IV SA/Wa 2902/13

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] września 2013r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców działając na podstawie art. 52 ust. 5 w związku z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 127 §2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez obywatelkę [...], panią K. P., ur. [...].06.1992r., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...].02.2013r. Nr [...] orzekającej o odmowie udzielenia cudzoziemce zezwolenia na osiedlenie się utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 28.11.2012r. pani K. P. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powołując się na posiadanie polskiego pochodzenia.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].02.2013r. orzekł o odmowie udzielenia cudzoziemce wnioskowanego zezwolenia wskazując, iż cudzoziemka spełnia przesłankę posiadania polskiego pochodzenia oraz zadeklarowała narodowość polską, jednak nie udokumentowała ona spełnienia obligatoryjnej przesłanki do udzielenia jej wnioskowanego zezwolenia dotyczącej pielęgnowania związków z polskością. Wojewoda [...] stwierdził, że w domu rodzinnym cudzoziemki mowa polska w ogóle nie była pielęgnowana, a naukę języka polskiego cudzoziemka podjęła tylko i wyłącznie z powodu emigracji na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a nie z chęci posługiwania się przez nią językiem przodków.

Od powyższego rozstrzygnięcia cudzoziemka wniosła odwołanie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, podnosząc m.in., że przedstawiła dokumenty, potwierdzające polskie pochodzenie jej przodków, wyjaśniła także, że podczas przesłuchania była zestresowana i rozmowa nie poszła po jej myśli. Jednocześnie stwierdzając, iż: " W uzasadnieniu decyzji Wojewody [...] wskazano, iż nie wykazuję związku z polskością ze względu na brak wychowania w duchu polskości oraz kultywowania polskich tradycji w niewystarczającym, zdaniem organu, zakresie (...) moje intencje zmierzały do zespolenia się z Polską. (,..)nie miałam możliwości zapoznać się z polską tradycją, kulturą, czy językiem w pożądanym przeze mnie stopniu." Ponadto dodała, że od marca 2010 r. posiada Kartę Polaka oraz, że obecnie od 4 lat mieszka na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz planuje pozostać w Polsce na stałe, twierdząc, że zamierza założyć tu rodzinę oraz, że z Polską wiąże swoje plany zawodowe.

Rozpoznając ponownie sprawę organ wskazał, że pani K. P. ubiega się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się z uwagi na polskie pochodzenie. W celu wykazania polskiego pochodzenia zainteresowana dołączyła do akt sprawy:

- kopię aktu swojego urodzenia (wraz z tłumaczeniem na język polski), wystawionego w dniu [...].07.1992r., w którym jako narodowość jej ojca - pana W. P. s. A. podano - Polak

- kopię aktu urodzenia ojca strony (wraz z tłumaczeniem) - pana W. P., wystawionego w dniu [...].08.1966r., w którym, jako narodowość jego ojca, a dziadka strony - pana A. P., s. S. - podano Polak.

Ponadto do odwołania cudzoziemka dołączyła:

- kopię aktu urodzenia dziadka cudzoziemki (wraz z tłumaczeniem) -pana A. P., wystawionego w dniu [...].12.1951 r., w którym, podano, iż jego rodzice pan S. P. i pani A. P. posiadają narodowość polską

- kopię aktu urodzenia prababci cudzoziemki (wraz z tłumaczeniem) -pani A. U., wystawionego w dniu [...].02.1958r., w którym, nie podano narodowości jej rodziców.

Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym protokołu z przesłuchania strony organ odwoławczy wskazał, że zgadza się ze stwierdzeniem organu I instancji, iż pani K. P. nie wykazała związków z polskością. Wprawdzie cudzoziemka wykazała, iż posiada polskie pochodzenie, jednak pomimo jej deklaracji o posiadanych związkach z polskością, zebrany materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że takie związki istnieją. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, brak jest podstaw do udzielenia cudzoziemce wnioskowanego zezwolenia w oparciu o postanowienia art. 52 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Z protokołu przesłuchania, cudzoziemki wynika, że nie zna ona historii swojej rodziny nie interesowała się swoim pochodzeniem oraz nie posiada podstawowej wiedzy na temat kraju swoich przodków, kraju w którym chce się osiedlić. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż strona nie wykazała posiadania związków z polskością, a zatem organ administracji, udzielając w tym stanie rzeczy wnioskowanego zezwolenia - które jest bezterminową formą legalizacją pobytu cudzoziemca na terytorium Polski - naruszyłby obowiązujące przepisy prawa. Jednocześnie organ odwoławczy z urzędu stwierdził, iż wobec zainteresowanej nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie jej zezwolenia na osiedlenie się na podstawie art 64 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o cudzoziemcach .

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Pani K. P., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Zaskarżonym decyzjom zarzuciła: • naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 7 w zw. z art. 77 §1, art. 78§ 1, art. 80 i art. 107§ 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i naruszenie przez to zasady prawdy obiektywnej czy zasady swobodnej oceny dowodów poprzez:

a) naruszenie zasady prawdy materialnej w postępowaniu administracyjnym poprzez przekroczenie jej dopuszczalnych granic w zakresie oceny mojego związku z polskością oraz dbania o przyswajanie i zachowanie tradycji moich przodków;

b) całkowite pominięcie dowodów z dokumentów załączonych do odwołania od decyzji organu I instancji;

c) nieprawidłowe i niewystarczające dokonanie oceny przesłanki wykazania mojego związku z polskością, m.in. poprzez stawianie wymogu kultywowania tradycji, polskiej mowy i zwyczajów w domu rodzinnym;

d) nieuwzględnienie interesu społecznego, jak i mojego słusznego interesu, tj. interesu odpowiadającego wartości konstytucyjnej unormowanej w art. 52 ust. 5 Konstytucji RP oraz w jej preambule poprzez chęć zachowania przeze mnie wspólnoty z moimi rodakami;

e) niewzięcie pod uwagę, iż w kultywowaniu i rozwijaniu polskich tradycji mogą stanowić przeszkodę warunki rodzinne i lokalne, tj. zamieszkiwanie na danym terytorium, gdzie panujące warunki utrudniają kultywowanie polskości —jak miało to miejsce w moim przypadku;

f) wybiórcze i mało wnikliwe przeanalizowanie dowodu z przesłuchania z dnia [...].01.2013 r.;

g) oparcie istnienia związku z polskością głównie na posiadaniu wiedzy historycznej;

h) całkowite pominięcie przez organ rozstrzygający faktu mojego wyjazdu do Polski w ramach organizowanej przez klub Jedność wymiany szkolnej;

h) nieodniesienie się organu II instancji do okoliczności przedstawianych przeze mnie w odwołaniu.

2. art. 8 w zw. z art. 11, w zw. z art, 107 § 3 K.p.a., tzn. zasady ochrony pogłębiania zaufania strony postępowania do organu rozpoznającego jej sprawę, poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia zaskarżonej decyzji i odniesienia się w nim do okoliczności mających znaczący wpływ na rozstrzygnięcie. • naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 52 ust. 5 i art. 8 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997.78.483)

- poprzez niezastosowanie danych artykułów bezpośrednio, co doprowadziło do ograniczenia przysługującego mi prawa do osiedlenia się na terytorium RP;

2. art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. 2000 nr 106 poz. 1118 z późn. zm.)

- poprzez odczytanie wskazanego przepisu ustawy jako normy ograniczającej prawo osobiste do zamieszkania i pobytu w Polsce osoby pochodzenia polskiego wynikające z Konstytucji RP (art. 52 ust. 5)

- poprzez zastosowanie wskazanego przepisu "wprost" (a nie "pomocniczo") mimo, że przepisy ustawy o repatriacji były przewidziane na potrzeby innego postępowania. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca przedstawiła argumentację mającą uzasadniać postawione przez nią zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej uwzględnienie i uchylenie decyzji obu instancji, przyznając, że postępowanie wyjaśniające organów obu instancji ograniczyło się do analizy zeznań złożonych przez nią w przed organem I instancji w dniu [...].01.2013r. Na tej organy administracji sformułowały w niniejszej sprawie stanowisko, że cudzoziemka nie spełnia wymogu określonego w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji. Stanowisko to należy uznać za sformułowane z uchybieniem wskazanych przez skarżącą przepisów postępowania administracyjnego, albowiem organy obu instancji nie uwzględniły i nie odniosły się w toku przedmiotowego postępowania do wszystkich podnoszonych przez cudzoziemkę okoliczności i dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone decyzje wydano z naruszeniem przepisów postępowania.

Rozpoznając przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać, że skarżąca bez wątpienia wykazała, że posiada polskie pochodzenie, ale organy uznały, że nie wykazała związków z polskością. Jak słusznie wyjaśnił organ odwoławczy Karta Polaka nie jest dokumentem uprawniającym do przekraczania granicy ani do osiedlenia się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Właściwe zastosowanie ma więc art. 8 ust. 2 Konstytucji, który stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. W wyżej cytowanym art. 52 ust. 5 znalazł się termin: "osiedlić się na stałe ". Należy przez to rozumieć, że osoba polskiego pochodzenia, pragnąca osiedlić się w Polsce, powinna wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o udzielenie jej zezwolenia na osiedlenie się. Zasady i tryb udzielania takich zezwoleń reguluje ustawa z dnia 13 czerwca 2003r. o cudzoziemcach. Ustawa o cudzoziemcach nie daje szczególnych preferencji przy ubieganiu się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcom polskiego pochodzenia, ale preferencje takie wprowadza Konstytucja, która jest aktem wyższego rzędu i ma pierwszeństwo w stosowaniu. W takich przypadkach ustawa o cudzoziemcach jest jedynie aktem pomocniczym w ustaleniu między innymi organu odpowiedzialnego za rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. Jedyną ustawą, która określa, na jakich zasadach ustalana jest polska narodowość, jest ustawa z dnia 9 listopada 2000r. o repatriacji. Tak więc organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcowi, do którego nie ma zastosowania art. 9 ustawy o repatriacji i który deklaruje polską narodowość, powinien ustalić jego polską narodowość na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, wykorzystując pomocniczo kryteria określone w ustawie o repatriacji. W myśl art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o repatriacji za osobę polskiego pochodzenia uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki:

1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej,

2) wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów.

Z tym, że art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji warunek określony w ust. 1 pkt 1 uważa się za spełniony, jeżeli co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków wnioskodawcy potwierdziło swoją przynależność do Narodu Polskiego przez, w szczególności, pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów.

Z kolei w art. 6 ustawy o repatriacji wskazano, że dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być dokumenty, wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczące wnioskodawcy lub jego rodziców, dziadków lub pradziadków, a w szczególności:

1) polskie dokumenty tożsamości;

2) akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością;

3) dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej;

4) dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej;

5) dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej.

2. Dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być również inne dokumenty, a w szczególności:

1) o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej;

2) potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie. Za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało obywatelstwo polskie oraz spełniającą warunek określony w ust. 1 pkt 2 (art. 5 ust. 2 powołanej ustawy).

W art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji ustawodawca wskazał, iż celem stwierdzenia polskiego pochodzenia należy wykazać związki z polskością: " w szczególności" przez pielęgnowanie polskiej mowy, tradycji i zwyczajów. Z powyższego wynika, iż związki te mogą być wykazane również w inny sposób: "pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów" jest tylko przykładowym sposobem wykazania tych związków. Należy zatem stwierdzić, że kwestia: "związków z polskością" nie została w ustawie doprecyzowana. Ustawodawca nie określił sztywno form, w jakich te związki mają być wykazane, ani stopnia intensywności tych związków. Należy zwrócić uwagę, że prawodawca, definiując pojęcie związku z polskością, kładzie nacisk na kwestie mowy, tradycji i zwyczajów.

W tym kontekście ustalenia dokonane w trakcie przesłuchania Cudzoziemki wskazywały zarówno na dobrą znajomość mowy jak i zwyczajów czy generalnie tradycji, o czym świadczyć może fakt że w rodzinnym domu cudzoziemki były obchodzone z Święta Bożego Narodzenia w dniu 24 grudnia (mimo zauważonych przez organy odstępstw od przyjętego powszechnie wzorca tych Świąt) i Wielkanocy. Wprawdzie brak podstawowych informacji o historii czy kulturze mógłby wskazywać na brak związków z polskością (można to traktować jako jeden z elementów pojęcia tradycja), jednakże wymagania, przyjmowane jako wzorzec w tym zakresie, nie powinny być zbytnio wygórowane w sytuacji, gdyby ustalono pielęgnowanie mowy, zwyczajów czy pewnych innych istotnych tradycji. Należy w tym kontekście mieć na uwadze wiek wnioskodawczyni i stawiać wymagania odnosząc je do przeciętnej wiedzy osób danego pokolenia - obywateli Polski rówieśników wnioskodawcy, mając też na uwadze, że Cudzoziemka przebywa na obczyźnie i np. możliwości mimowolnego przyswajania pewnych informacji jest w jej przypadku ograniczona w przeciwieństwie do osób wzrastających w kraju i objętych chociażby obowiązkowym systemem edukacji. Przesłuchanie Cudzoziemca nie może stanowić formy egzaminu, do którego można się przygotować. Dlatego też wiedza o charakterze encyklopedycznym (o historii, literaturze) nie powinna mieć kluczowego znaczenia w kontekście oceny, czy dna osoba ma związek z polskością. Istotne znaczenie może mieć natomiast informacja jak faktycznie związki z polskością były utrzymywane w domu rodzinnym, czy posługiwano się językiem polskim a jeżeli nie, co było inspiracją nauki tego języka przez Cudzoziemkę. Wobec tego zgromadzone informacje, oparte wyłącznie na stosunkowo zwięzłym przesłuchaniu Skarżącej przed organem I instancji, nie mogą stanowić wystarczającego materiału dowodowego dla oceny, że Cudzoziemka nie ma związków z polskością.

Wobec tego zgromadzone informacje, oparte wyłącznie na stosunkowo zwięzłym przesłuchaniu Skarżącej przed organem I instancji, nie mogą stanowić wystarczającego materiału dowodowego dla oceny, że Cudzoziemka nie ma związków z polskością. Postępowanie w tym zakresie powinno zostać uzupełnione.

Podkreślenia wymaga przy tym, że uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazuje, iż organ odwoławczy całkowicie pominął i nie odniósł się do przedstawionych przez cudzoziemkę dowodów w postaci dokumentów załączonych do odwołania, tj. m.in.: (1) zaświadczenia o działalności cudzoziemki jako wolontariuszki w latach 2006-2009 w Klubie Europejskim "[...]" oraz Klubie wolontariuszy "[...]" działających w Liceum nr [...] przy Radzie Miasta [...]. Z tego samego dokumentu wynika, że zainteresowana w latach 2007-2008 uczestniczyła w międzynarodowej wymianie młodzieży z uczniami z Rzeczypospolitej Polskiej w ramach programu "[...]" kierowanego przez [...] fundację [...], (2) dokumentu z dnia 06.03.2013r. wystawionego przez [...] Oddział Stowarzyszenia "[...]" informującego, że pani K. P. od 2011 r. aktywnie uczestniczy w wielu inicjatywach studenckich, (3) opinii wystawionej przez kadrę naukową Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Studium Języka i Kultury Polskiej dla Cudzoziemców [...] w P., wskazującej na cechy charakterologiczne cudzoziemki, m.in. jej pracowitość, zdyscyplinowanie oraz, co istotne, widoczne zainteresowanie polskim językiem i kulturą, (4) opinii Wydziału Konsularnego, Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w [...] z dnia 05.08.2010r., (5) opinii Prodziekana [...] prof. dr hab. R. Z. wystawionej w dniu l 1.03.2013r. Tymczasem wskazane wyżej dowody były istotne dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie związków cudzoziemki z polskością w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji. Wykazanie związku z polskością może bowiem nastąpić w inny sposób niż wskazany w ustawie, a więc nie tylko przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. Należałoby tu uwzględnić dotychczasową sytuację rodzinną cudzoziemca, czy pozwalała mu ona na pielęgnowanie polskości oraz czy miał on od kogo czerpać wzorce w tym zakresie, a także czy szukał kontaktów z polskością poza rodzinnym domem. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest zatem fakt, iż akta sprawy wskazują, że ojciec cudzoziemki oraz jej dziadek są narodowości polskiej. W domu rodzinnym zainteresowanej na co dzień mówiło się w j. rosyjskim, jednak j. polski był obecny w czasie świąt Bożego Narodzenia, Świąt Wielkanocnych, w czasie urodzin obchodzonych przez członków rodziny oraz przy okazji kontaktów z rodziną ze strony ojca. Cudzoziemka sygnalizowała w toku przedmiotowego postępowania, że rozpoczęła intensywną naukę j. polskiego u prywatnego korepetytora w wieku 16 lat, jednak, jak wynika z protokołu jej zeznań, wcześniej również znała ten język, z tą różnicą że nie znała go w stopniu umożliwiającym jej komunikowanie się w tym języku z gramatyczną poprawnością. Wcześniej, w wieku 15 lat brała udział w wymianie młodzieży organizowanej przez polsko-ukraińską fundację gdzie również rozmawiała po polsku (z akt sprawy wynika, że chodzi o fundację [...]), mieszkała wówczas u polskiej rodziny w Z.

Wskazane wyżej okoliczności, podnoszone przez cudzoziemkę już w czasie przesłuchania w dniu [...] stycznia 2013r., oraz przedstawione na późniejszym etapie postępowania ww. dokumenty, powinny zostać przeanalizowane pod kątem spełniania przez cudzoziemkę wymogu określonego w art. 5 ust.1 pkt 2 ustawy o repatriacji, czego organy obu instancji zaniechały, dopuszczając się istotnego naruszenia przepisów postępowania określonych w art. 7, art. 77 1, art. 78 § 1 Kpa, a także w konsekwencji art. 80 Kpa i art. 107§3 Kpa.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji zapadło w oparciu o art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 tej ustawy.