III SAB/Kr 31/12

Uzasadnienie

Pismem z dnia 22 czerwca 2013 r. radca prawny W. K. wniósł o przyznanie mu kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika z urzędu, w tym kosztów dojazdu do skarżącego w wysokości 20,06 zł. Podał, że J. J. nie korzysta z telefonu i dlatego musiał udać się osobiście do domu skarżącego. Dodał, iż sytuacja skarżącego jest tak trudna, że bez jego inicjatywy nie doszłoby do żadnego kontaktu ze skarżącym, a jest to niezbędne do udzielenia pomocy prawnej. Zestawienie swoich wydatków pełnomocnik skarżącego oparł na przepisach rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013r. poz. 167). Do wniosku pełnomocnik skarżącego dołączył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt III SAB/Kr 31/13 o odrzuceniu skargi J. J. na bezczynność Sądu Rejonowego.

Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 31/12 referendarz sądowy przyznał radcy prawnemu W. K. kwotę 120 zł tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt III SAB/Kr 31/12, podwyższoną o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu swojego postanowienia referendarz sądowy wskazał, iż zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b. w związku z pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 z późn. zm.), za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przysługuje opłata w wysokości 120 zł, powiększona (zgodnie z § 2 ust. 3 w/w rozporządzenia) o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów dojazdu do skarżącego referendarz sądowy wskazał, iż prawodawca nie sprecyzował bliżej użytego w § 15 pkt 2 powoływanego rozporządzenia określenia "niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego". W związku z tym referendarz sądowy powołał się na wyrok SA w Katowicach z dnia 4 grudnia 2003 r., sygn. akt [...] Lex Polonica 369927, w którym stwierdzono, że nie mogą być uznane za niezbędne i udokumentowane wydatki związane z przyjazdem obrońcy w sytuacji, gdy obrońca nie skorzysta z przewidzianej prawem możliwości złożenia wniosku o zwolnienie go z obowiązków obrony gdy czynność ma być dokonana w miejscowości innej niż siedziba kancelarii lub miejsce zamieszkania obrońcy. Jedynie bowiem wtedy, gdyby obrońca wniosek taki złożył, zaś wniosek ten nie zostałby uwzględniony, wydatki związane z przyjazdem obrońcy do siedziby sądu byłby wydatkami niezbędnymi. Zdaniem referendarza sądowego, pogląd ten, mimo, że został wypowiedziany na gruncie procedury karnej, jest uzasadniony z uwagi na zbieżność uregulowań zawartych w art. 84 § 2 Kodeksu postępowania karnego i w art. 253 zd. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Referendarz sądowy stwierdził również, iż wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, nie można w niniejszej sprawie stosować rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r., gdyż rozporządzenie to odnosi się do relacji pracownik – pracodawca a nie relacji jakie łączą Skarb Państwa z radcą prawnym świadczącym pomoc prawną z urzędu. Poza tym ryczałt ów przysługuje za wykorzystanie samochodu prywatnego do celów służbowych. Natomiast na okazanym przez radcę prawnego rozliczeniu kosztów widnieje tylko enigmatyczna wzmianka "numer rejestracyjny [...]; pojemność skokowa silnika: 1998 cm3". Zdaniem referendarza sadowego, radca prawny nie wykazał więc, aby posłużył się samochodem prywatnym a brak jest wystarczająco przekonywujących argumentów dla finansowania ze środków budżetowych Skarbu Państwa samochodu, którego koszty użycia wchodzą np. w koszty uzyskania przychodu kancelarii. Referendarz sądowy stwierdził również, iż radca prawny nie przedstawił żadnych faktur zakupu względnie paragonów za paliwo poprzestając jedynie na okazaniu opracowanego przez siebie samego rozliczenia kosztów podróży. Tymczasem w ocenie referendarza sądowego, czym innym jest fakt poniesienia określonego wydatku obejmującego koszty zakupu i zużycia paliwa, a czym innym rozliczenie kosztów podróży w oparciu o abstrakcyjne mnożniki. W związku z powyższym referendarz sądowy nie znalazł podstaw do zasądzenia żądanej kwoty zwrotu wydatków rzekomo poniesionych w związku z dojazdem samochodem osobowym do miejsca zamieszkania skarżącego.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490), poprzez przyznanie wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 50% stawki minimalnej, podczas gdy jej wysokość powinna wynosić 75% stawki. Zdaniem pełnomocnika doszło również do naruszenia art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 15 pkt 2 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, poprzez nieprzyznanie zwrotu wydatków, w sytuacji, kiedy miały one charakter wydatków niezbędnych i udokumentowanych.

Pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż referendarz sądowy błędnie przyznał wynagrodzenie w wysokości 120 zł, gdy tymczasem właściwa kwota wynagrodzenia wynosi 180 zł, czyli 75% stawki minimalnej. W pierwszej instancji nie występował bowiem ten sam radca prawny, ponieważ Jerzy Janowski samodzielnie wniósł skargę. Tak więc, zdaniem pełnomocnika, wynagrodzenie według wskaźnika 50% należałoby się, gdyby w l instancji występował on jako pełnomocnik i uzyskał odrębne wynagrodzenie za sporządzenie skargi bądź występowanie przed sądem.

Pełnomocnik skarżącego uważa, iż wyrażony przez referendarza sądowego pogląd, zaczerpnięty z postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4 grudnia 2003 r. sygn. akt [...], jest nieprzydatny na gruncie niniejszej sprawy. Skarżący mieszka bowiem w K, a żaden inny prawnik, który mógłby zastąpić radcę prawnego W. K., nie ma siedziby w tej miejscowości. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił również, iż kontakt z J. J. był bardzo pilny z uwagi na upływ terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Poza tym skarżący wprost oświadczył, że nie kontaktuje się z pełnomocnikami z urzędu po otrzymaniu zawiadomień o wyznaczeniu, bo po prostu nie ma telefonu ani możliwości dojazdu.

Pełnomocnik skarżącego podniósł również, iż rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 167) oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271) nie mają zastosowania jedynie w stosunkach pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, ale maja znaczenie systemowe. Do nich odnoszą się bowiem przepisy zawarte w innych ustawach m.in. w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Pełnomocnik skarżącego przyznał, że samochód o nr rej. [...] stanowi środek trwały kancelarii radcy prawnego, a wydatki z nim związane księgowane są na podstawie faktur VAT zakupu paliwa bądź napraw, a nie ewidencji przebiegu pojazdu. Jednak jego zdaniem okoliczność ta nie ma znaczenia, gdyż nie ma innej podstawy obliczenia kwoty wydatku na dojazd do klienta, jak w/w przepisy. Nie może nią być faktura zakupu paliwa, bo dotyczy większej ilości paliwa, niż zużyte na ten dojazd. Nie mogą być też podstawą jakiekolwiek prywatne obliczenia zużycia paliwa, ponieważ zawsze będą niefachowe i dowolne. Natomiast stawki określone w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury są powszechnie stosowane jako podstawa do zwrotu wydatków na dojazdy zarówno w relacjach pomiędzy pracownikami i pracodawcami, jak i pomiędzy przedsiębiorcami, oraz do celów podatkowych. Do celów zwrotu wydatków pracownikowi, stawka za kilometr może być mniejsza niż aktualnie obowiązująca, ale nie zmienia to zasady prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym ustala się na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490). Zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnikowi strony przysługuje wynagrodzenie w wysokości 50% stawki minimalnej (tj. 240 zł – § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w/w rozporządzenia), a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji – 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł.

Wyznaczony na pełnomocnika skarżącego radca prawny W. K. sporządził w niniejszej sprawie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt III SAB/Kr 31/13. Zgodnie zatem z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. przysługuje mu wynagrodzenie w wysokości 50% stawki minimalnej określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c tego rozporządzenia, a więc 120 zł. Nieuzasadnione jest twierdzenie pełnomocnika skarżącego, że powinien otrzymać wynagrodzenie w wysokości 75% stawki minimalnej, czyli 180 zł. Z treści § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b wyraźnie wynika, że wynagrodzenie w wysokości 75% stawki minimalnej przysługuje pełnomocnikowi tylko wtedy, gdy sprawę przed sądem I instancji prowadził inny pełnomocnik. W niniejszej sprawie skarżący działał sam przed sądem pierwszej instancji, a pełnomocnika otrzymał dopiero na etapie wnoszenia skargi kasacyjnej. Nie jest tożsame z prowadzeniem sprawy przez innego pełnomocnika, prowadzenie tej sprawy osobiście przez stronę, tak jak chce tego radca prawny W. K. Brak jest zatem podstaw do przyznania pełnomocnikowi skarżącego wyższego wynagrodzenia.

Jeżeli natomiast chodzi o zwrot pełnomocnikowi kosztów dojazdu do miejsca zamieszkania skarżącego to wniosek ten należy uznać za zasadny. Zgodnie bowiem z § 15 pkt 2 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Wprawdzie zauważyć należy, iż powołane przez pełnomocnika rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. nie może znaleźć bezpośredniego zastosowania w sprawie, bowiem nie mamy tu do czynienia z podróżą służbową w rozumieniu jego przepisów, jednakże należy podkreślić, iż przepisy tego rozporządzenia mogą stanowić punkt odniesienia dla oceny zasadności żądania w niniejszej sprawie. W rozpatrywanym przypadku uwzględniając dane pojazdu (pojemność silnika) oraz odległość, jaką w związku z koniecznością spotkania się z mocodawcą pełnomocnik pokonał (20 km), oraz związane z tym zużycie pojazdu, wskazane przez pełnomocnika koszty obliczone na kwotę 20,06 zł odzwierciedlają w ocenie Sądu faktycznie poniesione przez pełnomocnika koszty podróży.

Z uwagi na cel odbytej podróży, tj. konieczność nawiązania kontaktu i udzielenia skutecznej pomocy prawnej, w tym wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, poniesione przez pełnomocnika koszty dojazdu należy uznać za uzasadnione w rozumieniu art. 250 p.p.s.a.

Podkreślić również należy, że zgodnie z § 2 ust. 3 powołanego rozporządzenia w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1 tegoż rozporządzenia, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Natomiast zgodnie z § 15 ww. rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych przewidzianych przez przepisy przedmiotowego rozporządzenia i zwrot niezbędnych, udokumentowanych wydatków radcy prawnego.

Porównanie powyższych przepisów tj. § 2 ust. 3 i § 15 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, w ocenie Sądu, wskazuje jednoznacznie na konieczność podwyższenia o należną stawkę podatku od towarów i usług jedynie opłaty za zastępstwo procesowe tj. opłaty, o której mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia. W obu przypadkach mowa jest bowiem o opłatach - stawkach minimalnych przewidzianych przez przepisy rozdziału 3 i 4 przedmiotowego rozporządzenia, co wynika z treści § ust. 2 i § 15 pkt 1 tegoż rozporządzenia. Kwota zwrotu udokumentowanych wydatków radcy prawnego, o których mowa w ww. § 15 pkt 2 rozporządzenia nie ulega więc podwyższeniu o należną stawkę podatku od towarów i usług, gdyż tego typu zwrot wydatków w ogóle nie stanowi "usługi" w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54 poz. 535 ze zmianami). Zdaniem Sądu, jedynie opłata, o której mowa w ww. § 2 rozporządzenia jest zapłatą za świadczone usługi pełnomocnika z urzędu.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.