I SA/Po 440/13

Uzasadnienie

Starosta [...] - Powiatowy Urząd Pracy w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: "k.p.a.") i art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d oraz art. 46 ust. 3, w związku z art. 76 ust. 7 pkt 2 i 4 oraz ust. 9 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm. – dalej: "ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy"), po rozpatrzeniu wniosków, postanowił rozłożyć B.X., C.X oraz D.X. zadłużenie z tytułu zwrotu przyznanych jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej A.Y. na podstawie umowy nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. w kwocie [...] zł na raty płatne jak następuje:

- [...] rat w kwocie po [...],-zl, płatne do ostatniego dnia każdego miesiąca, z tym że pierwsza rata płatna do [...] maja 2012 r.,

- jedna (ostatnia rata) w kwocie [...]zł płatna do dnia [...] maja 2015 r.

Powyższe zostało obwarowane zastrzeżeniem, że jeżeli terminie nie zostanie dokonana zapłata (w całości lub części), od kwot pozostałych do spłaty naliczone zostaną odsetki za zwłokę za okres od dnia uzyskania środków na podjęcie działalności gospodarczej tj, od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia uregulowania tej należności.

Rozpatrując wniosek dłużników o rozłożenie na raty należności organ administracji ustalił, co następuje:

A.Y., otrzymał jednorazowo środki na podstawie umowy z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w kwocie [...],-zł na podjęcie działalności gospodarczej w zakresie usług budowlanych, których zwrot został zabezpieczony wekslem własnym wystawionym przez A.Y., poręczonym przez B.X., C.X oraz D.X. W związku z niedotrzymaniem przez A.Y. warunków umowy, Powiatowy Urząd Pracy w [...] wezwał dłużników do zwrotu całości otrzymanych środków.

W dniu [...] listopada 2008 r. A.Y. zobowiązał się do dobrowolnej spłaty całego zadłużenia w terminie do dnia [...] listopada 2008 r. Ponieważ zadłużenie we wskazanym terminie nie zostało spłacone, w dniu [...] stycznia 2009 r. UP w [...] złożył pozew w postępowaniu nakazowym wraz z wypełnionym wekslem. Sąd Rejonowy w [...] wydał nakaz zapłaty w dniu [...] stycznia 2009 r. sygn. akt [...] mocą którego nakazał pozwanym zapłacić solidarnie kwotę [...] zł z ustawowymi odsetkami od dnia [...] stycznia 2009 r. do dnia zapłaty oraz kwotę [...],- zł tytułem kosztów procesu.

W dniu [...] stycznia 2009 r. A.Y. zwrócił się z prośbą o zgodę na spłatę zadłużenia w ratach miesięcznych bez obciążania poręczycieli, następnie w dniu [...] lutego 2009 r. złożył kolejny wniosek, w którym nie podtrzymuje wcześniejszego wniosku i obecnie wnosi o umorzenie zadłużenia. Powiatowa Rada Zatrudnienia na posiedzeniu w dniu [...] marca 2009 r. wniosek ten zaopiniowała negatywnie.

W dniu [...] kwietnia 2009 r. wydana została decyzja o odmowie umorzenia spłaty należności z tytułu zwrotu przyznanych jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej.

W dniu [...] maja 2009 r. A.Y. złożył odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody [...], który postanowieniem z dnia [...] września 2009 r., nr [...] przekazał sprawę Powiatowemu Urzędowi Pracy w [...] do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...] października 2009 r. została wydana decyzja o odmowie umorzenia należności, która stała się ostateczna.

W dniu [...] października 2009 r. A.Y. złożył wniosek o umorzenie lub rozłożenie na raty spłaty należności.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] spłata należności rozłożona została na [...] raty. W decyzji stwierdzono, że ustalone okoliczności faktyczne uzasadniają rozłożenie należności na raty, natomiast nie ma podstaw do umorzenia należności. Warunków z tej decyzji A.Y. nie dotrzymał.

W dniu [...] maja 2010 r. został skierowany wniosek do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o wszczęcie egzekucji komorniczej przeciwko [...] poręczycielom B.X., C.X oraz D.X. Komornik postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. przekazał akta sprawy do dalszego prowadzenia do innego rewiru komorniczego albowiem nastąpił zbieg egzekucji ze świadczenia emerytalnego - rentowego poręczycielki B.X. Z egzekucji wobec B.X. komornik przekazał w dniu [...] czerwca 2011 r. na rzecz urzędu kwotę [...] zł. Od tego czasu egzekucja pozostawała nieskuteczna zarówno wobec dłużnika głównego, a także poręczycieli wekslowych.

Urząd Pracy pismem z dnia [...] listopada 2011 r. wystosował do dłużników żądanie zwrotu należności, które na ten dzień wynosiło [...] zł. W dniu [...] grudnia 2011 r. poręczyciele wekslowi tj. B.X., C.X oraz D.X. wystąpiły z wnioskiem o umorzenie zadłużenia, motywując go trudną sytuacją materialną.

W dniu [...] lutego 2012 r. została wydana decyzja nr [...] o odmowie umorzenia należności.

W dniu [...] marca 2012 r. poręczycielki złożyły wniosek o rozłożenie należności na raty w kwocie po [...],-zł miesięcznie, motywując go trudną i złożoną sytuacją materialną. W dniu [...] marca 2012 r. urząd wystąpił z pismem do poręczycieli o złożenie oświadczenia o sytuacji materialnej i rodzinnej oraz informacji dot. stałych wydatków i zobowiązań. Pismem z dnia [...] marca 2012 r. zwrócił się również do A.Y. w celu zajęcia stanowiska w sprawie oraz o złożenie informacji, czy złożone oświadczenie o sytuacji materialnej i rodzinnej w dniu [...] lutego 2012 r. jest nadal aktualne. Dłużnik ten nawet nie ustosunkował się do złożonego wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty i nie złożył do dnia [...] kwietnia 2012 r. żadnych dokumentów. Natomiast w dniu [...] marca 2012 r. poręczycielki złożyły oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej. Z oświadczeń poręczycieli wynika, co następuje: poręczycielka C.X. żona dłużnika - samotnie wychowuje [...] małoletnich dzieci ([...] i [...] lat). Jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP od [...] stycznia 2012 r. bez prawa do zasiłku. Wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., sygn. akt [...] orzeczona jest separacja. Zamieszkuje wraz z dziećmi w wynajętym mieszkaniu. Łączny dochód w rodzinie wynosi [...] zł, na który składają się alimenty w kwocie [...],-zł otrzymywane z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł przyznany decyzją Burmistrza Miasta [...]. Wydatki miesięczne w rodzinie to około [...],-zł tj. wynajem mieszkania [...],- zł, energia elektryczna [...],-zł, gaz [...],-zł. Pozostała kwota tj. [...] zł wystarcza jedynie na podstawowe potrzeby rodziny.

Poręczycielka D.X. - jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP od [...] stycznia 2012 r. Do końca 2011 r. przebywała na urlopie wychowawczym, a ostatnia umowa o pracę zawarta była do dnia [...] grudnia 2011 r. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i [...]-letnim dzieckiem. Rodzina zamieszkuje w części domu jednorodzinnego. Mąż jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, z którego dochód wynosi [...] zł miesięcznie. Obecnie rodzina utrzymuje się z pracy dorywczej męża około [...],-zł miesięcznie i zasiłku rodzinnego w kwocie [...],-zł. Stałe wydatki miesięczne wynoszą około [...],-zł tj. energia elektryczna [...],-zl, gaz [...],-zl, woda [...],-zł, telefon [...],-zł oraz [...],-zł wydatki na leczenie i leki.

Poręczycielka B.X. jest osobą samotną, utrzymuje się z renty po zmarłym mężu. Wysokość renty to [...] zł, po odjęciu zajęć komorniczych, wysokość świadczenia do wypłaty wynosi [...] zł. Choruje, jest pod stałą opieką lekarską, co wiąże się z wydatkami na leki. Z dokumentów jakie są w posiadaniu Urzędu tj. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2011 r. wynika, że B.X. posiada stałe wydatki miesięczne tj.; czynsz [...] zł, energia [...] zł, gaz [...] zł, TV kablowa [...] zł, zakup leków [...] zł. Ponadto B.X. posiada zadłużenie ponad [...],- zł z tytułu zaległości w opłatach za czynsz. Zadłużenie z tytułu zwrotu jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej na dzień [...] kwietnia 2012 r. wynosi łącznie [...] zł.

Na powyższą kwotę składa się:

- [...] zł kwota jednorazowych środków zasądzona wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] z dnia [...] stycznia 2009 r.

- [...] zł odsetki ustawowe naliczone od dnia [...] stycznia 2009 r. do dnia [...] kwietnia 2012 r. pomniejszone o wpłatę komornika w kwocie [...] zł w dniu [...] czerwca 2011 r.,

-[...]zł koszty procesu (koszty sądowe, zastępstwa procesowego, koszty komornicze, koszty adwokackie).

Starosta zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Ponadto organ uznaje, że spełniona jest również przesłanka wskazana w art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy tj. dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania. Wnioskujący o rozłożenie na raty współdłużnicy solidarnie są poręczycielami wekslowymi z umowy, którą zawarł A.Y. W zakresie nieuregulowanym umową miały do niej zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego. W myśl art. 881 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm. – dalej: "k.c.") w braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel jest odpowiedzialny jak współdłużnik solidarny. Ustawowy model poręczenia przyjmuje koncepcję odpowiedzialności, zasadzającej się na równorzędnej odpowiedzialności poręczyciela wraz z dłużnikiem głównym, co oznacza, że wierzycielowi przysługuje prawo wyboru osoby, od której chce dochodzić wykonania zobowiązania. Z tej przyczyny należy przyjąć, że istnieje możliwość zastosowania ulgi również z powodu zaistnienia przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, pomimo że odnosi się ona wprost podmiotowo do osoby, która pobrała nienależnie świadczenie lub otrzymała środki. Wykładnia systemowa ustawy przemawia za możliwością rozłożenia na raty zadłużenia nie tylko dłużnikowi (otrzymującemu świadczenie), ale także do poręczycieli odpowiadających solidarnie z tytułu umowy o przyznanie środków na podjęcie działalności gospodarczej.

Kierując się powyższymi ustaleniami organ stwierdził, że rozłożenie na raty należności jest uzasadnione w świetle przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 2 i 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Wysokość pierwszych [...] rat po [...] zł organ ustalił biorąc pod uwagę sytuację rodzinną i majątkową dłużników zakładając, że w tym okresie brak jest widoków na istotną poprawę ich sytuacji. Konsekwencją tego jest ustalenie ostatniej raty w wysokości pozostałego zadłużenia, tj. kwoty [...] zł. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że w przypadku zaistnienia przesłanek z ww. art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy istnieje możliwość udzielenia ulgi w spłacie zadłużenia ostatniej raty, co wymagać będzie jednak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego między innymi w zakresie aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej dłużników. Decyzja nie zmienia sytuacji prawnej w stosunku do dłużnika głównego – A.Y., którego zobowiązanie jest wymagalne w pełnym zakresie.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 162 § 1 pkt 2 i § 3 k.p.a., stwierdził wygaśnięcie omawianej powyżej decyzji ostatecznej Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak: [...] dotyczącej rozłożenia na raty spłaty zadłużenia z tytułu zwrotu przyznanych jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej A.Y. na podstawie umowy nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. w kwocie [...] zł.

Starosta uzasadniając decyzję stwierdził, co następuje: ostatniej wpłaty raty w kwocie [...] zł za miesiąc wrzesień 2012 r. dokonała B.X. w dniu [...] września 2012 r. Oznacza to, że na dzień [...] stycznia 2013 r. brak jest wpłat trzech kolejnych rat, tj. za miesiąc październik, listopad i grudzień 2012 r. Z powodu nieuregulowanie trzech kolejnych rat, cała pozostała należność stała się wymagalna.

W dniu [...] stycznia 2013 r. [...] złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym ponownie zwróciła się o rozłożenie należności na raty z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną. Nie wniosła żadnego zarzutu względem prawidłowości wydanej decyzji.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 162 § 1 pkt 2 i § 3 k.p.a. utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku. Strona nie dopełniła warunku terminowej spłaty rat. Zatem pozostała do spłaty należność stała się wymagalna. Tym samym decyzją o rozłożeniu na raty wygasła. Kwestionowana decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z przepisami prawa.

W skardze D.X. stwierdziła, że wnioskuje o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i umorzenie należności, z uwagi na trudną sytuację materialną strony i jej rodziny.

Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.

Starosta nie miał podstaw do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. na podstawie art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. starosta [...] rozłożył B.X., C.X oraz D.X. na 36 rat zadłużenie w kwocie [...] zł z tytułu zwrotu przyznanych jednorazowo A.Y. środków na podjęcie działalności gospodarczej. Z decyzji wynikało, że jeśli we wskazanym terminie nie zostanie dokonana zapłata (w całości lub części), od kwot pozostałych do spłaty naliczone zostaną odsetki za zwłokę za okres od dnia uzyskania środków na podjęcie działalności gospodarczej tj., od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia uregulowania tej należności. Stosowanie do treści art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, gdy decyzja została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku.

W niniejszej sprawie wbrew twierdzeniom organu, w decyzji nie zastrzeżono jednak dopełnienia przez stronę określonego warunku. Z decyzji nie wynika też, że w przypadku nie dokonania zapłaty poszczególnych rat pozostała do spłaty należność stanie się wymagalna. W związku z powyższym organ nie mógł orzec o wygaśnięciu decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. na podstawie analizowanego przepisu. Warunek, o którym mowa w art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a., to warunek w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, tj. zawarte w decyzji zastrzeżenie, które uzależnia powstanie lub ustanie skutku prawnego od zdarzenia przyszłego i niepewnego (art. 89 k.c.). Jeżeli strona dopełni warunek, wówczas decyzja administracyjna wywołuje skutki prawne od daty ziszczenia się warunku, chyba że co innego postanowiono w decyzji. Warunek stanowi więc element dodatkowy decyzji związany jednakże z treścią jej rozstrzygnięcia i to w sposób wpływający na skutki prawne wywierane przez decyzję (J. Borkowski, Zmiana i uchylanie ostatecznych decyzji administracyjnych, Warszawa 1967, s. 173-174).

Przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w żadnym miejscu nie formułują takiej instytucji, jak wygaśnięcie z mocy prawa jakiejkolwiek decyzji wydanej w oparciu o zawarte w niej regulacje. Przepisy tej ustawy przewidują natomiast w przypadku, jeśli nie nastąpiła zapłata rozłożonej na raty należności w określonym w decyzji terminie naliczanie odsetek za zwłokę od kwot pozostałych do spłaty i to począwszy od upływu 14 dni od dnia doręczenia decyzji o obowiązku zwrotu pobranego nienależnie świadczenia. W takiej sytuacji zobowiązany traci korzystne dla niego unormowanie w postaci nienaliczania odsetek za zwłokę za okres od wydania decyzji o rozłożeniu na raty, aż do dnia upływu terminu zapłaty określonego w decyzji. Z przepisów nie wynika natomiast, że jeżeli w terminie określonym w decyzji nie zostanie dokonana zapłata, to pozostała do spłaty należność stanie się wymagalna.

W opinii sądu gdyby ustawodawca chciał dopuścić możliwość wygaśnięcia decyzji z mocy prawa, wyraźnie by to zaznaczył. Tak jak na przykład w przepisie art. 259 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749), który stanowi, że decyzja o odroczeniu terminu płatności podatku, lub o rozłożeniu na raty zapłaty podatku wygasa z mocy prawa w razie niedotrzymania terminu płatności odroczonego podatku bądź terminu płatności którejkolwiek z rat. Przy czym decyzja wygasa tylko w części dotyczącej niezapłaconej w terminie raty. Decyzja w części dotycząca rat uiszczonych w terminie oraz rat których termin płatności jeszcze nie minął, nadal zachowuje swoją moc.

Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że żaden z przedstawionych przypadków umożliwiających stwierdzenie wygaśnięcia decyzji, nie znajduje zastosowania na gruncie niniejszej sprawy.

Dlatego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 oraz art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji wyroku.

| | | |