisko w zakresie uchybień pracy skarżącego w zadaniu z prawa gospodarczego. Mankamenty rozwiązania zaproponowanego przez skarżącego są na tyle istotne, że nie pozwalały na wystawienie oceny pozytywnej za tę część egzaminu. Organ II instancji stoi na stanowisku, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligującą zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa gospodarczego, do sporządzenia rozwiązania wypełniającego treść polecenia oraz spełniającego wymogi określone w przepisach prawa regulujących daną kwestię, czemu skarżący nie sprostał.

Organ podkreśla, iż w postępowaniu o ustalenie wyniku egzaminu adwokackiego istotną kwestią jest ocena rozwiązania zaproponowanego przez zdającego w kontekście umiejętności zawodowych wymaganych dla adwokata. Ocena ta determinowana jest celem, którym jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, czyli umiejętności zawodowych. Istotną jest więc gwarancja wykonywania tego zawodu przez osoby do tego merytorycznie przygotowane. Natomiast wykazane uchybienia pracy w pełni uzasadniają stanowisko, iż sporządzone opracowanie wskazuje na brak wystarczającej znajomości przepisów prawa, co uzasadniało utrzymaniem oceny niedostatecznej.

Mając na uwadze powyżej omówione uchybienia i mankamenty pracy skarżącego (w szczególności ich wagę gatunkową), a nadto kierując się celem, jaki ma spełniać egzamin adwokacki, organ uznał podniesione zarzuty naruszenia prawa za nietrafne.

W przedmiotowej sprawie ocena pracy skarżącego z prawa gospodarczego została uzasadniona w sposób wystarczający i mimo surowości nie narusza ona zasad swobodnej oceny. Przeprowadzona analiza całokształtu materiału dowodowego sprawy wskazuje w ocenie Komisji II stopnia, iż rozstrzygnięcie organu I instancji nie było niezgodne z ustawowymi założeniami i nie przekroczyło ustawowych granic dokonania oceny pracy skarżącej za zadanie z prawa cywilnego. Tym samym nie zostały przekroczone granice tzw. luzu decyzyjnego. Komisja II stopnia ponownie wskazuje uchybienia w pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego uzasadniające utrzymaniem oceny niedostatecznej za tę część, co zdeterminowało wynik negatywny egzaminu adwokackiego. Umowa nie zawiera w komparycji wszystkich informacji wymaganych art. 206 k.s.h (brak oznaczenia sądu rejestrowego); błędnie określono ewidencję działalności i nie wskazano NIP dostawcy. Najistotniejszym uchybieniem, przesądzającym o negatywnej ocenie egzaminu jest zmiana przez skarżącego przedmiotu umowy, który zamiast listew przypodłogowych, uczynił przedmiotem umowy deski podłogowe. Stanowisko skarżącego, jakoby nie miało to znaczenia przy ocenie umowy jest nieprawidłowe, gdyż jest bezspornym, iż doprowadziło to do sytuacji, w której nie wykonane zostało zasadnicze polecenie kazusu egzaminacyjnego - sporządzenie umowy dostawy listew przypodłogowych. W okolicznościach egzaminu zawodowego przedłożona opinia biegłego z zakresu meblarstwa, drzewnictwa i przemysłu drzewnego jest całkowicie bez znaczenia, albowiem osoba ta nie jest członkiem jakiejkolwiek komisji egzaminacyjnej powołanej stosownie do przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze.

Ponadto uzasadnione wątpliwości budzi określenie przedmiotu umowy - w zakresie periodyczności dostaw. Z treści umowy nie wynikają bowiem konkretne terminy na dokonanie poszczególnych transz przedmiotu umowy.

Z umowy nie wynika jaka ilość desek ma być wytworzona przez dostawcę. Skarżący odsyła tu w § 2 ust. 8 do załącznika - co pozostaje w sprzeczności z założeniem 9 kazusu egzaminacyjnego, który nakazywał określenie obowiązków stron w treści umowy. Zupełnie także umowa nie wskazuje na ilości surowca, jaki ma być dostarczony do produkcji. Z punktu widzenia praktycznego wykorzystania takiej umowy należy zauważyć, że prowadzi ona do sytuacji, w której dostawca nie ma pojęcia o wolumenie produkcji, jaki będzie miał do wykonania z chwilą dostarczenia surowca i w ogóle w ramach umowy. Ponadto z treści umowy nie wynika na jaki czas została zawarta. Można przyjąć, że na czas nieokreślony, ale precyzyjna umowa winna to regulować wprost. Z tym wiąże się sposób zakończenia umowy wypowiedzeniem przewidzianym w § 3 - błędnie zatytułowanym "odstąpienie od umowy". Także zasadnie zwraca się uwagę w ocenie pracy zdającego, że wypowiedzenie na 10 dni przed dostawą kolejnej partii desek powoduje, że umowa będzie mogła być wypowiedziana już po odstawie surowca. Jest to bardzo niekorzystne dla odbiorcy, który pozostanie z niewykonanym zamówieniem i prawdopodobnie wobec konieczności odebrania surowca. Ta kwestia nie została doprecyzowana. Z drugiej strony, przy wypowiedzeniu odbiorcy, może ono nastąpić, kiedy dostawca przystąpi do wykonania umowy. W konsekwencji trafnym pozostaje pogląd, iż zapis ten jest nieprawidłowy.

Umowa nie realizuje także założenia nr 9 w zakresie ustalenia ceny, która miała zostać określona przez wskazanie podstaw do jej ustalenia. W umowie, w § 4, wskazuje wprost cenę za towary stanowiące przedmiot dostawy. Taka regulacja nie realizuje de facto filozofii umowy dostawy, na podstawie której dostawy będą następowały co pewien określony czas, w związku tym, strony winny zabezpieczyć się w razie zmian okoliczności rynkowych. Jest to znaczące uchybienie, bowiem zdający winien był w trakcie egzaminu wykazać się umiejętnością napisania klauzuli umownej wskazującej podstawy ustalania ceny.

Umowa realizuje także w sposób bardzo nieprofesjonalny polecenie egzaminacyjne w sferze ustanowienia zabezpieczeń. Przede wszystkim kara umowna za odstąpienie zawarta została w zapisie paragrafu dotyczącym niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Domaganie się naprawienia szkody z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania po odstąpieniu od umowy wykluczają się. Można oczywiście ustanowić karę umowną na wypadek odstąpienia, co uczynił skarżący, ale sposób w jaki to uczynił wskazuje, że posiada niepełną wiedzę w tym zakresie. Ponadto kara umowna w wysokości 100% wartości może być uznana za wygórowaną - co jest niekorzystne dla odbiorcy. Podobnie niekorzystne jest dla odbiorcy ustanowienie kary umownej za "zwłokę" w dostarczeniu towaru. Implikuje konieczność wykazania zawinienia dostawcy. Umowa nie przewiduje innych zabezpieczeń, np. płatności i żadnych sytuacji, w których odbiorca mógłby od umowy odstąpić (poza kodeksowymi).

Tym samym trafnym pozostaje pogląd, iż sporządzony, przez skarżącego projekt umowy nie spełnia zasadniczych poleceń zadania egzaminacyjnego -przedmiotu umowy i określenia ceny. Ponadto zawiera szereg uchybień, które w sumie pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nieprawidłowo stosuje i interpretuje przepisy prawa i nie wykazał się umiejętnością sporządzenia umowy dostawy, na poziomie wymaganym od profesjonalnego pełnomocnika.

Stwierdzone wyżej uchybienia, jak i te wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, których zasadność jest konsekwentnie podtrzymywana, nie pozwoliły, nawet mając na względzie stopniowalność ocen, na wystawienie oceny pozytywnej.

Z tych względów organ stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów, wobec czego organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi zdającego.

Należy jeszcze nadmienić, że skarżący w odrębnym piśmie procesowym z dnia [...] marca 2013 r. złożył ponownie wnioski o przeprowadzenie dodatkowych dowodów z dokumentów, o których była już wcześniej mowa, a także rozwinął – a w zasadzie ponowił – argumentację przedstawioną w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę z dnia [...] listopada 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, którą po rozpatrzeniu odwołania zdającego – Z. C. od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2013 r., z siedzibą w P., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, uznającej, że zdający uzyskał negatywną ocenę z egzaminu adwokackiego, utrzymano zaskarżoną uchwałę w mocy.

Zgodnie z zasadami orzekania stosowanymi w sądach administracyjnych w pierwszej kolejności rozpatrywane są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji RP, następnie – naruszenia przepisów procesowych, a dopiero w dalszej kolejności – zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono w skardze naruszenie przepisów art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a także naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, art. 7, 10 § 1, 77 § 1, 80 i 81 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie ustosunkowania się do zebranych materiałów i dowodów, art. 8, 10 § 1, 75 § 1 i 78 § 1 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. poprzez odstąpienie od przeprowadzenia wnioskowanych dowodów powoływanych na okoliczność przekroczenia luzu decyzyjnego przez organ I instancji, jak również naruszenie zasady reformationis in peius zawartej w art. 139 K.p.a. Nadto skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 536 § 1 w zw. z art. 60 i 65 § 1 i 2 oraz art. 3531 k.c. poprzez błędną ich wykładnię, § 5 ust. 2 pkt 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w zw. z art. 78d ust. 1 i 7 p.o.a. oraz art. 3531 k.c. w zw. z art. 605 k.c. i art. 65 § 2 k.c., polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu sprawy oraz błędną wykładnię art. 483 § 1 k.c. i art. 484 § 1 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. polegające na błędnym uznaniu, iż strony umowy nie mogły ułożyć takiego stosunku, że kara umowna jest wyższa dla strony nie reprezentowanej przez zdającego.

W niniejszej sprawie w pierwszej kolejności został jednak rozpatrzony zgłoszony przez stronę skarżącą wniosek o rozpatrzenie dodatkowego materiału dowodowego, obejmującego orzeczenia wobec innych podmiotów zdających ten sam egzamin adwokacki, a także o przeprowadzenie dowodu z twierdzeń biegłego odnoszących się do pojęcia listwy przypodłogowej (stanowiący zresztą jeden z zarzutów skargi). W tym zakresie Sąd w pełni zgadza się z ustaleniami Komisji Egzaminacyjnej I i II stopnia. Innymi słowy, Sąd nie widzi związku między interpretacją przedmiotu umowy dostawy przyjętą w innych komisjach egzaminacyjnych a interpretacją uznaną za właściwą w projekcie umowy zdającego. W konsekwencji Sąd podzielił dokonaną przez Komisję Egzaminacyjną wykładnie art. 106 § 3 p.p.s.a., iż dowody uzupełniające z dokumentów mogą być przeprowadzone, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca – zwłaszcza wobec podkreślanego przez Komisję indywidualnego charakteru sprawy, która nie powinna być rozpatrywana w kontekście porównawczym (z pracami innych zdających).

W tym kontekście Sąd podzielił również ocenę Komisji Egzaminacyjnej dotyczącą zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji RP, a zwłaszcza art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawa) oraz art. 32 (zasada równości). Sąd podziela ocenę Komisji Egzaminacyjnej, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia zasady równości, gdyż organ dokonał dokładnej analizy sprawy i na podstawie wynikających z niej wniosków uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne. Tym samym okoliczność różnicowania się ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac nie może stanowić skutecznej podstawy zarzutu nie wyjaśnienia przez organ II instancji stanu faktycznego sprawy, czy też naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Egzamin adwokacki przeprowadzają komisje egzaminacyjne do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego, w składzie 8 członków, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, a do składu komisji egzaminacyjnych kandydatów na członków wskazują: Minister Sprawiedliwości - 4 egzaminatorów i 4 zastępców egzaminatorów, Naczelna Rada Adwokacka - 4 adwokatów jako egzaminatorów i 4 adwokatów jako zastępców egzaminatorów (art. 78 ust. 1 i ust. 3 p.o.a.), przy czym członek Komisji Egzaminacyjnej podlega wyłączeniu z przyczyn podanych w art. 78 ust. 6 p.o.a.

Jak wynika z akt administracyjnych, skład Komisji Egzaminacyjnej odpowiadał wymaganiom przepisu art. 78 ust. 1 i ust. 3 p.o.a., a członkowie Komisji złożyli oświadczenia o braku podstaw, z art. 78 ust. 6 p.o.a., do wyłączenia z komisji.

Zgodnie z art. 78d ust. 2 p.o.a. egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych. Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi (art. 78d ust. 3 p.o.a.). Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu adwokackiego. Z tej części egzaminu zdający uzyskał początkowo ocenę niedostateczną, którą następnie – w następstwie odwołania – zmieniono na ocenę dostateczną (w następstwie uznania zarzutów wobec pytania 10 oraz – z urzędu – pytania 28).

Druga część egzaminu adwokackiego, zgodnie z art. 78d ust. 5 p.o.a., polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu zdający otrzymał ocenę dostateczną (3).

Trzecia część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 6 p.o.a.) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu skarżący otrzymał ocenę dostateczną (3).

Czwarta część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 7 p.o.a.) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Za rozwiązania zadania z tej części egzaminu otrzymał ocenę niedostateczną (2), przy ocenach cząstkowych także niedostatecznych (2).

Piąta część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 8 p.o.a.) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu zdający otrzymał ocenę dobrą (4).

Egzamin został przeprowadzony w kolejności i w podziale na części wskazane w wymienionych przepisach oraz ocenę prac oparto na przepisach według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu.

Egzamin został przeprowadzony także zgodnie z trybem określonym w Rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego. Podane w przepisach tego rozporządzenia czasy na poszczególne części egzaminu były zachowane. Także pozostałe wymagania co do przeprowadzenia egzaminu odpowiadały określonym w Rozdziale 4 wymienionego rozporządzenia.

Podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego zdający mogli korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa (art. 78d ust. 12 p.o.a.).

Z przebiegu egzaminu adwokackiego sporządzono niezwłocznie protokół, zgodnie z art. 78g ust. 1 p.o.a. który podpisali członkowie komisji egzaminacyjnej uczestniczący w egzaminie adwokackim.

Z kolei Komisja II Stopnia, zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1315), odbyła wymagane posiedzenia. Komisja II stopnia szczegółowo opisała prace skarżącego wskazując na uchybienia, które w ocenie egzaminatorów i Komisji, nie kwalifikowały zadania z prawa gospodarczego na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Zgodnie z art. 78e ust. 2 do ust. 4 p.o.a. oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym: oceny pozytywne to: celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00; bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50; dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50; dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50; ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Egzaminatorzy oceniający pracę skarżącego z prawa gospodarczego wydali oceny cząstkowe – 2, co skutkowało, że średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych za tą prace nie przekraczała 3 punktów, a więc musiała również być negatywna. Nie zachodziła zatem konieczność zastosowania procedury określonej w art. 78e ust. 5 i ust. 6 p.o.a. W związku z tym, zgodnie z art. 78d ust. 10 pkt 2 p.o.a., egzaminatorzy dokonali oceny za zadania z prawa gospodarczego negatywnie (2). Ponieważ w myśl art. 78f ust. 1 p.o.a. skarżący nie otrzymał ze wszystkich części egzaminu ocen pozytywnych, gdyż z jednej części uzyskał ocenę negatywną, ocena z całego egzaminu nie mogła być pozytywna.

Komisja II Stopnia rozpatrując odwołanie skarżącego uznała stanowisko egzaminatorów oceniających pracę z prawa gospodarczego za zasadne. Oceniając pracę z zakresu prawa gospodarczego (projekt umowy dostawy) stwierdzono, że:

- umowa nie zawiera w komparycji wszystkich informacji wymaganych art. 206 k.s.h (brak oznaczenia sądu rejestrowego); błędnie określono ewidencję działalności i nie wskazano NIP dostawcy;

- zasadniczym uchybieniem, przesądzającym o negatywnej ocenie egzaminu, jest zmiana przez skarżącego przedmiotu umowy, który zamiast listew przypodłogowych, uczynił przedmiotem umowy deski podłogowe. Doprowadziło to do sytuacji, w której nie wykonane zostało zasadnicze polecenie kazusu egzaminacyjnego – sporządzenie umowy dostawy listew przypodłogowych. I nie trzeba było – wbrew ocenie skarżącego, by członkowie Komisji Egzaminacyjnej posiadali specjalistyczną wiedzę z zakresu przemysłu drzewnego. Pojęcie "listwy przypodłogowej" jest bowiem pojęciem powszechnie znanym, rozumianym i stosowanym w praktyce;

- istotne wątpliwości budzi określenie przedmiotu umowy - w zakresie periodyczności dostaw. Z treści umowy nie wynikają bowiem konkretne terminy na dokonanie poszczególnych transz przedmiotu umowy. Nadto z umowy nie wynika, jaka ilość desek ma być wytworzona przez dostawcę. Umowa nie wskazuje także na ilości surowca, jaki ma być dostarczony do produkcji. Z punktu widzenia praktycznego wykorzystania takiej umowy należy zauważyć, że prowadzi ona do sytuacji, w której dostawca nie ma pojęcia o wolumenie produkcji, jaki będzie miał do wykonania z chwilą dostarczenia surowca i w ogóle w ramach umowy. Można stwierdzić, że osoba racjonalnie prowadząca przedsiębiorstwo nie zgodzi się na podpisanie umowy, z której nie wynika nawet przybliżona ilość towaru, który ma wyprodukować;

- słuszny jest zarzut, że z treści umowy nie wynika na jaki czas została zawarta. Można przyjąć, że na czas nieokreślony, ale precyzyjna umowa winna to regulować wprost;

- z tym wiąże się sposób zakończenia umowy wypowiedzeniem przewidzianym w § 3 - błędnie zatytułowanym "odstąpienie od umowy". Także zasadnie zwraca się uwagę w ocenie pracy zdającego, że wypowiedzenie na 10 dni przed dostawą kolejnej partii desek powoduje, że umowa będzie mogła być wypowiedziana już po odstawie surowca. Jest to bardzo niekorzystne dla odbiorcy, który pozostanie z niewykonanym zamówieniem i prawdopodobnie wobec konieczności odebrania surowca. Ta kwestia nie została doprecyzowana. Z drugiej strony, przy wypowiedzeniu odbiorcy, może ono nastąpić, kiedy dostawca przystąpi do wykonania umowy. W konsekwencji uznać należy, że zapis ten jest nieprawidłowy;

- umowa nie realizuje także założenia nr 9 w zakresie ustalenia ceny, która miała zostać określona przez wskazanie podstaw do jej ustalenia. W umowie, w § 4, wskazuje wprost cenę za towary stanowiące przedmiot dostawy. Taka regulacja nie realizuje de facto filozofii umowy dostawy, na podstawie której dostawy będą następowały co pewien określony czas, w związku tym, strony winny zabezpieczyć się w razie zmian okoliczności rynkowych. Jest to znaczące uchybienie, bowiem zdający winien był w trakcie egzaminu wykazać się umiejętnością napisania klauzuli umownej wskazującej podstawy ustalania ceny.

- umowa realizuje także w sposób bardzo nieprofesjonalny polecenie egzaminacyjne w sferze ustanowienia zabezpieczeń. Przede wszystkim kara umowna za odstąpienie zawarta została w paragrafie dotyczącym niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Domaganie się naprawienia szkody z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania po odstąpieniu od umowy wykluczają się. Można oczywiście ustanowić karę umowną na wypadek odstąpienia, co uczynił skarżący, ale sposób w jaki to uczynił, wskazuje, że posiada niepełną wiedzę w tym zakresie. Ponadto kara umowna w wysokości 100% wartości może być uznana za wygórowaną - co jest niekorzystne dla odbiorcy. Podobnie niekorzystne jest dla odbiorcy ustanowienie kary umownej za "zwłokę" w dostarczeniu towaru. Implikuje konieczność wykazania zawinienia dostawcy. Umowa nie przewiduje innych zabezpieczeń, np. płatności i żadnych sytuacji, w których odbiorca mógłby od umowy odstąpić (poza kodeksowymi);

W rezultacie należy się zgodzić z oceną Komisji, że sporządzony w ramach egzaminu adwokackiego przez skarżącego projekt umowy, nawet przyjmując, że nie jest obarczony nieważnością, nie spełnia zasadniczych poleceń zadania egzaminacyjnego - przedmiotu umowy i określenia ceny. Ponadto zawiera szereg uchybień, które w sumie pozwalają na stwierdzenie, że zdający nieprawidłowo stosuje i interpretuje przepisy prawa i nie wykazał się umiejętnością sporządzenia umowy dostawy, na poziomie wymaganym od profesjonalnego pełnomocnika. Nagromadzenie uchybień, nie pozwala, nawet mając na względzie stopniowalność ocen, na wystawienie oceny pozytywnej. Brak jest zatem podstaw do zmiany oceny z prawa gospodarczego.

Komisja zasadnie podkreśliła, że egzamin adwokacki jest egzaminem zawodowym, zatem od osób przystępujących do egzaminu należy wymagać umiejętności przynależnych profesjonaliście. Umowa zaś podlega ocenie pod kątem możliwości jej praktycznego wykorzystania. Umowa, którą sporządza adwokat na życzenie klienta musi spełniać jego wymagania w zakresie przedmiotu umowy, inaczej nie będzie mu przydatna. Z tego punktu widzenia, nawet najlepiej sporządzona – pod kątem formalnym i znajomości przepisów prawa - umowa, jeżeli jej przedmiotem nie jest to, co było życzeniem zlecającego jej napisanie, nie będzie spełnieniem zadania postawionego przed adwokatem. Sam skarżący w odwołaniu wskazuje, że była to omyłka, a strony i tak widziałyby co jest przedmiotem umowy. Taka argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie. Omyłką można wytłumaczyć drobne uchybienia.

W ocenie Sądu, skargę nie można było uznać za uzasadniającą podane w niej żądanie uchylenia zaskarżonej uchwały w sytuacji, w której Komisja odwoławcza faktycznie odniosła się do całego odwołania uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. Jeżeli bowiem wskazane przez egzaminatorów i przez Komisję odwoławczą uchybienia w pracy skarżącego miały istotne znaczenie dla ustalenia oceny za to opracowanie, a zdaniem składu orzekającego Sądu brak było podstaw do zarzucenia Komisjom Egzaminacyjnym, iż ich ustalenia były dowolne, to w konsekwencji ustalone oceny odpowiadały prawu.

Należy bowiem podkreślić, co również dostrzegł skarżący, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej, gdyż jedynie bada zaskarżone rozstrzygnięcie według kryteriów wskazanych wcześniej, a w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do zasadnego postawienia zarzutu Komisjom Egzaminacyjnym wydania uchwał z naruszeniem prawa.

Już dla porządku – w świetle dokonanych wyżej ocen – należy stwierdzić, że wbrew opinii skarżącego zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego nie są w rozpatrywanej sprawie uzasadnione. W szczególności nie są uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów k.c., które wyraźnie mieszczą się w ramach polemiki ze stanowiskiem Komisji Egzaminacyjnych.

Jak trafnie podniósł skarżący, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt indywidualny wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Prostując, iż należy najpierw badać zarzuty procesowe, gdyż trudno o prawidłowe rozstrzygnięcie w postępowaniu obarczonym istotnymi wadami postępowania, należy jednocześnie zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie tego rodzaju naruszenia, w ocenie Sądu, nie miały miejsca.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.