II OSK 1760/12

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1350/11, oddalił skargę Z. M. oraz małoletniej K. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 maja 2011 r., nr WSO.I.5110/584/09, w przedmiocie wymeldowania. W motywach wyroku Sąd powołał się na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Decyzją z dnia 27 maja 2011 r. Wojewoda Mazowiecki, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zw. dalej k.p.a., w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zw. dalej ustawą, po rozpatrzeniu odwołania Z. M. od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 24 marca 2011 r. wymeldowującej go wraz z córką K. M. z pobytu stałego z lokalu nr ... przy ul. ... w Warszawie, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w następującym stanie faktycznym: w dniu 30 stycznia 2009 r. J. G. wniósł o wymeldowanie Z. M. wraz z córką K. M. z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. Prezydent m. st. Warszawy decyzją z dnia 9 października 2009 r. wymeldował ich z przedmiotowego lokalu. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 11 grudnia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy, lecz wyrokiem z dnia 17 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 243/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po rozpatrzeniu wniosku Z. M. o zawieszenie postępowania Prezydent m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 18 marca 2011 r. odmówił jego zawieszenia. Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia 20 maja 2011 r. utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent m. st. Warszawy decyzją z dnia 24 marca 2011 r. wymeldował Z. M. wraz z córką K. M. z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. Z. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 27 maja 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 24 marca 2011 r., gdyż materiał dowodowy przemawiał za spełnieniem przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy.

Wojewoda wskazał, że J. G., wnosząc o wymeldowanie Z. M. i K. M. z pobytu stałego wyjaśnił, że wymienieni nie mieszkają w przedmiotowym lokalu od wielu lat. Mieszkała w nim tylko M. M. - matka Z. M., która zmarła 19 stycznia 2009 r. Od tego czasu nie jest płacony czynsz ani nie są regulowane inne opłaty za lokal, a Z. M. i jego córka nie przychodzą do lokalu.

W czasie oględzin przedmiotowego lokalu ustalono, że składa się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju. Jest w pełni wyposażony, a w dniu kontroli w lodówce były artykuły spożywcze, natomiast odcięty jest dostęp do wody. Obecna w czasie oględzin I. M. oświadczyła, że jej córka K. M. uczęszcza do Liceum Ogólnokształcącego im. Maczka przy ul. Gwiaździstej na Bielanach.

Podczas rozpraw administracyjnych w dniach 16 listopada 2010 r. i 14 grudnia 2010 r. świadek T. K. (lokal nr ...) zeznała, że Z. M. i jego córka K. M. nie mieszkają w przedmiotowym lokalu. Wyprowadzili się około 6-7 lat temu. Gdy żyła M. M. Z. M. odwiedzał ją. Obecnie przychodzi do lokalu sporadycznie, około raz w roku. Przed planowanymi oględzinami przywiózł do lokalu różne rzeczy i sprzęty, ale mimo tego nie zamieszkał w nim wraz z córką. Również świadkowie B. K. (lokal nr ...) i S. K.(lokal nr ...) potwierdzili, że Z. M. i jego córka K. M. nie mieszkają w przedmiotowym lokalu nr ... od około 7 lat. Świadek H. S. (lokal nr ...) stwierdziła, że Z. M. wraz z żoną i dziećmi mieszka w lokalu nr ... przy ul. M. w W.. B. P. (lokal nr ...) i E. M. (lokal nr ...) oświadczyły, że widują wymienionych w budynku przy ul. ... w W., ale nie umieją określić czy mieszkają oni w lokalu nr .... A. G., syn J. G., wyjaśnił, że często bywa w budynku przy ul. ... w W., ale nie spotyka tam Z. M. ani jego córki. Odstąpiono od przesłuchania w charakterze świadka K. G., ponieważ została eksmitowana z przedmiotowego budynku. Przesłuchany A. P. zeznał, że w ciągu 4 ostatnich lat był 2 lub 3 razy w lokalu nr ... przy ul. ... w W., gdzie spotykał się ze Z. M. w sprawach służbowych. N. K. natomiast zeznał, że był parę razy u Z. M. w przedmiotowym lokalu. Zdaniem świadka Z. M. mieszka sam.

Zdaniem organu odwoławczego Z. M. i K. M. mają do przedmiotowego lokalu swobodny dostęp, ale nie jest to miejsce, w którym mieszkają. Przemawiają za tym wyjaśnienia J. G. oraz zeznania mieszkańców przedmiotowego budynku i jednocześnie świadków T. K., S. K. i B. K.. W ocenie organu odwoławczego ich wyjaśnienia są wiarygodne, spójne i logiczne. Osoby te posiadają wiedzę w omawianej sprawie, ponieważ na stałe mieszkają w przedmiotowym budynku. Również zeznania A. G. potwierdzają powyższe ustalenia. Organ odwoławczy nie dał wiary wyjaśnieniom A. P. i N. K., jako że nie mieszkają oni na terenie przedmiotowej nieruchomości, w ciągu kilku lat pojawiali się w przedmiotowym lokalu zaledwie kilka razy, stąd nie mają wiedzy pozwalającej na stwierdzenie, kto koncentruje swe życie w przedmiotowym lokalu. Uwzględniono zeznania H. S., która potwierdziła, że Z. M. wraz z żoną i dziećmi mieszka w lokalu nr ... przy ul. ... w W.. Nie uwzględniono zeznań B. P. i E. M., ponieważ twierdziły one, że nie wiedzą czy Z.M. i K. M. mieszkają w lokalu nr ... przy ul. ... w ... Odnosząc się do przeprowadzonych w przedmiotowym lokalu oględzin wskazano, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez daną osobę nie musi być połączone z opróżnieniem tego lokalu.

Wskazano, że organy administracji nie mogą bezkrytycznie przyjmować oświadczeń dotyczących woli wewnętrznej danej osoby z pominięciem czynników obiektywnych pozostających z nią w sprzeczności. Zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam danej osoby, ale musi on być połączony z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Wymieniony zaś jedynie sporadycznie pojawiał się w przedmiotowym lokalu i nie wnosił opłat związanych z korzystaniem z niego.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji dotyczące odstąpienia od przesłuchania M. W. Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Wskazany świadek mieszka w innej części Warszawy i zdaniem organów nie ma wiedzy istotnej dla ustalenia, kto mieszka w przedmiotowym lokalu. Ponadto zebrany materiał dowodowy jest wyczerpujący, a okoliczności, na jakie miałby zostać przesłuchany świadek, zostały już wyjaśnione przez przeprowadzenie innych dowodów.

Zdaniem Wojewody zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Strona ma więc obowiązek wykazać związek przyczynowy między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. W niniejszej sprawie zarzut naruszenia prawa wynikającego z tej regulacji przed wydaniem decyzji nie znajduje uzasadnienia. Pismem z dnia 18 stycznia 2011 r. pełnomocnik Z. M. został wezwany do zapoznania się z aktami sprawy (pismo odebrał 26 stycznia 2011 r.). Wymieniony zapoznał się z aktami sprawy 4 marca 2011 r., a następnie ustosunkował się do nich pismem z dnia 14 marca 2011 r. Pełnomocnik ponownie zapoznał się z aktami sprawy w dniu 1 kwietnia 2011 r.

Reasumując stwierdzono, że Z. M. i K. M. nie mieszkają w przedmiotowym lokalu nr ... przy ul. ... w W., gdyż dobrowolnie i trwale go opuścili, urządzając sobie centrum aktywności życiowej w innym miejscu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. M. i K. M. zaskarżonej decyzji zarzucili rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 10 k.p.a., art. 28 k.p.a., art. 7, art. 75 § 1 oraz art. 136 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 k.p.a. Powyższe naruszenia prawa procesowego spowodowały w ocenie skarżących naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swe stanowisko w sprawie.

W piśmie z dnia 29 lutego 2012 r. skarżący Z. M. wskazał, że wnioskodawca odciął dopływ wody do przedmiotowego lokalu, lecz skarżący dostarcza do niego wodę w baniakach. Odnośnie dopływu energii elektrycznej skarżący podniósł, iż jego zdaniem zakład energetyczny odciął jej dopływ. Ponadto wyjaśnił, iż opłaty za lokal za trzy osoby dokonywał do śmierci swej matki w 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 15 ust. 2 ustawy stanowiący, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. "Miejscem stałego pobytu" zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy jest miejsce zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego zarzut niepowołania w sentencji decyzji art. 6 ust. 1 ustawy jest zasadny, ale nie może prowadzić do wzruszenia zaskarżonej decyzji, ponieważ błędne powołanie podstawy prawnej w decyzji administracyjnej nie prowadzi automatycznie do uchylenia decyzji w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jeżeli podstawa taka istnieje, bowiem w niniejszej sprawie istnieje art. 6 ust. 1 ustawy, który został powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W świetle art. 15 ust. 2 ustawy jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest ustalenie przez organ, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podzielił Sąd Wojewódzki, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dotyczy to takiej sytuacji, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.

Sąd Wojewódzki wskazał również, że w świetle art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.), zw. dalej p.p.s.a., Sąd i organy związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2010 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 243/10. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że organy naruszyły przepisy prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organ pierwszej instancji, dopuszczając dowód z zeznań świadków nie podjął czynności zmierzających do zapewnienia stronom (w tym skarżącemu) udziału w tej fazie postępowania, a nadto organ przystąpił do przeprowadzania dowodów osobowych w sytuacji, gdy nie zostało stronie doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu wezwania kierowane przez organ do osób, które miały składać zeznania - H. S., B. P., E. M., T. K., B. K. - nie określały konkretnej daty i godziny stawienia się w siedzibie organu w celu złożenia zeznań w charakterze świadka, stąd skarżący nie został powiadomiony o terminie przesłuchania wyżej wymienionych świadków. Przeprowadzając dowód z oględzin przedmiotowego lokalu, organ również nie zawiadomił strony o terminie i miejscu tej czynności. Wezwany w charakterze świadka B. K. nie stawił się, zaś organ nie poczynił żadnych czynności mających doprowadzić do jego przesłuchania. Organ nie wyjaśnił, czy I. M. jest stroną czy przedstawicielem ustawowym małoletniej K. M.. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy powinny zatem ustalić przedstawiciela małoletniej K. M., zawiadomić strony o wszczęciu postępowania, przeprowadzić postępowanie dowodowe z poszanowaniem przepisów proceduralnych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz z uwzględnieniem wskazań Sądu przedstawionych w rozważaniach. Zdaniem Sądu, konieczne było przeprowadzenie dowodu na okoliczność odcięcia przez dostawcę energii elektrycznej do przedmiotowego lokalu oraz ustalenie adresu szkoły, do której uczęszcza małoletnia Kinga Matuszewska oraz przesłuchanie w charakterze świadka K. G..

W związku z powyższymi wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2010 r. Sąd Wojewódzki stwierdził, że uczyniły im zadość.

Zgodnie z oświadczeniem Iwony Matuszewskiej jest ona przedstawicielem ustawowym małoletniej K. M., która uczęszcza do Liceum Ogólnokształcącego im. Gen. Maczka przy ul. Gwiaździstej na Bielanach.

Pismami z dnia 15 lipca 2010 r., doręczonymi I. M. jako przedstawicielowi ustawowemu małoletniej K. M., pełnomocnikowi Z. M. i wnioskodawcy J. G., Prezydent m. st. Warszawy wezwał ich do dostarczenia dowodów dla potwierdzenia prawdziwości ich twierdzeń i aktualnych wyjaśnień w postępowaniu w sprawie wymeldowania z przedmiotowego lokalu Z. M. i K. M.. Pisma te w ocenie Sądu mogą być uznane za zawiadomienie o wszczęciu tego postępowania, gdyż wskazują rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania (wymeldowania z przedmiotowego lokalu Z. M. i K. M.).

Odnośnie zarzutu uwzględnienia wnioskodawcy J. G. jako strony postępowania, Sąd Wojewódzki powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt II OPS 1/11, zgodnie z którą osoba dysponująca tytułem prawnym do lokalu jest stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie z tego lokalu innej osoby, prowadzonym na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy. Wnioskodawca J. G. dysponuje tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu. Jest on użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na której znajduje się przedmiotowy lokal. Zgodnie zaś z art. 235 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), zw. dalej k.c., budynki i inne urządzenia wzniesione na gruncie Skarbu Państwa lub gruncie należącym do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków przez wieczystego użytkownika stanowią jego własność. Stosownie do art. 235 § 2 k.c. przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń na użytkowanym gruncie jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym. Powyższe wskazuje, że J. G., właścicielowi budynku, w którym znajduje się przedmiotowy lokal, przysługuje status strony w postępowaniu o wymeldowanie skarżących Z. M. i K. M. z pobytu stałego z tego lokalu.

Kontynuując rozważania związane z wykonaniem wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2010 r., Sąd Wojewódzki podniósł, że pismem z dnia 11 sierpnia 2010 r., doręczonymi I. M. jako przedstawicielowi ustawowemu małoletniej K. M. w dniu 31 sierpnia 2010 r., pełnomocnikowi Z. M. w dniu 25 sierpnia 2010 r. i wnioskodawcy J.G. w dniu 19 sierpnia 2010 Prezydent m. st. Warszawy zawiadomił o przeprowadzeniu dowodu z oględzin przedmiotowego lokalu w dniu 14 września 2010 r. o godz. 13:00.

Pismami z dnia 11 października 2010 r. organ pierwszej instancji wezwał T. K., S. K., B. K., E. M., H. S. i B. P. do stawienia się na rozprawę administracyjną w dniu 16 listopada 2010 r. w charakterze świadków oraz wezwał na nią I. M. jako przedstawiciela ustawowego małoletniej K. M., pełnomocnika Z. M. i wnioskodawcę J. G.. Na rozprawę administracyjną stawili się wszyscy wyżej wymienieni świadkowie, z wyjątkiem B. P., którzy byli przesłuchiwani w obecności stron. Druga rozprawa administracyjna odbyła się w dniu 14 grudnia 2010 r., na której obecne były strony, a podczas której przesłuchano jako świadków B. P., A. G. i E. M.

Sąd Wojewódzki zaznaczył, że na okoliczność odcięcia przez dostawcę energii elektrycznej do przedmiotowego lokalu wskazują zarówno zeznania J. G. złożone w charakterze strony, jak i oświadczenie skarżącego Z. M. zawarte w piśmie datowanym na 29 lutego 2012 r.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 10 k.p.a. wskutek uniemożliwienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu w efekcie niezawiadomienia o zakończeniu postępowania w sprawie, również w postępowaniu odwoławczym, o możliwości wypowiedzenia się co do tego materiału i zgłoszenia nowych wniosków dowodowych przed wydaniem decyzji. W związku z tym zarzutem Sąd Wojewódzki wskazał, że pismem z dnia 18 stycznia 2011 r. organ zawiadomił I. M. o powyższym uprawnieniu. Pismo to doręczone zostało I. M. w dniu 8 lutego 2011 r., pełnomocnikowi Z. M. w dniu 26 stycznia 2011 r. i pełnomocnikowi wnioskodawcy J. G.w dniu 25 stycznia 2011 r. W związku z treścią tego pisma stanowiącego, że "proszę strony o zapoznanie się z aktami sprawy" Sąd Wojewódzki uznał, że mimo wskazania jako adresata jedynie I. M., w istocie skierowane ono było do wszystkich stron. Doręczenie im tego pisma zadośćuczynienia więc zdaniem Sądu wymogowi, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji w dniu 24 marca 2011 r. nie narusza praw stron związanych z art. 10 § 1 k.p.a. Skoro bowiem pismo w trybie art. 10 § 1 k.p.a. doręczono pełnomocnikowi Z. M. w dniu 26 stycznia 2011 r., a I. M. w dniu 8 lutego 2011 r., to mieli oni wystarczającą ilość czasu na ustosunkowanie się do zgromadzonego materiału dowodowego.

Organ odwoławczy nie zadośćuczynił wymogom art. 10 § 1 k.p.a., ale zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Pełnomocnik skarżącego Z. M. wskazał, że w odwołaniu od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy wniósł o przesłuchanie Z. M. (osobiście), I. M.j (w imieniu małoletniej córki K. M.) i M. W.. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego przeprowadzenie tych dowodów nie wpłynęłoby na wynik sprawy, stąd nie można uznać, że naruszenie przez organ odwoławczy art. 10 § 1 k.p.a. prowadzi do wzruszenia zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy wskazuje na dobrowolne i trwałe opuszczenie przedmiotowego lokalu przez skarżących. Przemawiają za tym wyjaśnienia J. G. oraz zeznania mieszkańców przedmiotowego budynku i jednocześnie świadków T. K., S. K. i B. K.. Zeznania te są wiarygodne, spójne i logiczne. Osoby te posiadają wiedzę w omawianej sprawie, ponieważ na stałe mieszkają w przedmiotowym budynku. Również zeznania A. G. potwierdzają powyższe ustalenia wskazujące, że skarżący nie zamieszkują w przedmiotowym lokalu od około 6-7 lat. W ocenie Sądu Wojewódzkiego organ zasadnie nie dał więc wiary korzystnym dla skarżących zeznaniom świadków A. P. i N. K. jako nie korespondującymi z powyższym materiałem dowodowym. W trakcie postępowania ustalono, że w lokalu nie ma prądu elektrycznego, gazu, a także wody bieżącej, co w świetle doświadczenia życiowego prowadzi do konstatacji, iż zamieszkiwanie w takich warunkach w XXI w. wydaje się bardzo trudne, jeśli nie niemożliwe. Nie może zmienić tego argument skarżącego o dostarczaniu wody w baniakach, podniesiony w trakcie oględzin lokalu. Zarejestrowanie działalności gospodarczej i określenie adresu do doręczeń w lokalu, w którym prowadzący działalność nie mieszka, nie może mieć znaczenia w sprawie.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 k.p.a. przez załatwienie sprawy przed uostatecznieniem się postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania o wymeldowanie skarżących Sąd Wojewódzki wskazał, że postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 20 maja 2011 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 18 marca 2011 r. o odmowie zawieszenia postępowania - mimo że zostało wydane siedem dni przed wydaniem zaskarżonej decyzji - nie zostało zaskarżone do sądu administracyjnego i uostateczniło się w terminie trzydziestu dni od doręczenia go stronom. Sąd Wojewódzki zatem uznał, że w takich okolicznościach wydanie zaskarżonej decyzji było prawidłowe.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonemu wyrokowi w całości zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 15 ust. 2 ustawy, przez błędną wykładnię tego przepisu, a wskutek tego błędne przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, by zaistniały powyższe przesłanki wymeldowania z pobytu stałego;

II. naruszeniu przepisów ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. ze względu na nie uwzględnienie w toku rozpoznawania skargi naruszeń prawa materialnego, decydujących o wyniku sprawy i niezasadne przyjęcie, że naruszenia te, zaistniałe w obu instancjach w postępowaniu administracyjnym, nie miały wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, pomimo, że naruszenia te zostały szczegółowo wykazane przez stronę skarżącą;

b) art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. ze względu na oddalenie skargi pomimo zaistnienia w postępowaniu administracyjnym naruszeń przepisów postępowania administracyjnego mających wpływ na wynik postępowania, niezależnie od podnoszonego w skardze naruszenia powołanych wyżej przepisów ustawy;

1.art. 7 i 10 k.p.a. na skutek uniemożliwienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu w efekcie niezawiadomienia o zakończeniu czynności postępowania w sprawie, (w tym również w postępowaniu odwoławczym) i o możliwości wypowiedzenia się co do tego materiału i zgłoszenia nowych wniosków dowodowych przed wydaniem decyzji, pomimo tego, że zarzuty zawarte w odwołaniu, a następnie w skardze, obejmowały przede wszystkim:

1)niedokonanie wszechstronnych ustaleń wymaganych w myśl przepisów procedury administracyjnej;

2)nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka M. W., który - jako osoba stale współpracująca ze skarżącym przez szereg lat - wbrew stanowisku organu odwoławczego a następnie Sąd Wojewódzki, dysponował wiedzą pozwalającą na szczegółowe ustalenie miejsca stałego pobytu skarżącego i jego małoletniej wówczas córki;

3)nieprzeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron, to jest:

a) Z. M., pomimo że pełnomocnik skarżącego złożył w tym zakresie dwa obszerne pisma: z dnia 14 marca 2011 r. oraz z dnia 1 kwietnia 2011 r. domagając się w nich wyznaczenia skarżącemu terminu do skorzystania z uprawnień opisanych w art. 10 k.p.a., zgodnie z treścią ustaleń zawartych w protokole z dnia 13 stycznia 2011 r. i przytaczając obszerne fragmenty otrzymanej od skarżącego korespondencji co do wyznaczenia stronom co najmniej 21 - dniowego terminu, zważywszy, że pismo wyznaczające jedynie siedmiodniowy termin do skorzystania z nich, skierowane zostało wyłącznie do I. M., natomiast Z. M. zostało ono przesłane tylko do wiadomości;

b) I. M., która w toku postępowania administracyjnego działała w imieniu małoletniej córki K., obecnie, od dnia 9 maja 2012 r. już pełnoletniej i w tym wypadku organ winien był zachować szczególną skrupulatność, skoro decyzje organów administracji publicznej dotyczyły praw strony niemogącej wówczas samodzielnie bronić swoich praw; w związku z czym dowody powyższe niewątpliwie powinny zostać dopuszczone przez organ prowadzący postępowanie w pierwszej instancji, a jeśli tak się nie stało, przez organ prowadzący postępowanie odwoławcze, o ile organ ten nie zdecydował się na uchylenie decyzji organu I instancji i na przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy czym nie jest dopuszczalne przyjęcie, tak jak czyni to Sąd Wojewódzki, że do naruszenia art. 10 k.p.a. wprawdzie doszło, jednakże nie miało to wpływu na wynik sprawy;

2. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. przez ponowne przydanie osobie domagającej się wymeldowania skarżącego i jego córki z miejsca ich stałego pobytu, przymiotów strony postępowania, jakkolwiek także w ponownym rozpoznaniu, po uchyleniu poprzedniej decyzji z dnia 17 grudnia 2009 r., jest ono prowadzone z urzędu wobec czego oparcie rozstrzygnięcia na wyjaśnieniach wnioskującego o wymeldowanie, w miejsce przesłuchania tej osoby w charakterze świadka, nie było dopuszczalne;

3. art. 7 oraz art. 75 § 1 oraz art. 136 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanych w sprawie i szczegółowo omówionych w ust. 2 powyżej, dowodów z przesłuchania w charakterze stron: Z. M. oraz I. M., na okoliczność czy po stronie skarżącego, a także jego córki K., zaistniał rzeczywisty, nie zaś jedynie pozorny zamiar opuszczenia na stałe lokalu nr ... przy ul. O...nr ... w Warszawie, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem, a więc w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy powołanego w decyzji organu I instancji, podczas gdy w odwołaniu skarżący podniósł, że:

a) nie zostały podjęte wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes obywateli;

b) nie został zebrany oraz wszechstronnie rozpatrzony konieczny dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy i wobec tego nie wzięcie pod uwagę wszystkich okoliczności warunkujących łącznie możliwość wymeldowania określonej osoby, w tym jego sytuacji osobistej i rodzinnej, jak też sytuacji majątkowej, przy czym argumentacja ta zachowała aktualność także w chwili obecnej;

4. art. 77 § 1 k.p.a. ze względu na zgromadzenie niepełnego materiału dowodowego, a następnie rozpatrzenie tego materiału w sposób niezgodny z wyartykułowanym w tym przepisie wymogiem wszechstronności, skutkiem czego doszło do nieprawidłowych ustaleń;

5. art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez przyjęcie, że dopuszczalne jest załatwienie sprawy poprzez wydanie decyzji przez organ I instancji, przed uprawomocnieniem (uostatecznieniem) się postanowienia odmawiającego zawieszenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego w Sądzie Rejonowym dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie, pod sygn. akt XVI C 177/09, wobec czego doszło do przedwczesnego wydania decyzji także przez organ odwoławczy, albowiem:

1) zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawarty w skardze na decyzję organu odwoławczego, odnosił się do:

a) wydania przez organ I instancji decyzji załatwiającej sprawę bez wątpienia przed ustatecznieniem się postanowienia odmawiającego zawieszenia postępowania;

b) całkowitego pominięcia tej kwestii w decyzji wydanej w II instancji, (datowanej w dniu 27 maja 2011 roku) i nadto miał na celu;

c) wskazanie, że organ odwoławczy nie był uprawniony do wydania tej decyzji przed uostatecznieniem się postanowienia Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 18 marca 2011 r., odmawiającego zawieszenia postępowania;

2) ze względu na istotne naruszenie praw strony skarżącej, na etapie postępowania w I instancji, organ odwoławczy winien był uchylić zaskarżoną decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 24 marca 2011 roku i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania;

3) w dniu 16 czerwca 2011 r. nie upłynął jeszcze termin złożenia skargi na datowane w dniu 20 maja 2011 r. postanowienie Wojewody utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 18 marca 2011 r., odmawiające zawieszenia postępowania,

6. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. ze względu na:

1) sformułowanie uzasadnienia prawnego w sposób ogólnikowy poprzez wskazanie w treści decyzji na dyspozycję przepisu kompetencyjnego, to jest art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. jedynie w zw. art. 15 ust. 2 ustawy, przy jednoczesnym zaniechaniu powołania art. 6 tej ustawy;

2) zaniechanie właściwego omówienia podstawy prawnej (a także faktycznej), jakkolwiek z niezwykle lakonicznego opisu nie wynika, że możliwe jest wymeldowanie z urzędu osoby, co do której nie stwierdzono w sposób nie budzący wątpliwości istnienia przesłanek wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł, że opisane wyżej naruszenia doprowadziły do obrazy materialnego prawa administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powtórzono w znacznej części argumentację zawartą w skardze zwykłej. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie spawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, ze wskazaniem na konieczność uwzględnienia w toku ponownego rozpoznania sprawy, rozstrzygnięcia co do: uchylenia zaskarżonej jak również poprzedzającej decyzji oraz rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym zasądzenie od organu II instancji na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Wobec osiągnięcia przez Kingę Matuszewską, reprezentowaną dotychczas przez ojca, pełnoletniości, Naczelny Sąd Administracyjny powiadomił ją, jako uczestnika o toczącym się postępowaniu i terminie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny odroczył też rozprawę przed wydaniem wyroku celem dołączenia do akt treści wyroku Sądu Okręgowego z dnia 7 marca 2014 r., rozpoznającego sprawę z powództwa skarżącego

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów usprawiedliwiających uchylenie zaskarżonego wyroku

W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której, w rozpatrywanej sprawie, się nie dopatrzono. Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania w petitum skargi przepisów prawa ze wskazaniem konkretnej jednostki redakcyjnej naruszonego przepisu, którym, zdaniem skarżącego, uchybił sąd, dalej określenia, jaką postać miało to naruszenie (w przypadku naruszenia prawa materialnego, czy popełniono błąd interpretacyjny, czy też błąd subsumcji), uzasadnienia zarzutu odnoszącego się ściśle do wskazanych naruszeń, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna nie w pełni odpowiada przedstawionym wymogom, nie zawiera też zarzutów usprawiedliwiających uchylenie zaskarżonego wyroku.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zarzuty naruszeń przepisów postępowania zostały w skardze kasacyjnej przedstawione w sposób nieodpowiadający treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. bez wykazania, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Istotny wpływ na wynik sprawy oznacza prawdopodobieństwo takiego oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść aktu administracyjnego, które prowadziłyby do innego, niż w rozstrzyganej sprawie, ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego. Stawiając zarzut tego rodzaju należy zatem wykazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. Naruszenie przepisów postępowania nie zawsze bowiem musi prowadzić do wadliwego rozstrzygnięcia sprawy. Uwzględniając powyższe kryterium oceny istotnego wpływu uchybień procesowych na wynik sprawy, zarzutów naruszenia prawa procesowego postawionych w skardze, nie można uznać za usprawiedliwione, ponieważ nie jest wystarczające samo stwierdzenie w skardze kasacyjnej, iż naruszenia proceduralne miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd Wojewódzki, bez wykazania istotności tego wpływu.

Pomimo obszerności uzasadnienia postawionych zarzutów nie wywiedziono jednak w jaki sposób zarzucone naruszenia przepisów mogły wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przypomnieć trzeba, że przepisy te stanowią wyłącznie podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Aby wykazać, że zostały naruszone skarżący powinien postawić zarzuty naruszenia konkretnych przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego, których naruszenie skutkowałoby uchyleniem decyzji. Samo powołanie powyższego przepisu bez wskazania naruszeń innych przepisów regulujących postępowanie przed sądami administracyjnymi, nie czyni zadość wymogom art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Zauważyć dalej trzeba, że zarzuty i uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowią powtórzenie w znacznej części zarzutów i argumentacji użytej w skardze zwykłej, która była przedmiotem rozpoznania Sądu Wojewódzkiego wobec czego ocenić ją należy jako ponowienie polemiki z użyciem tych samych argumentów, których używano w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim.

W skardze kasacyjnej zarzuty skoncentrowano na nieprawidłowościach postępowania administracyjnego, szczególnie w zakresie ustalania stanu faktycznego z naruszeniem przepisów regulujących gromadzenie dowodów, a także nieprawidłowych, zdaniem skarżącego, ocen zebranych dowodów. Znalazło to odbicie w postawieniu zarzutów naruszenia art. 7, 10, 75 § 1, 77 § 1, 136 k.p.a. W obszernym zaś uzasadnieniu, skargi kasacyjnej, oprócz ponowienia wcześniejszej argumentacji, zamieszczono nawet dwustronicowy tekst wywodów skarżącego przesłany pełnomocnikowi za pośrednictwem poczty elektronicznej. Tego rodzaju zabiegi użyte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie świadczą o profesjonalizmie wymaganym na etapie formułowania skargi kasacyjnej, nie jest bowiem zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ustosunkowywanie się do polemicznych poglądów strony niezadowolonej z wyniku sprawy, lecz rozpoznanie problemów prawnych, których przedstawienie jest obowiązkiem profesjonalnego pełnomocnika.

Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już w odniesieniu do tego rodzaju sytuacji wskazując, że nieprawidłowa redakcja zarzutów, brak profesjonalnego uzasadnienia skargi kasacyjnej, opartego wyłącznie na odwołaniu się do zarzutów skargi, bez wykazania na czym polegał błąd sądu pierwszej instancji w ich nieuwzględnieniu, czy też nierozpoznaniu tych zarzutów, a przede wszystkim niewykazanie jaki wpływ na wynik sprawy mogły mieć wskazane uchybienia, czyni skargę kasacyjną bezpodstawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2623/11, LEX nr 1370483). Pogląd ten z wyżej wymienionych względów należało podzielić również w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy.

Niezależnie od tego wskazać trzeba, że Sąd Wojewódzki zasadnie podzielił w uzasadnieniu wyroku argumentację organów oceniając, że ustalony w sprawie stan faktyczny na podstawie zeznań świadków, oświadczeń stron składanych w pismach procesowych i oględzin przeprowadzonych przez organ jest wystarczający dla uznania, że zachodziły przesłanki pozwalające na zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Organy wykazały, że uwzględniły zeznania świadków zamieszkałych w budynku, w którym mieści się przedmiotowy lokal, ponieważ uznały, że wiedza tych osób wynika z faktu zamieszkiwania w tym samym budynku, mają więc możliwość bezpośredniej obserwacji faktów, które ustalał organ, nie uwzględniły zaś zeznań osób sporadycznie odwiedzających skarżącego, a także odmówiły przesłuchania kolejnych świadków, którzy nie dysponowali wiedzą na temat koncentrowania interesów życiowych skarżącego w przedmiotowym lokalu. Organy wskazały, że wyjaśnienia zgromadzone w sprawie w sposób spójny i logiczny się uzupełniają, Sąd Wojewódzki miał zatem podstawy oby ocenić je jako wiarygodne. Skarżący na każdym etapie sprawy mógł składać oświadczenia i zajmować stanowisko wobec gromadzonych dowodów, również w toku prowadzonych rozpraw. Nie można więc czynić zarzutu, iż był pozbawiony możliwości obrony swojego stanowiska. Z tych wszystkich powodów zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie okazały się usprawiedliwione.

Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, to z treści tego przepisu nie wynika wprost, że podstawą do wymeldowania jest dobrowolne i trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się natomiast, iż wymeldowanie uzasadnia opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Brak cechy dobrowolności nie zawsze jednak stanowi przeszkodę do wymeldowania. Ocena dobrowolności opuszczenia lokalu ma znaczenie kiedy osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób. Nie było zaś w sprawie kwestionowane, że po śmierci matki w 2009 r. za przedmiotowy lokal nie wnoszono żadnych opłat, a jego właściciel spowodował odcięcie wody i elektryczności. Nie jest też kwestionowane, że skarżący zarejestrował w tym lokalu prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą i posiadał dostęp do tego lokalu. Oceniając powyższe niesporne okoliczności, a także pozostałe dowody zgromadzone w sprawie organy, a za nimi Sąd Wojewódzki doszły do przekonania, że w skarżący w lokalu tym wprawdzie czasami przebywał, lecz nie koncentrował w nim swoich interesów życiowych związanych z zamieszkiwaniem, w tych zaś warunkach okoliczności i przyczyny, dla których skarżący wyprowadził się z miejsca, w którym był zameldowany uznać należy za pozostające bez wpływu na istotę sprawy.

Jest też faktem, że równolegle ze sprawą meldunkową toczyły się inne postępowania przed sądami cywilnymi, tj. sprawa przywrócenia naruszonego posiadania w której skarżący występował jako powód oraz sprawa o eksmisję skarżącego wraz z córką, w której skarżący był pozwanym. W obu sprawach na dzień wyrokowania przez Naczelny Sąd Administracyjny zapadły prawomocne wyroki, chociaż nie znana jeszcze była treść uzasadnienia wyroku oddalającego powództwo o ochronę i przywrócenie naruszonego posiadania. Z treści sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Wydziale V Cywilnym z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt V Ca 2293/13 wynika, że powództwo skarżącego zostało oddalone. Wcześniej bo prawomocnym wyrokiem z dnia 20 lutego 2013 r. orzeczona została (sygn. akt XVI C 177/09) eksmisja skarżącego wraz z córką z powyższego lokalu. Nie wchodząc zatem w ocenę przyczyn i podstaw powyższych wyroków, wydanych już po zakończeniu postępowania, które było przedmiotem kontroli przez Sąd Wojewódzki stwierdzić trzeba, że chociaż skarżący skorzystał z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to jednak podjęte środki okazały się nieskuteczne. W takim stanie rzeczy podstawy zarzutów naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie mogły być ocenione przez Naczelny Sąd Administracyjny jako usprawiedliwione.

Z tych względów na mocy art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.