IV SAB/Wr 84/14

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia [...]r. adresowanym do Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. G. P. - powołując się na ustawę o ochronie danych osobowych - zwrócił się o podanie informacji na temat przetwarzania w Sądzie Apelacyjnym we W. zbioru danych osobowych PESEL-SAD i tym celu sformułował następujące pytania , a mianowicie :

" 1. Kto jest administratorem zbioru danych osobowych PESEL-SAD działającego w Sądzie Apelacyjnym we W. (w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych?

2. Kiedy zbiór danych osobowych PESEL-SAD został zarejestrowany w GIODO?

3. Pod jakim numerem nastąpiła rejestracja w GIODO?

4. Jaka jest podstawa prawna funkcjonowania zbioru PESEL-SAD?

5. W jaki sposób i komu są udostępniane dane ze zbioru PESEL-SAD?

6. Czy w tym zbiorze są przetwarzane moje dane osobowe?

7. Jeśli są to:

1. W jaki sposób moje dane osobowe znalazły się w tym zbiorze.

2. Od kiedy są przetwarzane?

3. Z jakiego źródła zostały pozyskane?

4. Kto i w jakim celu w okresie od 1 stycznia 2012 r. do dnia dzisiejszego miał dostęp do moich danych osobowych (komu zostały udostępnione, w jakim zakresie i w jakim celu)?

Jednocześnie wnioskodawca zażądał zaprzestania przetwarzania jego danych osobowych w zbiorze PESEL-SAD.

Przedmiotowy wniosek został zakwalifikowany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. jako wniosek o udostępnienie informacji publicznej i pismem z dnia 20 stycznia 2014 r. poinformował on wnioskodawcę, że PESEL-SAD nie jest zbiorem danych osobowych, lecz jest to aplikacja dostępowa, przy pomocy której składane jest zapytanie do zbioru Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (PESEL). Aplikacja ta jest udostępniona upoważnionym pracownikom sądów powszechnych i umożliwia ona weryfikację danych osobowych uczestników postępowań sądowych. Natomiast PESEL zawiera dane osób przebywających stale na terytorium RP, zameldowanych na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące, a także ubiegających się o wydanie dowodu osobistego lub paszportu. System zawiera również dane osób, dla których odrębne przepisy przewidują potrzebę posiadania numeru PESEL. Wskazał też ,że dostęp do bazy mają pracownicy sekretariatów sądowych wydziałów karnych, penitencjarnych, cywilnych, gospodarczych, rodzinnych, pracy i ubezpieczeń społecznych oraz pozostałych wydziałów merytorycznych orzekających w oparciu o przepisy Kodeksu Postępowania Cywilnego.

Z kolei odnosząc się żądania wnioskodawcy w zakresie zaprzestania przetwarzania jego danych osobowych w zbiorze PESEL-SAD Prezes Sądu Apelacyjnego we W poinformował go ,że powinien się zwrócić do właściciela zbioru danych PESEL, czyli Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, ponieważ PESEL-SAD jako aplikacja dostępowa nie przechowuje danych osobowych, a jedynie umożliwia do nich dostęp.

Pismem z dnia 7 kwietnia 2014 r. G. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. w załatwieniu jego wniosku z dnia [...]. Skarżący wywodził ,że pomimo upływu 30-dniowego terminu Prezes Sądu nie odpowiedział na jego wniosek , wobec tego 20 lutego 2014r. złożył skargę na bezczynność do GIODO . Przyznał, że wprawdzie otrzymał pismo Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia 20 stycznia 2014 r. , jednakże - zdaniem skarżącego – " pismo to w żaden sposób nie przystaje" do jego " wniosku o udostępnienie danych złożonego w trybie ustawy o ochronie danych osobowych" .

Według skarżącego wskazane pismo zawiera nieprawdziwą informację, jakoby system PESEL-SAD nie był "zbiorem danych osobowych". Z powszechnie dostępnych w internecie źródeł jednoznacznie wynika, że PESEL-SAD to niezależna (technicznie, technologicznie i administracyjnie) baza danych zasilana danymi ze zbioru PESEL. PESEL-SAD powszechnie jest określany jako "replika bazy PESEL", tak więc nie jest to "tylko aplikacja" jak próbuje wywodzić skarżony organ, a niezależny system informatyczny, administrowany niezależnie od bazy PESEL, przez osoby nie mające upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych do administrowania tym systemem (Minister Spraw Wewnętrznych jest administratorem bazy PESEL).

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego we W. wniósł

o jej oddalenie, przyznając jednocześnie , że skarżący został niewłaściwie poinformowany o tym ,że PESEL-SAD nie jest zbiorem danych. Zgodził się z twierdzeniem skarżącego, że jest to replika zbioru PESEL.

Jednakże w odniesieniu do pozostałych zarzutów organ podtrzymał swoje stanowisko. Według Prezesa Sądu, strona otrzymała odpowiedź na swój wniosek w ustawowym terminie. Jednak nie na wszystkie z postawionych pytań organ był w stanie udzielić informacji, ponieważ nie posiada wiedzy w tym zakresie i nie jest też administratorem danych zawartych w PESEL-SAD. W tym zakresie organ stwierdził, że skarżący powinien swoje zapytanie skierować do Ministra Spraw Wewnętrznych jako administratora danych.

Organ dalej wyjaśnił, że Sąd Apelacyjny na podstawie protokołu nr 5/2014 z dnia 7 lutego 2014 r. otrzymał w drodze powierzenia wykonywanie czynności związanych z utrzymaniem systemu informatycznego obsługującego sądy powszechne. Powyższe nastąpiło w oparciu o § 2 Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2014 r. w sprawie powierzenia wykonywania czynności związanych z projektowaniem, wdrażaniem i utrzymywaniem systemów informatycznych obsługujących sądy powszechne (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. z 2014 r. poz. 33). Zgodnie z protokołem nr 5/2014 podstawą powierzenia stał się wniosek Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 5 lutego 2010 r. o udostępnienie danych za pomocą urządzeń teletransmisji danych ze zbioru PESEL skierowany do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W odpowiedzi na wniosek, decyzją z dnia 31 marca 2010 r., nr DSO-WUI- 0495-5/10 Administrator Danych zbioru PESEL - Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyraził zgodę na udostępnienie Ministrowi Sprawiedliwości danych ze zbioru PESEL za pomocą urządzeń teletransmisji do realizacji ustawowych zadań.

Natomiast zadaniem Sądu Apelacyjnego jest utrzymanie systemu informatycznego PESEL-SAD w zakresie:

1. świadczenie usługi I linii wsparcia, do której należą w szczególności: przyjmowanie i rejestrowanie zgłoszeń, kategoryzacja i kolejkowanie zgłoszeń oraz niezwłoczna ich obsługa (w tym obsługa wniosków o incydent) w celu przywrócenia usługi informatycznej,

2. świadczenie usługi II linii wsparcia, do której należy w szczególności podejmowanie działań niezbędnych do obsługi incydentów, które nie mogły zostać zrealizowane przez I linię wsparcia,

3. zmiana standardowa - realizowana w zakresie nadawania uprawnień dla użytkowników usługi,

4. zmiana normalna - przyjmowanie wniosków o nowe funkcjonalności w systemie od użytkowników usługi.

W konkluzji organ stwierdził ,że Sąd nie jest administratorem danych zawartych w PESEL-SAD, odpowiada jedynie za jego techniczną obsługę i funkcjonowanie. W związku z tym poinformowano skarżącego o tym , że powinien skierować swoje żądanie do Ministra Spraw Wewnętrznych.

Wezwaniem z dnia 8 maja 2014r. zobowiązano skarżącego do wykazania, czy przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. zwracał się do Ministra Sprawiedliwości z zażaleniem w trybie art. 37 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie procesowym z dnia 16 maja 2014 r. poinformował, że nie występował do Ministra Sprawiedliwości i wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych - rozpatrywanie skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowy należy do kompetencji Generalnego Inspektora Danych Osobowych. Natomiast złożony przez niego wniosek do Prezesa Sądu Apelacyjnego dotyczył realizacji jego praw wynikających z ustawy o ochronie danych osobowych. Wobec tego organem właściwym - według skarżącego - do złożenia skargi na bezczynność był GIODO.

Tym bardziej ,że stosownie do 19 k.p.a. i art. 65 k.p.a. GIODO nie przekazał skargi na bezczynność innemu organowi do załatwienia (np. Ministrowi Sprawiedliwości),

Pismem procesowym z dnia 30 maja 2014 r. skarżący poinformował, że w związku z otrzymanym wezwaniem Sądu dotyczącym skierowania skargi na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. do Ministra Sprawiedliwości , wysłał stosowną skargę do Ministra Sprawiedliwości , który pismem z dnia 22 maja 2014 r. uznał się niewłaściwym w sprawie . Na poparcie powyższych faktów skarżący przedłożył swoje pismo z dnia 19 maja 214r. oraz pismo Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 22 maja 2014r. przekazujące skargę strony do Krajowej Rady Sądownictwa.

W piśmie procesowym z dnia 2 czerwca 2014 r. Prezes Sądu Apelacyjnego we W. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Z kolei ustosunkowując się do pisma skarżącego z dnia 16 maja 2014 r. podniósł, że ważkim zagadnieniem dla istoty niniejszej sprawy jest rozróżnienie bazy PESEL, repliki bazy PESEL oraz aplikacji PESEL-SAD. Zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) ewidencja ludności jest prowadzona w systemie teleinformatycznym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych – w formie zbioru PESEL. Stosownie do art. 44h ust. 1 pkt 1 oraz ust. 5 a także art. 44i powołanej ustawy dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych udostępnia się, o ile są one niezbędne do realizacji ich ustawowych zadań, m.in. organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze, po złożeniu stosowanego wniosku na podstawie decyzji administracyjnej Z punktu widzenia informatycznego jest to Replika Systemu PESEL. Natomiast System PESEL – SAD stanowi aplikację działającą w środowisku przeglądarki www., tj. aplikację internetową do uzyskiwania informacji z Repliki Systemu PESEL.

Wyjaśnił dalej ,że Sąd Apelacyjny we W. wykonuje on tylko niektóre czynności jedynie odnośnie Systemu informatycznego PESEL - SAD. Ich zakres został sprecyzowany w Protokole nr 5/2014 r. z dnia 7 lutego 2014 r. powierzenia wykonywania czynności związanych z utrzymaniem systemu informatycznego obsługującego sądy powszechne. Protokół został sporządzony na podstawie Zarządzenia nr 34/14/DPrC Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2014 r. w sprawie powierzenia wykonywania czynności związanych z projektowaniem, wdrażaniem i utrzymywaniem systemów informatycznych obsługujących sądy powszechne (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. z 2014 r. poz. 33). Na mocy przywołanego Protokołu powierzono Sądowi Apelacyjnemu we W. jedynie wykonywanie niektórych czynności związanych z utrzymaniem Systemu informatycznego PESEL - SAD, zgodnie z najlepszymi praktykami (ITIL v. 3), jedynie w zakresie następujących czynności, tj.:

świadczenie usługi I linii wsparcia, do której należą w szczególności przyjmowanie i rejestrowanie zgłoszeń, kategoryzacja i kolejkowanie zgłoszeń oraz niezwłoczna ich obsługa (w tym obsługa wniosków o incydent) w celu przywrócenia usługi informatycznej,

świadczenie usługi II linii wsparcia, do której należy w szczególności podejmowanie działań niezbędnych do obsługi incydentów, które nie mogły zostać zrealizowane przez I linię wsparcia,

zmiana standardowa - realizowana w zakresie nadawania uprawnień dla użytkowników usługi,

zmiana normalna - przyjmowanie wniosków o nowe funkcjonalności w systemie od użytkowników usługi.

Podkreślił dalej organ , że Sąd Apelacyjny we W. nie otrzymał w drodze umowy o powierzeniu przetwarzania danych bazy PESEL, ani Repliki Systemu PESEL. Tym bardziej nie wykonuje żadnych czynności związanych z administrowaniem bazą PESEL lub jej repliką. Organ odpowiada jedynie za zapewnienie ciągłości świadczenia usługi za pośrednictwem aplikacji PESEL - SAD poprzez zapewnienie wsparcia dla użytkowników oraz nadając uprawnienia w systemie użytkownikom wskazanym przez Prezesów poszczególnych sądów.

W związku z tym organ nie jest kompetentny do udzielenia informacji, o które wnioskował skarżący, stąd też wskazał, że zapytanie winno być skierowane do Ministra Spraw Wewnętrznych. Natomiast zgodnie z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej w przypadku, gdy organ nie posiada wnioskowanej informacji, zobowiązany jest jedynie do poinformowania wnioskodawcy o braku przesłanki posiadania informacji publicznej w formie czynności materialno - technicznej, co wyczerpująco uczyniono pismem z dnia 20 stycznia 2014 r.

Kolejnym pismem procesowym z dnia 10 czerwca 2014 r. skarżący poinformował o otrzymaniu pisma z GIODO, stanowiącego odpowiedź na skargę na bezczynność. Zdaniem skarżącego pismo to stanowi potwierdzenie, że GIODO uznało się za właściwe do załatwienia skargi, co oznacza, że złożona skarga na bezczynność poprzedzająca złożenie skargi do WSA była skierowana do właściwego organu. Jednocześnie skarżący dołączył pismo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z dnia 27 maja 2014r. , z której jednoznacznie wynika, że nie jest on administratorem bazy (zbioru danych osobowych) PESEL-SAD i nie ma żadnej wiedzy co do jego rejestracji czy udostępniania z niego danych. W związku z tym twierdzenia organu odsyłające skarżącego do Ministra Spraw Wewnętrznych po żądane informacje pozostają – jego zdaniem - bez związku ze stanem faktycznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Merytoryczne badanie zasadności skargi wniesionej do sądu administracyjnego musi zawsze poprzedzać sprawdzanie jej wymogów formalnych.

Natomiast dopuszczalność wniesienia skargi do sądu administracyjnego obwarowana jest wieloma warunkami , do których należy zaliczyć między innymi przesłankę wyczerpania obrony na drodze postępowania lub w innej formie obrony podjętej przed organem administracji publicznej. Stanowi o tym przepis art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.), który przewiduje, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Wskazać przy tym należy, że samo wniesienie środka zaskarżenia nie jest równoznaczne ze spełnieniem warunku, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a. Stosownie bowiem do przepisu art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie.

Nie można zatem mówić o spełnieniu tego warunku, dopóki wniesiony przez stronę środek zaskarżenia nie zostanie rozpoznany przez organ administracyjny.

W przypadku skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu, jej wniesienie dopuszczalne jest wówczas, gdy strona wyczerpała tryb przewidziany

w art. 37 k.p.a., to znaczy złożyła zażalenie do organu wyższego stopnia na niezałatwienie sprawy w terminie. Zażalenie, o którym mowa we wskazanym przepisie, równoznaczne jest ze środkiem zaskarżenia i spełnia kryterium wyczerpania środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 2 p.p.s.a.

Jak wynika z akt sprawy, a w szczególności z oświadczeń skarżącego zawartych w jego pismach procesowych z dnia 16 maja 2014 r.(k.24) i z dnia 30 maja 2014r. (k.34) skarżący przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. nie złożył do organu wyższego stopnia, którym w niniejszej sprawie jest Minister Sprawiedliwości (art.17 pkt 3 k.p.a. ) , zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie przez ten organ. Wyczerpanie przez stronę trybu zażaleniowego określonego w art.37 k.p.a. warunkuje wniesienie skargi na bezczynność organu , stanowi niezbędny warunek inicjowania postępowania sądowo-administracyjnego. Jest bowiem formalnym wymogiem wniesienia skargi i stanowi przesłankę skutecznego korzystania z właściwego zewnętrznego środka prawnego , jakim jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego .

Niedopełnienie tego wymogu stanowi przesłankę odrzucenia skargi . Przy czym brak ten nie może być sanowany po wniesieniu skargi. A z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie .Jak wynika z materiału aktowego skarżący dopiero pismem z dnia 19 maja 2014r. złożył zażalenie ( zatytułowane jako skarga) do Ministra Sprawiedliwości . A zatem należało przyjąć , że skarżący dopiero po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu wyczerpał tryb zażaleniowy. Tymczasem w omawianej sytuacji powinna być inna sekwencja zdarzeń , zażalenie , o którym mowa w art.37 k.p.a., chronologicznie musi zawsze poprzedzać wniesienie skargi na bezczynność organu.

Wymóg dopuszczalności skargi, o jakim mowa wyżej nie został więc spełniony, co czyni skargę niedopuszczalną. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny zobligowany był ją odrzucić.

Na marginesie sprawy dodać jedynie należy , że skoro badanie wymogów formalnych skargi na bezczynność wykazało, że nie został skutecznie spełniony warunek zainicjowania kontroli sądowo-administracyjnej , to na tym etapie sprawy zbędne są rozważania Sądu co do legitymacji biernej organu w zakresie obowiązku informacyjnego , o którym mowa w art.33 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych ( tj. Dz. U. z 2002r. Nr101 , poz. 926 z późn. zm.) .