IV SA/Po 677/13

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012r. (data wpływu [...].12.2012r.) A. W. (dalej nazywany wnioskodawcą lub skarżącym) zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o pomoc w zakupie opału w okresie przedświątecznym i pokrycie kosztów leczenia szpitalnego w kwocie [...] zł zgodnie z załączoną fakturą.

Decyzją z dnia [...] lutego 2013r., nr [...], Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] (dalej M-GOPS), działając z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, oraz art. 39 ust. 2 i art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej) odmówił A. W. udzielenia pomocy finansowej na pokrycie kosztów zakupu opału i kosztów usług medycznych wykonanych przez Szpital Powiatowy w [...]. W uzasadnieniu wskazano, że powodem odmowy udzielenia pomocy jest brak współdziałania ze strony wnioskodawcy, polegający na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Przeprowadzenie wywiadu zostało zaplanowane na dzień [...] i [...] grudnia 2012r., jednak pracownicy socjalni nie zastali wnioskodawcy w miejscu zamieszkania. Wysłano więc zawiadomienie o przeprowadzeniu tego wywiadu w dniu [...] stycznia 2013r., o godz. [...][...]. i wezwano A. W. do umożliwienia przeprowadzenia go w tym dniu. Jednocześnie pismem z tego samego dnia tj. [...].12.2012r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia dokumentacji w związku ze złożonym wnioskiem, wyszczególnionej w piśmie. Wezwania zostały doręczone prawidłowo, ale z uwagi na to, że były dwukrotnie awizowane dotarły do adresata po terminie. Wysłano więc kolejne zawiadomienie o zamiarze przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] lutego 2013r., godz. [...][...].. Zawiadomienie zostało doręczone prawidłowo. W wyznaczonym dniu wnioskodawcy nie zastano w miejscu zamieszkania.

Organ I instancji zaznaczył, że zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i § 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22.06.2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego podczas wywiadu środowiskowego dokonuje się oceny, czy osoba lub rodzina kwalifikuje się do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Bez współdziałania osoby ubiegającej się o pomoc, ustalenie jej sytuacji materialno-bytowej jest niemożliwe. Wnioskodawca uniemożliwia przeprowadzanie wywiadów środowiskowych, a tym samym zebrania danych o sytuacji rodzinno-bytowej. Nadto, mimo wezwania nie dostarczył dokumentów, które miały uzupełnić złożony wniosek o pomoc. Zgodnie z przepisem art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może być powodem odmowy udzielenia pomocy. Ponieważ wnioskodawca nie korzysta z żadnej stałej formy pomocy społecznej zaistniała konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego po każdym złożonym wniosku, gdyż jego sytuacja mogła ulec zmianie.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. W.. Podniósł, że nie ma zaufania do urzędników M-GOPS i zaskarża decyzję w całości. W odwołaniu wyszczególnił zarzuty pod adresem pracowników M-GOPS i innych urzędów w [...].

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że zasady ogólne udzielania pomocy społecznej oraz krąg podmiotów objętych tą pomocą zostały określone w przepisach rozdziału 1 (art. 1-14) ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 4 przywołanej ustawy nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 tejże ustawy, zgodnie z którą pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie zaś do art. 106 ust. 4 wskazywanej ustawy decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej z wyjątkami, które nie mają znaczenia w sprawie, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W trakcie wywiadu pracownik socjalny ustala sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1). Na podstawie wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygania sprawy.

W reakcji na wnioski o pomoc złożone przez stronę w dniu [...] grudnia 2012 r., organ I instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia dokumentacji oraz do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wezwanie zostało doręczone prawidłowo, jednak wnioskodawca poprzez swoją bierność uniemożliwił dokonania oceny sytuacji materialno-bytowej rodziny. Drugim pismem z tego samego dnia wezwano skarżącego do uzupełnienia dokumentacji odpowiednio w piśmie wyszczególnionej, w związku ze złożonymi wnioskami o pomoc materialną. Organ I instancji miał obowiązek wszechstronnej analizy sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy, a w swoim zakresie zgromadził dokumenty z dostępnych baz danych, np. z internetowego wypisy ksiąg wieczystych, informacji z KRUS, ZUS itp.

W ocenie organu nie budzi wątpliwości fakt, że odmowa przyjęcia pracowników socjalnych i brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, lub niemożność jego przeprowadzenia z uwagi na nieobecność wnioskodawcy w mieszkaniu, bez uprzedniego usprawiedliwienia lub próby zmiany terminu - jest jedną z form braku współdziałania z pracownikiem socjalnym.

W skardze na tę decyzję A. W., reprezentowany przez adwokata wyznaczonego z urzędu, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji i przyznanie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. We własnoręcznej skardze skarżący podnosił takie okoliczności i zarzuty jak niewywiązywanie się urzędników M-GOPS z obowiązków, łamanie prawa, wnosił o wnikliwe rozpatrzenie jego skargi. Skarżący podkreślił, że po złożeniu przez niego wniosku jego obowiązki kończą się i nie musiał podejmować żadnych czynności celem poczynienia ustaleń, gdyż jest to obowiązkiem organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętego w sprawie rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie narusza przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego.

Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że trafnie Kolegium przywołało w zaskarżonych decyzjach art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc taka jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Podstawą odmowy przyznania pomocy w niniejszej sprawie stanowił w/w art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, który głosi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art.106 ustawy o pomocy społecznej). Organy administracji zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania, również w tym aspekcie, postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Wymagany przez ustawodawcę rodzinny wywiad środowiskowy stanowi zatem swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb.

Z brzmienia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 kpa. W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

W ocenie Sądu Kolegium uczyniło zadość powyższym obowiązkom. Organ II instancji należycie uargumentował, że skarżący swoim postępowaniem uchybił obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy skarżący pisemnie został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Skarżący pomimo odebrania wezwań uniemożliwił przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, albowiem w wyznaczonym dniu pracownik socjalny nikogo nie zastał w miejscu zamieszkania skarżącego. Ponadto skarżący nie złożył dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżący w obu w/w wezwaniach został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia.

Sąd zwraca uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze nie wyjaśnił przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Podnoszone w odwołaniu i w skardze ogólne stwierdzenia o wydaniu kwestionowanych decyzji w wyniku złej woli urzędników nie uzasadniają biernej postawy wobec koniecznych czynności organu pomocowego mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Nie ulega wątpliwości, iż taka postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanych w sprawie nie można określić jako nacechowanych dowolnością.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego ustanowionego w sprawie orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.)