I SA/Sz 1168/13

Uzasadnienie

Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r. nr [...] uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy W. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: Spółka) wyłączenia spod egzekucji kwoty [...] zł przekazanej na rachunek bankowy Izby Celnej w [...] przez Bank O. S.A., celem realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego P. Spółki z o.o. z siedzibą w [...], dokonanego na podstawie zawiadomienia nr [...] z dnia 12 listopada 2012 r. i umorzył postępowanie organu I instancji w całości.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec spółki P. z siedzibą w [...]. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 12 listopada 2012 r., nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank O. S.A.

W wyniku realizacji ww. zajęcia Bank O. S.A. w dniu 10 czerwca 2013 r. dokonał częściowej realizacji środka egzekucyjnego i przekazał kwotę w wysokości [...] zł.

Pismem z dnia 11 czerwca 2013 r. spółka W. zwróciła się do Dyrektora Izby Celnej o wyłączenie spod egzekucji kwoty [...] zł. W uzasadnieniu wskazała, iż kwota [...] zł wynikająca z faktury VAT nr [...] z dnia 10 kwietnia 2013 r. wystawionej przez A. spółka z o.o., została omyłkowo wpłacona na rachunek bankowy należący do spółki P. w dniu 6 czerwca 2013 r. W tej samej dacie pracownik Spółki W. zorientował się, iż złożył błędną dyspozycję przelewu i skontaktował się ze spółką P., która poinformowała go o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie odmówił wyłączenia spod egzekucji kwoty [...] zł przekazanej na rachunek bankowy Izby Celnej w [...] przez Bank O. S.A., celem realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego P. spółka z o.o., dokonanego na podstawie zawiadomienia nr [...] z dnia 12 listopada 2012 r.

Na powyższe postanowienie Spółka złożyła zażalenie, wnosząc o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia i wyłączenie spod egzekucji kwoty [...] zł, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazała, iż w żadnym czasie nie była zobowiązana wobec P., a co za tym idzie zobowiązany wiedział, iż przekazana mu kwota jest nienależna, w związku z czym winien ją jak najszybciej zwrócić. Strona zauważyła nadto, iż organ powziął wiedzę na temat zaistniałej sytuacji w ustawowym terminie, tak więc wniosek był zasadny, twierdzenia w nim zawarte były udowodnione, a stanowisko organu przedstawione w zaskarżonym postanowieniu nosi dodatkowo znamiona bezpodstawnego wzbogacenia. W ocenie strony postawa organu, w świetle przedstawionych dowodów, jest wysoce naganna i rażąco narusza zasady współżycia społecznego.

Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy zainicjowanej zażaleniem strony, przytoczywszy przepis art. 38 § 1, art. 40 § 1, art. 44 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej zwana: "u.p.e.a.") i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 – dalej zwana: "k.p.a.") uznał, że wydanie przez organ I instancji postanowienia w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji kwoty [...] zł było nieprawidłowe. Jak wskazał organ, złożenie wniosku o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji po wykonaniu tego prawa powoduje, iż zastosowanie znajdzie przepis art. 105 k.p.a., który stanowi gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję (odpowiednio postanowienie) o umorzeniu postępowania. Zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa, przesłanką umorzenia postępowania jest bezprzedmiotowość tego postępowania "z jakiejkolwiek przyczyny", czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego wywołują nieodwracalne skutki prawne, dlatego żądanie wyłączenia takiej rzeczy lub prawa spod egzekucji po realizacji zajęcia jest bezprzedmiotowe. W związku z powyższym koniecznym stało się, stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Skarżąca wniosła o:

zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wyłączenie spod egzekucji kwoty [...] zł przekazanej na rachunek bankowy Izby Celnej w [...] przez Bank O. S.A. celem realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego P. spółka z o.o., dokonanego na podstawie zawiadomienia z dnia 12 listopada 2012 r., względnie

2. uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 38 § 1 i § 2 oraz

art. 44 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie.

W uzasadnieniu pełnomocnik strony, powołując się na treść art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. zauważył, iż organy I i II instancji nie podjęły wszelkich kroków zmierzających do dogłębnego wyjaśnienia istoty sprawy. Skarżąca nie była bowiem stroną postępowania egzekucyjnego, a zatem nie miała wiedzy o dokonanym zajęciu rachunku bankowego P. W związku z tym nie miała możliwości wytoczenia w ustawowym terminie powództwa przeciwegzekucyjnego. Jednocześnie organy obu instancji wiedziały, iż Skarżąca nie była w żadnym czasie zobowiązana wobec spółki P. i kwota przelana na konto tej spółki nie była jej należna, a co za tym idzie winna zostać jak najszybciej zwrócona. Dodatkowo pełnomocnik zauważył, iż spółka P. nie posiada środków finansowych, z których mogłaby spełnić żądanie Skarżącej. Nadto wskazuje, iż wykładnia przepisów zastosowana przez organy I i II instancji praktycznie uniemożliwia ochronę praw osób trzecich w postępowaniu egzekucyjnym

w administracji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest ustalenie czy prawidłowe było postępowanie organu odwoławczego, który uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie o odmowie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego i umorzył postępowania I instancji w sytuacji, gdy strona złożyła wniosek o wyłączenie spod egzekucji w ustawowym czternastodniowym terminie.

Podstawą prawną podjętego w tym zakresie postanowienia był art. 138 § 1

pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a., oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 38 i art. 44 u.p.e.a.

Stosownie do art. 38 § 1 u.p.e.a., kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Z kolei według § 2 tego artykułu, organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe.

Przepis ten nie służy ochronie zobowiązanego, lecz ochronie osób trzecich, które roszczą sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Osobą trzecią jest każda osoba nieujęta w tytule egzekucyjnym jako zobowiązany. Osobie, która w swoim przekonaniu posiada prawo do rzeczy takiej, na podstawie tego przepisu, przysługuje zatem uprawnienie do zainicjowania postępowania. Odpowiednio do tego, przedmiotem prowadzonego przez organ postępowania będzie ocena, czy w rzeczywistości wskazane prawo wnioskodawcy przysługuje, której wynikiem powinno być merytoryczne rozstrzygnięcie żądania. W sytuacji, gdy organ stwierdzi brak uprawnień - odmówi wyłączenia rzeczy spod egzekucji, właśnie z uwagi na tę przesłankę.

Natomiast art. 40 § 1 u.p.e.a. stanowi, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, o której mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a.

W myśl § 2 tego artykułu na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba ta odpis pozwu o zwolnienie kieruje równocześnie do organu egzekucyjnego.

Z przytoczonej regulacji wynika, iż organ egzekucyjny nie ma kompetencji do definitywnego rozstrzygania w przedmiocie prawa do rzeczy, skoro jego negatywna ocena w tej kwestii otwiera drogę do wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego przed sądem powszechnym. Jednocześnie warunkiem tego jest uprzednie wyczerpanie (przynajmniej w I instancji - art. 842 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego) trybu przewidzianego w ustawie egzekucyjnej.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 40

§ 2 u.p.e.a., dlatego Sąd uznał się właściwy do rozpoznania zaskarżonego postanowienia ponieważ Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie uchylił w całości orzeczenie organu I instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji z uwagi na zaistnienie przesłanek z art. 44 u.p.e.a., tym samym brak jest w ocenie Sądu rozstrzygnięcia w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego, co oznacza, że skarga na to ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej

w Szczecinie może zostać rozpoznane przez wojewódzki sąd administracyjny.

W sprawie tej bowiem przedmiotem analizy Sądu jest prawidłowość uznania przez Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie wystąpienia przesłanek bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego z uwagi na zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 44 u.p.e.a., zgodnie z którym żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie, przywołując treść art. 38 § 1 i art. 44 u.p.e.a. wyjaśnił, że środki, które wpłynęły na rachunek bankowy spółki P. od Skarżącej zostały przekazane na rachunek organu egzekucyjnego - zgodnie z treścią zawiadomienia z dnia 12 listopada 2012 r. - w dniu 10 czerwca 2013 r. a więc przed złożeniem wniosku przez Skarżącą o wyłączenie spod egzekucji zajętych wierzytelności, co miało miejsce 11 czerwca 2013 r.

W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nastąpiło zdarzenie, które spowodowało, że postępowanie w sprawie złożonego wniosku o wyłączeniu spod egzekucji zajętych wierzytelności stało się bezprzedmiotowe w świetle wskazanego wyżej art. 44 u.p.e.a.

Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu byłoby bezskuteczne. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a. (Cezary Kulesza, Komentarz do art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji, LEX 2010) . Również w wyroku z dnia 30 marca 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie III SA 5466/98 (publ. LEX nr 44825) stwierdził, że o ile zajęte przedmioty zostały już sprzedane, to żądanie ich wyłączenia spod zajęcia lub uchylenia czynności ich dotyczących stałoby się bezprzedmiotowe. Uzasadniałoby to umorzenie postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.). W takim wypadku skarżącemu przysługiwałoby prawo wystąpienia o odszkodowanie w drodze procesu cywilnego.

Sąd podziela prezentowane powyżej poglądy. Jeżeli więc dokonanie przez osobę trzecią czynności złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego nastąpi w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, to mimo zachowania terminu, o którym mowa

w art. 38 § 1 u.p.e.a., a więc terminu czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości

o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy lub prawa majątkowego, nie będzie ona wywierała skutku prawnego w postaci rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku

o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Osoba trzecia ma w takim wypadku możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

Biorąc powyższe pod uwagę prawidłowo Dyrektor Izby Skarbowej

w Szczecinie, stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji

i umorzył postępowanie organu I instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym i (Dz. u.

z 2012 r., poz. 270 ze zm.) p.p.s.a. skargę oddalił.