IV SA/Wa 2553/13

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją nr [...] [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej jako WINGIK) z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak: [...] na podstawie art 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( jednolity tekst Dz. U. z 2013, poz. 267 z późn. zm. - dalej jako "kpa") w związku z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (jednolity tekst Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 z późn. zm. – dalej jako "Prgik") oraz § 45 i § 46 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454 zw. dalej "rozporządzeniem") utrzymano w mocy pkt. 1 decyzji Starosty G. nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmiany w rejestrze ewidencji gruntów wsi C. - K., gmina J. polegającej na wpisaniu E.P. jako właścicielki działek oznaczonych numerami: [...] oraz uchylono zaskarżoną decyzję I instancji w części zawartej w punkcie 2 i 3 rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu ww decyzji wskazano, że: wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2011 r. E.P. wystąpiła do organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków o dokonanie w rejestrze ewidencji wsi K. C. wpisu określającego ją jako właścicielkę działek położonych w miejscowości K. C. gm. J. oznaczonych numerami: [...]. Do wniosku dołączono decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2010 r. stwierdzającą nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] czerwca 1973 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...] - orzekającej o przejęciu od J. i A.A. gospodarstwa rolnego o pow. 3,60 ha na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wniosku E.P. wskazała, że w dacie śmierci jej poprzedniczki A.A. w 1985 r. owo przejęte w 1973r. na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne położone w miejscowości K. C. należało do masy spadkowej, zaś z uwagi na jej wykształcenie (inżynier - rolnik) w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów prawa spadkowego E.P., w gronie spadkobierców ustawowych była jedyną osobą uprawnioną do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

W toku postępowania administracyjnego pismami z dnia [...] organ I instancji zwrócił się do pełnomocnika wnioskodawcy o przedłożenie dokumentów stwierdzających nabycie praw do przedmiotowej nieruchomości przez A. i J.A., jak również dokumentu poświadczającego nabycie praw do spadku po małżonkach A. przez wnioskodawczynię. Do akt dołączono kserokopie: postanowienia Sądu Rejonowego w L. sygn. akt [...] z dnia [...] marca 1986 r. dotyczącego nabycia spadku po A.A.; dyplomu ukończenia Akademii Rolniczej w L. przez E.P. ; decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G. [...] z dnia [...] lipca 1973 r. o wprowadzeniu zmiany w rejestrze ewidencji gruntów wsi C. – K.; postanowienia Sądu Powiatowego w G. z dnia [...] maja 1955 r. o wykreśleniu z działu II KW [...] wpisu Skarbu Państwa; świadectwa Sądu Powiatowego Sekcja Ksiąg Wieczystych w G. z dnia [...] czerwca 1955 r.; postanowienia Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w [...] z dnia [...] października 1947 r.; odpisu aktu notarialnego Repertorium N [...] z dnia [...] marca 1944 r.; świadectwa Sądu Okręgowego w [...] Wydział Hipoteczny Ziemski z dnia [...] maja 1944 r.

Analiza ww dokumentów i zapisów w ewidencji gruntów i budynków doprowadziła organ I I instancji do ustalenia, że w 1969 roku podczas prac związanych z założeniem ewidencji gruntów i budynków dla wsi C. K. w jednostce rejestrowej nr [...] wpisano działki ewidencyjne nr [...] o łącznej powierzchni 3,6099 ha będące we władaniu A. i J. małż. A. w 1/3 części oraz A.A. w 2/3 części. Całe ww gospodarstwo rolne o powierzchni 3,60 ha decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...] utrzymanej w mocy decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] czerwca 1973 r. nr [...] przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa. Następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G. decyzją z dnia [...] lipca 1973 r. znak [...] orzekło o wprowadzeniu zmian w rejestrze gruntów w jednostce rejestrowej nr [...] i w miejsce dotychczas wykazywanych władających wpisano Państwowy Fundusz Ziemi.

Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. znak [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1948 r. w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w C., pod nazwą [...] Nr [...] o obszarze 1,6796 ha i K. [...] o obszarze 4,1488 ha w powiecie [...]. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. znak [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] czerwca 1973 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...] - orzekającej o przejęciu spornego gospodarstwa rolnego o pow. 3,60 ha na rzecz Skarbu Państwa.

W dniu [...] czerwca 2011 r. Starosta G. w imieniu Skarbu Państwa wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. znak [...] wskazując, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 2 kpa, polegającym na przyjęciu, że decyzja z dnia [...] czerwca 1973 r. i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] grudnia 1972 r. nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych. Starosta wskazał, że w części ww. decyzje wywołały nieodwracalne skutki prawne a decyzja z dnia [...] grudnia 2010 r. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały w części w jakiej decyzje z dnia [...] czerwca 1973 r. i z dnia [...] grudnia 1972 r. dotyczą gruntów nie będących własnością Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wskazano, że tylko działka nr [...] jest nadal własnością Skarbu Państwa a działki [...] stanowią z mocy prawa własność Gminy J., natomiast działki nr [...] oraz od [...] do [...], od [...] do [...] i od [...] do [...] stanowią obecnie własność osób fizycznych i w tym zakresie niewykonalność decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. ma charakter trwały. Przyjmując brak interesu prawnego po stronie Starosty G., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. znak [...] odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. znak [...].

W tym stanie rzeczy, działając na wniosek E.P. decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków orzekł:

1. o odmowie wprowadzenia zmiany w rejestrze ewidencji gruntów wsi C. - K., gmina J. polegającej na wpisaniu E.P. jako jedynej właścicielki co do działek nr [...];

2. o wpisaniu co do działki nr [...] o pow. 0,6842 ha położonej we wsi C. - K. jako właścicieli małżonków J. i A. A. w udziale wynoszącym 1/3 części oraz A. A. w udziale 2/3 części, jako grunt dawnej "[...]".

3. o wpisaniu co do działki nr [...] o pow. 0,1007 ha położonej we wsi C. - K. jako właścicieli J. A. w udziale wynoszącym 1/6 części oraz A.A. co do 5/6 części, jako grunt dawnej "[...]".

W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że zapisy w ewidencji gruntów mają wyłącznie charakter techniczno-deklaratoryjny, a dokonywane zmiany nie mogą rozstrzygać o prawie własności ani przedmiocie własności; ewidencja gruntów, pełniąc funkcją informacyjno — techniczne, nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, przez co nie może ustanowić lub pozbawiać kogoś własności.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E.P. zaskarżając ją w całości i wnosząc o zmianę poprzez uwzględnienie całości jej wniosku i wpisanie jej do rejestru ewidencji gruntów wsi C. - K., Gmina J. co do działek nr [...] z ewentualnym uwzględnieniem zmian jakie nastąpiły w oznaczeniach tychże działek ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Odwołująca zarzuciła m.in., że zaskarżona decyzja narusza art. 6 i 7 Kpa oraz art. 20 Prawa geodezyjnego i kartograficznego przez ujawnienie jako właścicieli w/w nieruchomości osób zmarłych, pomimo iż ich spadkobiercy żyją, a nadto, że w dacie przejęcia działek na rzecz Skarbu Państwa od dawna nie żył już J.A., zaś A. A. zmarła w 1985 r.

WINGiK utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części zawartej w punkcie 1 tj. w części orzekającej o odmowie wprowadzenia do ewidencji gruntów i budynków zmiany właściciela co do działek nr [...] oraz uchylił jej punkt 2 i 3 o wpisach dotyczących działki nr [...] i nr [...]. W uzasadnieniu wskazano m.in., że ewidencja gruntów i budynków prowadzona, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne obejmuje informacje dotyczące gruntów czyli dane dotyczące ich położenia, granic, powierzchni oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbioru dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości (art. 20 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy) jak również dane określające właściciela gruntów (art. 20 ust. 2 pkt 1). Ewidencja ta jedynie rejestruje stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające, w szczególności nie rozstrzyga spraw własnościowych do gruntu. Przywołano rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454 ze zm.) wskazujące m.in., że dane zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji z urzędu lub na wniosek osób, organów i jednostek organizacyjnych (§ 46 ust. 1 ww. rozporządzenia) oraz że aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych (§ 45 ust. 1). Dane podmiotów będących właścicielami poszczególnych działek ewidencyjnych, mogą być zmieniane na podstawie dokumentów, o których mowa w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne przy czym dokumenty te muszą stanowić o tytule własności, a dokumentacja geodezyjno - kartograficzna musi pozwalać na identyfikację działek, których one dotyczą. Prawa właścicieli i użytkowników nieruchomości stosownie do § 12 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków uwidacznia się w ewidencji na podstawie:

1) wpisów dokonanych w księgach wieczystych,

2) prawomocnych orzeczeń sądowych,

3) umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali,

4) ostatecznych decyzji administracyjnych,

5) dyspozycji zawartych w aktach normatywnych,

6) umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia.

W ocenie organu II instancji przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty nie są dokumentami, o których mowa w art. 22 ust. 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz w § 12 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, a więc nie mogą stanowić podstawy do zmiany podmiotowej. Wykazują jedynie, że prawo własności do spornego gruntu o pow. 3,60 ha należało w latach siedemdziesiątych do małżonków J. i A.A. ; postanowienie o nabyciu spadku po A.A. wskazuje na następstwo prawne po niej zaś decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2010 r. stwierdzająca nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] czerwca 1973 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...] oznacza, że Skarb Państwa nie stał się właścicielem gospodarstwa rolnego małżonków A.. W konsekwencji WINGIK uznał, iż domniemanie wskazujące, że grunty, co do których stwierdzono nieważność przejęcia przez Skarb Państwa są obecnie własnością E.P. nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jednocześnie stwierdził, że nikt nie kwestionuje, iż ww. działki nie są własnością Skarbu Państwa a prawa do nich przysługują spadkobiercom małżonków J. i A.A. oraz że brak wpisów w ewidencji gruntów i budynków nie oznacza, że osoby, którym odmówiono ujawnienia ich praw w ewidencji utraciły lub nie posiadają praw do ww nieruchomości. Zdaniem WINGiKa oznacza to tylko, że do organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków nie wpłynęły dokumenty pozwalające określone prawa wykazać. W szczególności wskazał, że z przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów nie wynika wprost prawo do dziedziczenia gospodarstwa rolnego jedynie przez nią samą - zwłaszcza, że nie jest ona jedynym spadkobiercą po A.A., a ponadto że nie ma danych dotyczących spadkobierców J. A. jak również, że nie przedstawiono opracowania kartograficznego wskazującego powiązanie powołanych we wniosku działek [...] z obecną ewidencją gruntów i budynków, w której nie występują te działki.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję [...] WINGiKa złożyła E.P. (dalej jako skarżąca).

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 37, § 46 ust. 2 pkt. 1 i § 47 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, polegające na niezastosowaniu ich przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy i nie dokonaniu niezwłocznej aktualizacji danych zawartych w ewidencji pomimo tego, że zmiana wynika z ostatecznej decyzji administracyjnej przywracającej prawo własności do przedmiotowych gruntów małżonkom J. i A.A. oraz pomimo tego, że otrzymał dokumenty wykazujące, że skarżąca jest właścicielką przedmiotowych nieruchomości;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 20 ust. 2 pkt 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego polegające na niezastosowaniu przedmiotowego przepisu i zaniechaniu ujawnienia w ewidencji właściciela przedmiotowych nieruchomości;

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, która to decyzja wydana została z naruszeniem licznych przepisów postępowania tj. art. 6 kpa, i art. 7 kpa, a także naruszenie art. 136 kpa polegające na niezastosowaniu go w przedmiotowej sprawie i nie przeprowadzeniu z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, ewentualnie nie zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi który wydał pierwszą decyzję, w postaci m.in. uaktualnionego opracowania kartograficznego oraz postępowania o wznowienie znaków granicznych celem wskazania aktualnych nr działek [...] wskazanych we wniosku przez skarżącą.

Na podstawie art. 145 §1 pkt a i c ppsa skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jednocześnie wniosła o zaliczenie w poczet materiału dowodowego poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii odpisu z odpisu aktu notarialnego, na podstawie którego A. A. nabyła objęte wnioskiem nieruchomości od K. i A.S. Wskazała, że dokument ten został dopiero odnaleziony, a więc nie było możliwe jego wcześniejsze złożenie. W ocenie skarżącej Starosta G. powinien dokonać niezwłocznej aktualizacji danych zawartych w ewidencji z urzędu, a [...]WINGiK swoją decyzją doprowadził do tego, że zawarte w ewidencji dane są nieprawdziwe gdyż aktualnie jako właściciele przedmiotowych gruntów wskazane są podmioty, które własność utraciły w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] czerwca 1973 r. Skarżąca podniosła, że uwzględniając art. 22 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego jako właściciel przedmiotowej nieruchomości zgłosiła właściwemu staroście wszelkie zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, mieszcząc się tym samym w terminie 30 dni licząc od dnia powstania tych zmian. Natomiast w zakresie braku opracowania geodezyjnego i kartograficznego wskazała, że WINGiK naruszył § 37 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków a w braku dokumentacji dane dotyczące przebiegu granic działek ewidencyjnych powinien był z urzędu pozyskać w wyniku terenowych pomiarów geodezyjnych lub fotogrametrycznych poprzedzonych ustaleniem przebiegu tych granic na gruncie ewentualnie wezwać i pouczyć stronę o konieczności dokonania aktualizacji wymaganej dokumentacji.

W odpowiedzi na skargę WINGiK wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie tezy uzasadnienia zaskarżonej decyzji są słuszne. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; przywoływanej w uzasadnieniu jako: "ppsa") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 ppsa, Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższy przepis ustanawia zatem obowiązek rozpoznania sprawy przez sąd w granicach sprawy określonych jako jej przedmiot, niezależnie od treści sformułowanych zarzutów, czy stanowisk zaprezentowanych przez strony czy uczestników postępowania w pismach procesowych.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż nie narusza ona przepisów prawa. Podstawową funkcją katastru nieruchomości jest funkcja ewidencyjna, polegająca na założeniu i systematycznym utrzymywaniu w stanie aktualności jednolitego w skali kraju, uporządkowanego i zupełnego zbioru danych przedmiotowych oraz podmiotowych dotyczących gruntów, budynków i lokali, stanowiących podstawę planowania gospodarczego i przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych.

Skarżąca wnosiła o ujawnienie jej prawa własności w ewidencji gruntów i budynków powołując się na nieważność decyzji z 1973r. Organ II instancji wskazał w uzasadnieniu, że co do zasady nie kwestionuje prawa własności skarżącej ale wpis do ewidencji w dacie rozpoznawania wniosku nie jest możliwy z uwagi na nieprzedstawienie postanowienia stwierdzającego dziedziczenie przez nią gospodarstwa rolnego po małżonkach A.- co było wymagane przepisami obowiązującymi w szczególności w dacie śmierci jej poprzedniczki prawnej – A.A.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa ale wyrażony w jej uzasadnieniu przez organ II instancji pogląd nie zasługuje na aprobatę. WINGiK nie odniósł się bowiem do praw własności osób trzecich ujawnionych w księgach wieczystych założonych na przestrzeni lat dla nieruchomości wydzielonych z terenu przejętego w 1973r. na rzecz Skarbu Państwa z gospodarstwa o powierzchni 3,6066 ha. Okoliczności te były przedmiotem zarzutów Starosty G. stawianych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 grudnia 2010r. we wniosku o stwierdzenie jej nieważności. Organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków ma co prawda wynikający z ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne obowiązek bieżącego aktualizowania ewidencyjnych danych o charakterze przedmiotowym i podmiotowym (na co wskazuje § 44 pkt. 2 i § 45 rozporządzenia), ale w zakresie danych podmiotowych czynności tych nie może wykonywać w oderwaniu od systemu ksiąg wieczystych funkcjonującego na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. 2013 r. poz. 707 - dalej jako ukwh).

Ze względu na zasadę spójności systemu prawnego oznaczenie nieruchomości w księdze wieczystej powinno być zgodne z danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków. Gdy chodzi o dział I księgi wieczystej to pomimo iż ewidencja nie jest objęta jawnością materialną - oznaczenie nieruchomości oparte jest na danych z ewidencji gruntów i budynków. Stanowi o tym art. 26 ukwh, zgodnie z którym podstawą oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej są dane z katastru nieruchomości, przez który do czasu przekształcenia ewidencji gruntów i budynków w kataster nieruchomości rozumie się tę ewidencję (por. art. 25 ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o przenoszeniu treści księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym

(Dz.U.2003.42.363). W razie niezgodności danych z katastru nieruchomości z oznaczeniem nieruchomości w księdze wieczystej sąd rejonowy dokonuje - na wniosek właściciela nieruchomości lub wieczystego użytkownika - sprostowania oznaczenia nieruchomości na podstawie danych katastru nieruchomości (art. 27 § 1 ukwh). Dane ewidencyjne (katastralne) są zatem wyznacznikiem dla danych o nieruchomościach zawartych w księgach wieczystych ale wyłącznie w zakresie danych wpisanych w dziale I. Z perspektywy klarowności i przejrzystości a także spójności tych odrębnych systemów ewidencyjnych – dane o nieruchomości (w zakresie przedmiotowym) tak w katastrze jak i w księdze wieczystej winny być tożsame. Tożsamość danych winna istnieć także w zakresie danych podmiotowych, z tym że te ostatnie w zakresie dotyczącym wpisów w dziale II księgi wieczystej objęte są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i mają pierwszeństwo przed danymi ewidencyjnymi. W polskim systemie prawnym przyjęto zasadę deklaratoryjnego charakteru wpisu do księgi wieczystej, co oznacza, że brak wpisu prawa własności do księgi wieczystej nie pozbawia właściciela nieruchomości tytułu prawnego do nieruchomości. Nie mniej, księgi wieczyste pełnią m.in. funkcję informacyjną ale i funkcję ochronną, a jej przejawem jest przyjęcie zasady jawności materialnej rejestru i związane z tym domniemania: zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ukwh), nieistnienia prawa wykreślonego (art. 3 ust. 2 ukwh), określone zakazy dowodowe (niemożność powoływania się na domniemanie wynikające z posiadania przeciwko domniemaniu prawa wynikającemu z wpisu w księdze wieczystej - art. 4 ukwh) czy rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ukwh). Jak stanowi art. 3 ukwh domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, zaś prawo wykreślone nie istnieje. Domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu w księdze ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Usunięcie powstałej, na skutek przyczyn i zdarzeń o różnym charakterze, sprzeczności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a jej rzeczywistym stanem prawnym, może odbyć się wyłącznie na podstawie wyroku sądu wydanego w oparciu o art. 10 ukwh. Zgodnie z ww art. 10 ust. 1 tej ustawy w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

W orzecznictwie powszechnie przyjęto, że Sąd jest związany ostateczną decyzją administracyjną o charakterze konstytutywnym (stwarzającą nowy stan prawny) oraz wydaną w sprawie administracyjnej w znaczeniu materialnym decyzją deklaratoryjną. Zmiana wpisu w księdze wieczystej, którego dokonano na podstawie decyzji administracyjnej jest możliwa dopiero wówczas, gdy dojdzie do uchylenia tej decyzji lub jej zmiany w procedurze administracyjnej (por. wyrok SN z 30 stycznia 2007r. w sprawie IV CSK 350/06, M.Prawn. 2007/5/230). Ten pogląd może być stosowany wprost jednak pod warunkiem, że po wydaniu decyzji administracyjnej będącej podstawą pierwotnej zmiany wpisu, do czasu jej uchylenia w jednym z trybów nadzwyczajnych, nie doszło do czynności prawnych zmieniających stan prawny nieruchomości w znaczeniu podmiotowym. A więc podobnie tak jak sąd jest związany decyzją komunalizacyjną (nawet po stwierdzeniu nieważności poprzedzającej ją decyzji o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa – por. uchwałę składu 7 sędziów SN z 9 października 2007 r., III CZP 46/07, LexPolonica nr 1610308, OSNC 2008, nr 3, poz. 30) tak samo sąd orzekający w sprawie zgodności wpisów w księdze wieczystej ma obowiązek uwzględniać okoliczność dokonania ex post (tzn. po zapadnięciu decyzji pozbawiającej prawa własności, której nieważność następnie stwierdzono) czynności prawnych z osobami trzecimi. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym dokonuje się w procesie cywilnym i jest czym innym niż wprowadzenie zmiany do ewidencji gruntów i budynków. Ponadto polega ono na doprowadzeniu księgi do rzeczywistego, a więc istniejącego w dacie orzekania, stanu prawnego, a nie do stanu prawnego, który wprawdzie istniał w przeszłości, lecz w chwili zgłoszenia żądania uzgodnienia nie odpowiada już rzeczywistości. Kryterium niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest bowiem zawsze obecny stan prawny, a nie stan istniejący w przeszłości.

W tym kontekście należy podkreślić, że prowadzący ewidencję gruntów i budynków starosta (inaczej niż sąd orzekający w sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym) nie ma uprawnień do rozstrzygania - poprzez wpisy do ewidencji - o prawie własności nieruchomości. W świetle obowiązującego prawa i utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych ewidencja gruntów i budynków w zakresie praw do nieruchomości pełni wyłącznie funkcję rejestrującą i jest zbiorem informacji będących odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego danej nieruchomości. Zawiera ona dane wynikające z tytułu własności, lecz nie kształtuje nowego stanu prawnego nieruchomości. Ewidencja nie rozstrzyga również sporów o prawa do gruntów ani nie nadaje tych praw. Poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich czy uprawnień do władania nieruchomością, a decyzja w przedmiocie wprowadzenia zmian w ewidencji nie może rozstrzygać żadnej kwestii spornej związanej z ustaleniem tytułu własności (por. wyrok WSA w Łodzi z 27 października 2010 r., III SA/Łd 336/2010, LexisNexis nr 3931483, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy organ ewidencyjny może wpisać do ewidencji gruntów i budynków tylko takie prawo do nieruchomości, które jednoznacznie, w sposób niewątpliwy, wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu, nie może zaś takiego prawa ani ustanowić, ani domniemywać ani tym bardziej wyinterpretować (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 marca 2008 r., IV SA/Wa 121/2008, LexisNexis nr 1996991).

W przedmiotowej sprawie ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] czerwca 1973 r. orzekającej o przejęciu spornego gospodarstwa rolnego o pow. 3,60 ha na rzecz Skarbu Państwa. Mimo że stwierdzono nieważność ww decyzji ze skutkiem ex tunc, na przestrzeni lat nieruchomość stanowiąca uprzednio wymienione we wniosku działki ewidencyjne uległa przekształceniom przedmiotowo-podmiotowym i według danych wynikających z ksiąg wieczystych stanowi obecnie częściowo własność Skarbu Państwa, częściowo na skutek komunalizacji własność gminy (choć jak wynika z akt sprawy w zakresie działki nr [...] Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją [...] z dnia [...] stycznia 2013r. stwierdził nieważność decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] nr [...] z [...] lipca 2005r.) a częściowo własność osób prywatnych. Skarb Państwa przejmując nieruchomość na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej z 1973r., której nieważność następnie stwierdzono, wprawdzie nie nabył jej własności, stał się jednak jej samoistnym posiadaczem i na skutek dokonanych w odpowiedniej formie czynności prawnych dokonał przeniesienia własności co do poszczególnych działek na podmioty prywatne, które aktualnie figurują w księgach wieczystych jako właściciele ww pojedynczych nieruchomości. Wpisane obecnie do ksiąg wieczystych prawa tych podmiotów prywatnych jak również prawa Skarbu Państwa czy gminy objęte są domniemaniem wynikającym z art. 3 ukwh a skarżąca w odpowiednim trybie (tj. w postępowaniu cywilnym) dotychczas nie obaliła domniemania wynikającego z wpisów w księgach wieczystych. Decyzja administracyjna dotycząca nieruchomości stanowiącej własność poprzedników prawnych skarżącej została uznana za nieważną i co do zasady skutek wsteczny jaki wywołuje w takiej sytuacji decyzja nadzorcza oznacza, że własność powinna nadal przysługiwać poprzednim właścicielom lub ich następcom. Nie można jednak pominąć, że na przestrzeni lat stan prawny nieruchomości stanowiącej uprzednio przejęte na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne uległ zmianie, gdyż Skarb Państwa bądź gmina dokonały w odpowiedniej formie rozporządzeń prawem własności na rzecz osób trzecich. Nie można też pominąć, że ratio legis rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, o której stanowi art. 5 ukwh wynika z zamiaru chronienia osoby działającej w zaufaniu do treści księgi wieczystej. Kierowanie się treścią księgi wieczystej przez nabywcę będącego w dobrej wierze sprawia, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez odpłatną czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Jeżeli podstawę nabycia nieruchomości od osoby wpisanej do księgi wieczystej, ale nie będącej właścicielem stanowi odpłatna czynność prawna - prowadzi ona do nabycia własności (art. 5 i art. 6 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Zresztą nawet w przypadku gdy nieruchomość nie ma założonej księgi wieczystej umowa sprzedaży, która - wobec braku po stronie sprzedającego przymiotu właściciela - nie przenosi na kupującego prawa własności, nie jest nieważna w rozumieniu art. 58 § 1 kc lecz jedynie bezskuteczna (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 7 maja 2004 r. I CK 638/2003, LexPolonica nr 2794846). Ani jej nieważności ani bezskuteczności organy administracji nie są władne skutecznie badać w postępowaniu administracyjnym.

W postępowaniu o zmianę danych w ewidencji gruntów nie można samodzielnie ustalać i rozstrzygać o prawidłowości tytułów własności do nieruchomości. W szczególności, wbrew twierdzeniom skarżącej, starosta nie ma prawa ani tym bardziej obowiązku weryfikowania w postępowaniu ewidencyjnym dokumentów uprawniających ją do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Kwestie nabycia spadku, w tym gospodarstwa rolnego w oparciu o uchylone już przepisy zawarte uprzednio w art. 1058 i n kc należą do wyłącznej kognicji sądów powszechnych. Prawem właściwym dla spadku są przepisy obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. Jeśli w tym czasie istniały ograniczenia związane z nabywaniem gospodarstwa rolnego przez spadkobranie, sąd, wydając postanowienie o nabyciu spadku, obowiązany jest je uwzględnić a ewentualnie zapadłe uprzednio postanowienie spadkowe nie zawierające postanowienia o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego podlega uzupełnieniu. Nawet jednak w sytuacji gdyby skarżąca przedstawiła odpowiednie prawomocne postanowienie sądu spadku wskazujące na dziedziczenie przez nią gospodarstwa rolnego po J. i A.A., to w ocenie tut. Sądu organ ewidencyjny w zaistniałym stanie faktycznym sprawy nie miałby podstaw do wpisania jej jako jedynej właścicielki wszystkich nieruchomości powstałych na przestrzeni lat w wyniku podziału ww gospodarstwa rolnego. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej pozbawiającej przed kilkudziesięciu laty prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie zawsze oznacza automatyczne uzyskanie prawa własności tej nieruchomości przez jej poprzednich właścicieli bądź ich następców prawnych. Czynności prawne dokonane z osobami trzecimi w następstwie przejęcia i podziału prawnego nieruchomości przez Skarb Państwa czy następnie gminę na kilka innych (mniejszych) nieruchomości - podlegają ocenie sądów powszechnych i dopóki nie zostanie obalone domniemanie prawdziwości wpisu w dziale II księgi wieczystej każdej z tej nowopowstałej nieruchomości – dokonywanie zmian podmiotowych w ewidencji gruntów i budynków nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Organy administracji publicznej nie mają bowiem kompetencji do samodzielnego rozstrzygania zastrzeżonych do właściwości sądów powszechnych spraw o charakterze cywilnym.

Ponieważ wpis do ewidencji gruntów i budynków nie rozstrzyga żadnych sporów w zakresie własności nieruchomości, to tym samym organy ewidencyjne nie są uprawnione do weryfikacji dokumentów, na podstawie których dokonuje się zmian w ewidencji. Ochronie i rejestracji praw podmiotowych służą bowiem księgi wieczyste, a spory na tle prawa własności i sposobu korzystania z nieruchomości mogą być dochodzone przed sądami powszechnymi lub w innych odrębnych postępowaniach. Wpis do katastru nieruchomości stanu prawnego odnośnie do danej nieruchomości ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, co oznacza, że nie kształtuje nowego stanu prawnego lecz potwierdza stan prawny nieruchomości zaistniały wcześniej. To natomiast oznacza, że ujawniony w ewidencji gruntów stan prawny musi być oparty na odpowiednich, nie budzących wątpliwości dokumentach. Jakkolwiek zgodnie z § 12 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków podstawą wprowadzenia zmiany do ewidencji może być ostateczna decyzja administracyjna, to jednak ocena zasadności wniosku o wpis nie może abstrahować od całokształtu okoliczności sprawy, danych wpisanych do ksiąg wieczystych, jak i treści samej decyzji.

W kontrolowanej sprawie wpis prawa własności do ewidencji gruntów i budynków nie byłby obarczony wadą jedynie w sytuacji gdyby po odjęciu prawa własności decyzją z 1973r. nie nastąpiła żadna inna zmiana podmiotowa w zakresie prawa własności ww nieruchomości przy jednoczesnym zastrzeżeniu odnośnie do tożsamości przedmiotowej gruntu. Nie dotyczy to tylko kwestii kontynuacji praw podmiotowych w ramach sukcesji po osobach będących właścicielami w dacie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Skarżąca musiałaby jednak jednocześnie udokumentować w sposób nie budzący wątpliwości, iż jest jedynym spadkobiercą przejętego przez Skarb Państwa w 1973r. gospodarstwa rolnego małżonków A. Oczywiste jest, że skarżąca nie przedstawiła do akt wymaganego przepisami ustawy postanowienia o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego a jej żądanie dotyczące obowiązku ustalenia przez organ ewidencyjny we własnym zakresie, że jest spadkobiercą ustawowym małżonków A. gdyż jako jedyna z kilku pozostałych spadkobierców ustawowych legitymuje się wykształceniem rolniczym – nie znajduje uzasadnienia. W konsekwencji należy przyjąć, że decyzja I instancji była wadliwa a więc jej zmiana dokonana przez [...] WINGiKa w ramach kontroli instancyjnej w oparciu o art. 138 § 1 pkt. 1 i 2 kpa była prawidłowa choć Sąd nie podzielił w pełni argumentów uzasadnienia organu II instancji. Ponieważ jednak ww wadliwość postępowania polegająca na uchybieniu art. 107 § 3 kpa nie miała wpływu na wynik sprawy, Sąd uznał, że skargę należy oddalić. W świetle przedstawionych wywodów za niezasadne należy uznać także zarzuty naruszenia § 37, § 46 ust. 2 pkt. 1 i § 47 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Wbrew twierdzeniu skarżącej w sprawie nie mamy do czynienia z ostateczną decyzją administracyjną przywracającą małżonkom J. i A. A. prawo własności do przedmiotowych gruntów lecz jedynie z decyzją stwierdzającą nieważność decyzji owo prawo odejmującej - a to w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest tożsame. W zależności od okoliczności sprawy może to prowadzić do potwierdzenia prawa własności bądź jedynie rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa. W konsekwencji należy przyjąć, że zaskarżoną decyzja nie naruszono także przepisów prawa materialnego w postaci art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne a dołączona do skargi kopia aktu notarialnego nie miała wpływu na wynik sprawy.

Z tych względów Sąd działając w oparciu o art. 151 ppsa skargę oddalił.